Aman (hebr. אמ"ן; skrót od אגף המודיעין, Agaf ha-Modi’in, Skrzydło Wywiadowcze, dział wywiadowczy) – wywiad wojskowy Izraela utworzony w maju 1948 r. jako Departament Wydziału Operacyjnego Sztabu Generalnego Armii Obrony Izraela, podlegający Szefowi Sztabu Generalnego Armii Obrony Izraela, kontrolowany przez ministra obrony. == Utworzenie wywiadu wojskowego w Izraelu == W 1953 r. podniesiony do rangi wydziału otrzymał nazwę Agaf ha-Modi’in. Zatrudnia około 7 tys. pracowników wojskowych i cywilnych. Jego wkład w sukcesy wywiadowcze państwa żydowskiego jest bardzo ważny i znaczny. Wywiadowcza organizacja sił zbrojnych dysponuje nowoczesnym wyposażeniem, np. skomplikowanymi urządzeniami podsłuchowymi, satelitami rozpoznawczymi i rozmaitą techniką wywiadowczą, w tym maskowaną. Dwóch znanych wywiadowców Izraela, Eli Cohen i Wolfgang Lotz, choć swoje sukcesy odnieśli pracując dla Mosadu, zostali pozyskani i wyszkoleni przez Aman (inne źródła podają, że Eli Cohen został pozyskany przez Mosad). Aman zajmuje się zdobywaniem, przetwarzaniem informacji wojskowych, geograficznych, elektronicznych, o technice wojskowej, o strategii i innych dotyczących państw, organizacji, w tym z naciskiem na arabskie. Zwalcza zagrożenia również niekonwencjonalnie, np. działając jako Mista’arawim. Aman prowadzi rozpoznanie polowe, wywiad pod przykryciem dyplomacji w ataszatach obrony, wywiad z pozycji nielegalnej (rozpoznanie osobowe) oraz używając metod technicznych (np. rozpoznanie elektroniczne, rozpoznanie obrazowe). == Schemat organizacyjny Amanu == Początkowo w strukturze organizacyjnej występowały m.in. następujące piony: Departament Zbierania Danych – zdobywanie informacji wywiadowczych Wydział Polityczny – organizowanie wywiadu agenturalnego, podlegała mu także tzw. Jednostka 131 zajmująca się prowadzeniem tzw. tajnych, długofalowych operacji w państwach arabskich, przygotowywanie żołnierzy wywiadu nielegalnego. Departament ds. Wrogiej Działalności Terrorystycznej (Mador Faha) – infiltracja środowisk palestyńskich Wydział Libański Departament Bezpieczeństwa Polowego – kontrwywiadowcze zabezpieczenie Armii Obrony Izraela, osób i obiektów wojskowych, oraz ochrona informacji niejawnych związanych z obroną państwa Wydział Cenzury Wojskowej – kontrola informacji w środkach masowego przekazu Departament Informacyjno-Analityczny – gromadzenie danych wywiadowczych i opracowywanie informacji zbiorczych Jednostka Bezpieczeństwa Łączności Polowej – nasłuch radiowy, dekryptaż Departament Badań i Rozwoju (Machleket Meszar) Wydział Kontaktów Międzynarodowych utw. 1955 (Hamadar Habeinleumi) – m.in. koordynacja działań attachés wojskowych Departament Naukowo-Techniczny – produkcja środków techniki operacyjnej, oraz szyfry własne Sekcja Techniczna utw. 1955 (Hamadar Hatemi) – badania nad bronią radziecką Jednostka Rozpoznawcza Sztabu Generalnego utw. 1957 (Sajjeret Matkal) – siły specjalne Sztabu Generalnego Armii Obrony Izraela, podporządkowana Aman. W późniejszych latach organizacja przedstawiała się następująco: Departament I (Machlekat Hahaka) – produkcja Departament II (Haman) – korpus wywiadowczy Departament III – stosunki zagraniczne, bezpieczeństwo polowe Departament IV – cenzura wojskowa Oddział Regionalny Biuro Zachodnie ds. Egiptu, Sudanu i Libii Wschodnie ds. Iraku, Syrii, Libanu Południowe ds. Jordanii, Półwyspu Arabskiego Oddział Funkcjonalny – sprawy ekonomiczne na Bliskim Wschodzie Oddział Akt == Doświadczona kadra == Wielu oficerów Amanu wywodziło się z OSS i SIS oraz służyło w SOE, operując na tyłach wroga w Afryce Północnej i innych rejonach objętych okupacją państw Osi. == Niepomyślne początki (skandale i afery) == Początki Amanu nie były zbyt pomyślne. Trzech z czterech pierwszych szefów zostało zdymisjonowanych za skandale: Pierwszy szef Amanu, Isser Be’eri, zdymisjonowany został w 1949 r. po tym, jak doprowadził do skazania na śmierć Meira Toubianskiego, oficera oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Wielkiej Brytanii. W 1955 r. ze stanowiska szefa Amanu musiał zrezygnować płk Binjamin Gibli – powodem jego dymisji była nieudana akcja sabotażowa w Egipcie. Jego następca, generał Jehoszafat Harkabi, został zdymisjonowany w 1959 r. za złą mobilizację rezerwy, co rzutowało na bezpieczeństwo państwa. == Dyrektorzy Amanu == Isser Be’eri (1948–1949) płk Chaim Herzog (1949–1950) płk Binjamin Gibli (1950–1955) gen. mjr Jehoszafat Harkabi (1955–1959) gen. mjr Chaim Herzog (1959–1962) gen. mjr Me’ir Amit (1962–1963) gen. mjr Aharon Jariw (1964–1972) gen. mjr Eli Zeira (1972–1974) gen. mjr Szelomo Gazit (1974–1978) gen. mjr Jehoszua Sagi (1979–1983) gen. mjr Ehud Barak (1983–1985) gen. mjr Amnon Lipkin-Szachak (1986–1991) gen. mjr Uri Sagi (1991–1995) gen. mjr Mosze Ja’alon (1995–1998) gen. mjr Amos Malka (1998–2002) gen. mjr Aharon Ze’ewi-Farkasz (2002–2005) gen. mjr Amos Jadlin (2005–2010) gen. mjr Awiw Kochawi (2010–2014) gen. mjr Herci Halewi (2014–2018) gen. mjr Tamir Haiman (2018–2021) gen. mjr Aharon Haliwa (2021–2024) gen. mjr Aharon Haliwa (2021–2024) gen. mjr Szlomi Binder (od 2024) == Przypisy == == Bibliografia == Normam Polmar, Thomas B. Allen, Księga szpiegów. Encyklopedia, Wyd. Magnum, Warszawa 2000, s. 702. ISBN 83-85852-27-1 (hasło „Aman” na s. 18–19) Samuel M. Katz, Aman. Wywiad wojskowy Izraela, Wyd. Bellona, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 1999, s. 391. Seria: Kulisy Wywiadu i Kontrwywiadu, ISBN 83-87893-30-7, ISBN 83-11-09013-0. GordonG. Thomas GordonG., Szpiedzy Gideona. Tajna historia Mossadu, ZofiaZ. Kunert (tłum.), Warszawa: Wyd. Magnum, 2000, s. 364, ISBN 83-85852-51-4, OCLC 177322412 . Guido Knopp, Elita szpiegów, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2004, s. 216. Seria: Kulisy Wywiadu i Kontrwywiadu, ISBN 83-11-09826-3.