# Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (US Navy) Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (US Navy) to jeden z pięciu rodzajów sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialna za prowadzenie operacji morskich, desantowych i lotniczych na morzu. Jej zadaniem jest obrona interesów USA, zapewnienie bezpieczeństwa szlaków handlowych i utrzymanie globalnej obecności morskiej. US Navy jest największą i najnowocześniejszą marynarką wojenną na świecie, dysponującą potężną flotą okrętów, samolotów i personelu. ## Historia ### Początki (1775-1850) Za datę powstania US Navy uznaje się 13 października 1775 roku, kiedy to Kongres Kontynentalny powołał do życia Flotę Kontynentalną. Jej celem było przechwytywanie brytyjskich statków zaopatrujących garnizony w Ameryce podczas wojny o niepodległość. Po wojnie, ze względu na problemy finansowe, flota została rozwiązana. W 1794 roku Kongres USA uchwalił ustawę morską, która dała początek współczesnej US Navy. Sfinansowano budowę sześciu fregat żaglowych, które wsławiły się podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812-1814). Marynarka amerykańska odniosła kilka zwycięstw nad fregatami brytyjskimi, co miało duży wpływ na morale i prestiż Stanów Zjednoczonych. Na początku XIX wieku US Navy interweniowała na wodach europejskich i afrykańskich w celu ochrony amerykańskich interesów. Wojny berberyjskie (1801-1805 i 1815-1816) zakończyły się sukcesem i zmusiły piratów berberyjskich do zaprzestania ataków na amerykańskie statki. ### Wojna secesyjna i okres Old Navy (1850-1882) Przed wojną secesyjną US Navy była stosunkowo małą siłą. Dopiero w trakcie konfliktu flota Unii szybko się rozbudowała, wykorzystując zdobycze techniczne, w tym okręty pancerne. W 1862 roku doszło do pierwszej na świecie bitwy okrętów pancernych (USS Monitor kontra CSS Virginia) w zatoce Hampton Roads. Flota Unii odegrała kluczową rolę w blokadzie morskiej wybrzeża stanów południowych (tzw. plan Anaconda) i wspierała działania wojsk lądowych. Po zakończeniu wojny secesyjnej flota ponownie została zredukowana. ### New Navy (1883-I wojna światowa) Po 1880 roku, wraz z rozwojem przemysłu, Stany Zjednoczone zaczęły budować nowoczesną flotę. W 1883 roku Kongres zatwierdził program budowy trzech krążowników, rozpoczynając erę "New Navy". Powstawały nowe pancerniki, krążowniki i torpedowce. Podczas wojny amerykańsko-hiszpańskiej (1898) US Navy bez trudu pokonała flotę hiszpańską w bitwach pod Santiago de Cuba i w Zatoce Manilskiej. W tym czasie USA anektowały Hawaje. W latach 1907-1909 Wielka Biała Flota, składająca się z 16 amerykańskich pancerników, okrążyła świat, demonstrując rosnącą potęgę morską Stanów Zjednoczonych. ### Okres międzywojenny i II wojna światowa Po I wojnie światowej, Stany Zjednoczone stały się jedną z największych potęg morskich świata. Traktat Waszyngtoński (1922) ustalił limity wyporności dla okrętów wojennych, co wpłynęło na programy budowy okrętów poszczególnych państw. Japoński atak na Pearl Harbor (7 grudnia 1941 roku) wciągnął Stany Zjednoczone do II wojny światowej. US Navy odegrała decydującą rolę w pokonaniu Japonii na Pacyfiku, a także uczestniczyła w bitwach na Atlantyku i Morzu Śródziemnym. ### Okres powojenny Po 1945 roku głównym rywalem US Navy była marynarka wojenna ZSRR. W okresie zimnej wojny obie floty prowadziły wyścig zbrojeń, a ich okręty patrolowały oceany. Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku, US Navy stała się dominującą siłą na morzach i oceanach świata. Marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych kontynuuje rozwój, wprowadzając nowe technologie i okręty, aby utrzymać swoją przewagę. ## Zadania Do głównych zadań US Navy należą: * **Anti-Air Warfare (AAW):** Zwalczanie zagrożeń z powietrza. * **Anti-Submarine Warfare (ASW):** Zwalczanie okrętów podwodnych. * **Anti-Surface Warfare (ASUW):** Zwalczanie okrętów nawodnych. * **Strike Warfare (STW):** Ataki na cele lądowe. * **Amphibious Warfare (AMW):** Operacje desantowe. * **Command and Control Warfare (C2W):** Zapewnienie bezpieczeństwa operacyjnego. * **Special Operations:** Działania sił specjalnych. * **Mine Warfare (MW):** Zwalczanie min morskich. * **Naval Control of Shipping (NCS):** Kontrola i koordynacja żeglugi morskiej. ## Organizacja US Navy podlega Departamentowi Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (U.S. Department of the Navy), kierowanemu przez Sekretarza Marynarki Wojennej. Najwyższym dowódcą wojskowym jest Szef Operacji Morskich (Chief of Naval Operations). Struktura dowodzenia składa się z: * **Administracyjnej struktury dowodzenia:** Odpowiada za zarządzanie, szkolenie i zaopatrzenie floty. * **Operacyjnej struktury dowodzenia:** Odpowiada za planowanie i prowadzenie operacji morskich. **Dowództwa techniczne:** * Dowództwo Systemów Morskich (Naval Sea Systems Command – NAVSEA) * Dowództwo Systemów Powietrznych (Naval Air Systems Command – NAVAIR) * Dowództwo Systemów Wojny Kosmicznej i Morskiej (Space and Naval Warfare Systems Command – SPAWAR) * Dowództwo Inżynieryjne Zaplecza Marynarki (Naval Facilities Engineering Command – NAVFAC) * Dowództwo Systemów Zaopatrzenia Marynarki (Naval Supply Systems Command – NAVSUP) **Inne dowództwa:** * Dowództwo Logistyki (The Military Sealift Command) – MSC * Dowództwo Edukacji i Wyszkolenia (Naval Education and Training) – CNET * Dowództwo Budownictwa Morskiego (Naval Construction Force – NCF) * Dowództwo Rezerwy Marynarki Wojennej (Naval Reserve Force) ## Personel W US Navy służy 317 464 osoby (stan na 2023 rok), w tym: * 52 450 oficerów * 260 581 marynarzy niższych stopni * 4433 kadetów Dodatkowo, w rezerwie pozostaje 109 596 osób. Departament Marynarki Stanów Zjednoczonych zatrudnia także ponad 185 tysięcy pracowników cywilnych. ## Okręty US Navy dysponuje: * 72 okrętami podwodnymi o napędzie jądrowym * 11 lotniskowcami uderzeniowymi (wszystkie o napędzie jądrowym) * 9 uniwersalnymi okrętami desantowymi * 22 krążownikami rakietowymi * 60 niszczycielami * 27 fregatami * 19 okrętami desantowymi * Ponad 100 mniejszymi jednostkami US Navy posiada również około 4000 samolotów i śmigłowców, operujących z lotniskowców i baz lądowych. ## Główne bazy US Navy ### Atlantyk * NS Norfolk, Wirginia * Mayport, Floryda * Pascagoula, Missisipi * NSB New London, Connecticut * Portsmouth, New Hampshire * NSB Kings Bay, Georgia ### Pacyfik * Pearl Harbor, Hawaje * NB San Diego, Kalifornia * Everett, Waszyngton * Bremerton, Waszyngton * Bangor, Waszyngton * Guam * United States Fleet Activities Yokosuka, Japonia ## Nazewnictwo okrętów Nazwy okrętów US Navy są ustalane i ogłaszane przez Sekretarza Marynarki, pod kierunkiem Prezydenta, zgodnie z zasadami określonymi przez Kongres. Istnieją ogólne wytyczne dotyczące typów nazw dla poszczególnych klas okrętów: * Pancerniki: nazwy stanów. * Lotniskowce: imiona prezydentów, polityków lub słynnych okrętów. Najnowsze lotniskowce to głownie imiona prezydentów. * Krążowniki: nazwy bitew. * Niszczyciele: imiona bohaterów marynarki. * Okręty podwodne - nazwy stanów.