Skazany na śmierć (oryg. ang. Prison Break) – serial telewizyjny z premierą w telewizji Fox. Pierwotnie planowano 13 odcinków pierwszej serii, lecz w związku z sukcesem serialu zdecydowano się zwiększyć ich liczbę do 22. Cały serial liczy 90 odcinków. W Polsce rozpoczęto emisję 28 stycznia 2007 w telewizji Polsat. Stworzony przez Paula Scheuringa serial produkowany jest przez Adelstein-Parouse Productions we współpracy z Original Television i 20th Century Fox Television. Aktualnymi producentami są Paul Scheuring, Matt Olmstead, Dawn Parouse, Marty Adelstein, Neal Moritz i Brett Ratner. Temat muzyczny, stworzony przez Ramina Djawadiego, został nominowany do nagrody Primetime Emmy Award w 2006. Telewizja FOX ogłosiła 13 stycznia 2009 r., że czwarty sezon Skazanego na śmierć będzie ostatnim – finałowy odcinek został wyświetlony 15 maja 2009 r. Natomiast 24 maja w telewizji Sky1 zostały wyświetlone dwa dodatkowe odcinki. Zaprzestanie realizacji tłumaczone jest wyczerpaniem formuły serialu. Po sześciu latach od finału ostatniego sezonu stacja Fox ogłosiła wiadomość o powstaniu nowego – piątego sezonu Skazanego na śmierć. Zdjęcia do serialu rozpoczęły się 7 kwietnia, a Prison Break wrócił na ekrany 4 kwietnia 2017 roku (premiera w USA). Polska premiera miała miejsce 10 dni później na antenie Canal+. Nowy sezon „Skazanego na śmierć” liczy dziewięć odcinków. W nowym sezonie jeszcze raz zobaczymy oryginalną obsadę: Wentwortha Millera (Michael), Dominica Purcella (Lincoln), Sarah Wayne Callies (Sara), Amaury’ego Nolasco (Sucre), Roberta Kneppera (T-Bag), Rockmonda Dunbara (C-Note) oraz Paula Adelsteina (Kellerman). Jak zapowiedziała dyrektor telewizji Fox, która emitować będzie serial i jest jego producentem, w Prison Break 5 „zobaczymy bohaterów po kilku latach od wydarzeń z ostatniego sezonu. Myślę, że to, co zaproponował twórca, Paul Scheuring, jest logicznym poprowadzeniem fabuły”. == Produkcja == === Pomysł === Oryginalny zamysł Skazanego na śmierć – człowieka, który wysyła siebie do więzienia w celu uwolnienia kogoś – zasugerował Paulowi Scheuringowi producent Dawn Parouse, który chciał stworzyć serial akcji. Chociaż Scheuring uznał to za dobry pomysł, początkowo zastanawiał się, dlaczego ktoś miałby ryzykować wykonywaniem takiej misji i jak można zrobić z tego serial, który będzie oglądalny. Stworzył wtedy historię brata, który został niesłusznie oskarżony. Rozpoczął prace nad utworzeniem fabuły filmu i wykreowaniem postaci. W 2003 roku pokazał ideę Fox Broadcasting Company, lecz został odesłany, ponieważ Fox nie sądził, że serial w takiej formie będzie chętnie oglądany. Po spotkaniu z Fox Scheuring pokazał pomysł innym kanałom, które również go nie przyjęły, mówiąc, że projekt nadawał się bardziej na film niż serial. Później forma serialu miała zostać zmieniona na trzynastoodcinkowy miniserial. Miniserial nigdy nie został rozpoczęty, ponieważ Steven Spielberg – którego uwagę właśnie taka forma serialu przykuła – zajął się pracą nad Wojną światów. Z powodu dużej popularności seriali nadawanych w czasie największej oglądalności, takich jak Zagubieni czy 24 godziny, Fox Network zmieniło zdanie i rozpoczęło produkcję Skazanego na śmierć w 2004 roku. Odcinek pilotażowy został nakręcony rok po tym, jak Scheuring napisał scenariusz. Pięć miesięcy później rozpoczęto nadawanie serialu. === Casting === W odcinku premierowym przedstawionych zostało osiem głównych ról, obsadzonych przez czołówkę aktorów. Casting do roli Michaela Scofielda, jednego z głównych bohaterów, rozpoczął się kilka tygodni przed rozpoczęciem produkcji. W wywiadzie Paul Scheuring powiedział, że większość aktorów starających się o rolę „odgrywała ją tajemniczo, lecz po pewnym czasie stawało się to kiepskie i fałszywe”. Na tydzień przed rozpoczęciem produkcji do castingu zgłosił się Wentworth Miller i zaimponował występem Scheuringowi. Następnego dnia był już na liście płac. Dominic Purcell został wybrany trzy dni przed rozpoczęciem produkcji i był ostatnim aktorem, który trafił na listę płac. Purcell brał udział w castingu do roli Lincolna Burrowsa, skazańca i brata Michaela Scofielda, gdy miał już rolę Tommy’ego Ravetto w serialu Gorące Hawaje. Podczas pracy przy John Doe Purcell miał dobre stosunki z siecią Fox, więc wysłano mu scenariusz odcinka pilotażowego. Początkowo Scheuring sądził, że Purcell jest „zbytnim ładnisiem”, gdy wszedł na przesłuchanie w wystylizowanych włosach i opaleniźnie. Jednak to właśnie Purcell dostał się do serialu i w pierwszym dniu kręcenia pojawił się na planie z ogoloną głową, co w tym momencie zdumiało Scheuringa z powodu podobieństwa dwóch głównych aktorów do siebie. Po otrzymaniu scenariusza odcinka przedpilotażowego Amaury Nolasco pomyślał: „to jeden z tych nieudanych odcinków pilotażowych, których stacja tak naprawdę nie chce”, ponieważ produkcja większości odcinków już w tym czasie się zaczynała. Mówiąc, że nie chciał czytać scenariusza, Nolasco zaskoczyła jego jakość. Przed swoim ostatnim przesłuchaniem do roli Fernando Sucre, Nolasco zrobił się nerwowy, a nerwowość jeszcze wzrosła, gdy Paul Scheuring powiedział mu, że jest faworytem do tej roli. Po przeczytaniu scenariusza odcinka pilotażowego Wade Williams początkowo nie chciał wykonywać roli Brada Bellicka, ponieważ postać była „okropna i podła”. Jego wstręt wziął się z tego, że był ojcem czteroletniej dziewczynki. Jednak jego menedżer przekonał go do wzięcia udziału w castingu i Williams znalazł się na liście. Pierwszą aktorką, którą producenci zobaczyli podczas przesłuchania do roli Sary Tancredi, była Sarah Wayne Callies i została pierwszą przyjętą osobą w castingu do głównych ról serialu. Po ostatnim castingu w siedzibie 20th Century Fox, Callies wyszła na zewnątrz, gdzie okazało się, że kluczyki do samochodu zostawiła w stacyjce, a samochód był zamknięty. W czasie gdy czekała, aż przyjedzie pomoc drogowa, odebrała telefon od agenta, który powiedział jej, że została wybrana do roli w serialu. Pozostała początkowa lista płac została uzupełniona o Robin Tunney, Marshalla Allmana i Petera Stormare, którzy zostali przydzieleni do ról Veronici Donovan, L.J. Burrowsa i Johna Abruzziego. === Motyw muzyczny === Temat muzyczny i cała muzyka serialu są tworzone przez Ramina Djawadi. We Francji w czołówce serialu w sieci M6 zamiast tego tematu używany jest utwór rapera Faf Larage, „Pas Le Temps”, co zwiększyło oglądalność i pomogło w tłumaczeniu serialu. Podobnie jest w Niemczech i Belgii, gdzie zamiast utworu przewodniego używane są – odpowiednio – utwory „Prison Break Anthem (Ich glaub’ an dich)” (Azad i Adel Tawil) oraz „Prison Break Anthem” (Kaye Styles). === Historia nadawania === Seria pierwsza rozpoczęła się w sieci Fox Network 29 sierpnia 2005 o 21:00 ET (3:00 30 sierpnia czasu polskiego), po czym nastąpiła przerwa od 28 listopada 2005, by powrócić na antenę 20 marca 2006, kiedy to przeniesiono ją na godzinę 20:00 ET. Pierwsza seria została zakończona 15 maja 2006. W Polsce była nadawana od 28 stycznia 2007 do 4 czerwca 2007 w telewizji Polsat. Druga seria była nadawana w Stanach Zjednoczonych od 21 sierpnia 2006 do 2 kwietnia 2007. W Polsce nadawana jest od 9 września 2007. 17 minut pierwszego odcinka trzeciej serii telewizja Fox udostępniła w Internecie 24 sierpnia 2007. Nadawanie trzeciej serii rozpoczęto w telewizji Fox 17 września 2007. Ostatni, 13. epizod 3. sezonu wyemitowano 28 lutego 2008. W Polsce emisję 3. serii rozpoczęto w Polsacie 7 września 2008, a ostatni epizod nadano 30 listopada 2008. Premiera 4. sezonu w telewizji FOX miała miejsce 1 września 2008, a ostatnie dwa odcinki („Rate of Exchange” oraz „Killing Your Number”) zostały wyemitowane 15 maja 2009. Emisja 4. serii w Polsce rozpoczęła się 6 września 2009 roku. Telewizja Polsat w odcinku emitowanym 29 listopada 2009 poinformowała, że kolejne odcinki 4. serii będzie można ujrzeć dopiero w marcu 2010, przez co cała 4. seria została podzielona na dwa sezony. === Miejsce kręcenia zdjęć === Większa część pierwszej serii Skazanego na śmierć była kręcona w więzieniu Joliet w stanie Illinois. Po zamknięciu w 2002 roku, zostało ono zaadaptowane w 2005 roku na potrzeby serialu Skazany na śmierć, jako Fox River State Penitentiary, czyli Więzienie Stanowe Fox River. Właśnie tam kręcono sceny z celi Lincolna, szpitala i podwórza więziennego. W celi Lincolna przetrzymywany był kiedyś John Wayne Gacy. Większość obsady serialu odmawia obecnie wchodzenia do niej, mówiąc, że jest nawiedzona. Cele zamieszkiwane przez postacie serialu zostały umieszczone w trzech specjalnie wybudowanych kondygnacjach, podczas gdy pierwotnie rozmieszczone były w więzieniu Joliet w dwóch kondygnacjach, a także były mniejsze. Zewnętrzne ujęcia kręcono w Chicago, Woodstock i Joliet w stanie Illinois. Inne miejsca to lotnisko O’Hare w Chicago, a także Toronto, Ontario w Kanadzie. Każdy odcinek Skazanego na śmierć, kręcony w Illinois, kosztował około 2 mln dolarów, co wynosi razem 24 mln dolarów w roku 2005. Kręcenie drugiej serii Skazanego na śmierć rozpoczęło się 15 czerwca 2006 roku w Dallas w stanie Teksas, ze względu na bliskość terenów rolniczych i miejskich. Miejsca zdjęć znajdują się w odległości około pół godziny drogi od Dallas, są to między innymi Little Elm, Decatur i Mineral Wells. Reprezentowały one różne typy miasteczek amerykańskich. Nakręcenie każdego odcinka zajmowało osiem dni, a jego koszt wynosił około 1,4 mln dolarów. Koszt zdjęć w Dallas i okolicy wyniósł ponad 50 mln dolarów. == Fabuła == === Seria 1 === Serial opowiada o losach więźniów więzienia stanowego Fox River. Lincoln Burrows, główny bohater, zostaje skazany na śmierć za zbrodnię, której nie popełnił. Jego młodszy brat, inżynier Michael Scofield, dowiadując się o niewinności brata, postanawia go uratować. Kilka lat przed tym wydarzeniem jego firma brała udział w przebudowie więzienia. Gdy dowiaduje się, że jego brat spędzi ostatnie chwile w zakładzie karnym, który on sam zna jak własną kieszeń, uświadamia sobie, że jego plan wydostani