Siły Obronne Izraela (właśc. Armia Obrony Izraela; hebr. ‏צָבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל‎, Cawa ha-Hagana le-Jisra’el; ang. Israel Defence Forces, w skrócie IDF; arab. ‏جيش الدفاع الإسرائيلي‎, trb. dżisz ad-Dfa` al-asraiili) – siły zbrojne państwa Izrael, znane pod hebrajskim akronimem Cahal (‏צה”ל‎). Według rankingu SIPRI (2023) izraelskie siły zbrojne stanowią 15. siłę militarną świata, z rocznym budżetem obronnym w wysokości 27,5 mld dolarów (USD). Siły Obronne Izraela składają się z trzech rodzajów sił zbrojnych: Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej i Lotnictwa. Dowództwo nad nimi sprawuje szef Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela (hebr. ‏רֹאשׁ הַמַּטֶּה הַכְּלָלִי‎), który podlega Ministrowi Obrony Izraela. Liczebność sił zbrojnych wynosi 187 tysięcy żołnierzy oraz 445 tysięcy rezerwistów, dysponujących m.in. pojazdami pancernymi, samolotami i okrętami. Choć oficjalnie tego nie potwierdzono, Izrael jest w posiadaniu broni jądrowej, w liczbie – według zachodnich ekspertów – max. 500 głowic, które mogą być przenoszone m.in. przez rakiety średniego zasięgu Lance lub międzykontynentalne Jerycho-3 (patrz: broń jądrowa Izraela). == Historia Sił Obronnych Izraela == Początki Sił Obronnych Izraela sięgają swoimi korzeniami do żydowskich organizacji paramilitarnych tworzonych w obronie osiedli żydowskich w Palestynie, począwszy od drugiej alii (1904–1914). Pierwszą taką organizacją była utworzona 28 września 1907 roku Bar-Giora (hebr. בר גיורא). Została ona przekształcona w kwietniu 1909 roku w Ha-Szomer (hebr. השומר), która funkcjonowała do czasów Mandatu Palestyny. Haszomer była elitarną formacją paramilitarną, stworzoną głównie w celu obrony przed grupami przestępczymi, które usiłowały kraść majątek żydowskich osiedli. Podczas I wojny światowej w ramach Brytyjskiej Armii sformowano żydowskie jednostki Korpus Mułów Syjonu i Legion Żydowski. Po arabskich rozruchach w kwietniu 1920 roku przywództwo żydowskiego osadnictwa dostrzegło pilną potrzebę stworzenia ogólnokrajowej podziemnej organizacji zbrojnej, która mogłaby zapewnić bezpieczeństwo żydowskim osadnikom. W ten sposób 15 czerwca 1920 roku powstała Hagana (hebr. ההגנה). Podczas Rewolty arabskiej 1936 roku Hagana stała się w pełni zorganizowaną podziemną organizacją zbrojną, posiadającą trzy główne jednostki: Korpus Polowy (hebr. חי”ש, Hejl Ha-Sade) składający się z siedmiu brygad, Korpus Gwardii (hebr. חיל המשמר, Hejl ha-Miszmar) zajmujący się bezpośrednią ochroną osiedli, oraz kompanie szturmowe Palmach (hebr. פלמ”ח, Plugot Machac). Podczas II wojny światowej następcą Legionu Żydowskiego była Brygada Żydowska. Izraelskie siły zbrojne zostały powołane do życia po utworzeniu niepodległego państwa Izrael. 28 maja 1948 pełniący obowiązki premiera i ministra obrony Dawid Ben Gurion wydał rozkaz wzywający do utworzenia Sił Obronnych Izraela i rozwiązania wszystkich innych żydowskich organizacji paramilitarnych. Rozkaz ten został wydany, pomimo że faktycznie Ben Gurion nie miał takiego prawa do czasu sformowania rządu w dniu 31 maja. Podstawą do sformowania Sił Obronnych Izraela stała się Hagana. Dwie inne żydowskie organizacje zbrojne – Irgun i Lechi – początkowo nie zgodziły się dołączyć do państwowych sił zbrojnych i podjęły starania o samodzielne zakupy broni. Na tym tle wybuchł poważny konflikt, w wyniku którego doszło do zatopienia statku Altalena (22 czerwca 1948) i bezpośredniego starcia izraelskich żołnierzy z członkami Irgunu. Ostatecznie wszystkie żydowskie organizacje paramilitarne zostały rozwiązane lub przyłączone do sił zbrojnych. Pierwszym dowódcą Sił Obronnych Izraela został Ja’akow Dori. Siły zbrojne były tworzone w bardzo trudnych warunkach wojny o niepodległość, którą Izrael prowadził ze swoimi arabskimi sąsiadami. Organizację dowództwa i strukturę podziału na korpusy powielono ze struktury organizacyjnej Hagany. Podczas tej wojny wystawiono dwanaście brygad piechoty i pancernych. Po wojnie część brygad przekształcono w jednostki rezerwowe, a inne zostały rozwiązane. W następnych latach izraelscy żołnierze prowadzili trudne walki z arabskimi fedainami, którzy napadali na Izrael z terytorium Jordanii i Egiptu. W ten sposób izraelskie siły zbrojne zdobywały doświadczenie w prowadzeniu wojny partyzanckiej. Pierwszym poważnym testem dla Sił Obronnych Izraela był kryzys sueski w 1956, podczas którego izraelskie brygady zmechanizowane szybkim taktycznym manewrem zajęły półwysep Synaj. Po wstrzymaniu walk Izrael wycofał swoje wojska z Synaju. Podczas wojny sześciodniowej w 1967 izraelska armia zajęła półwysep Synaj, Strefę Gazy, Zachodni Brzeg, Wschodnią Jerozolimę i Wzgórza Golan. Wojna ta całkowicie zmieniła równowagę sił w regionie, ukazując Siły Obronne Izraela jako najsilniejszą armię Bliskiego Wschodu. W następnych latach prowadzona była wojna na wyczerpanie, pojawiał się także coraz większy problem palestyńskiego terroryzmu. Zaskoczenie wojną Jom Kipur w 1973 i jej konsekwencje, zmusiły Siły Obronne Izraela do całkowitej reorganizacji i zmiany podejścia do sposobów prowadzenia wojny. Zmieniono wówczas systemy szkolenia żołnierzy i dowództwa, koncentrując się na konfliktach o małej aktywności działań zbrojnych, metodach prowadzenia walki miejskiej i walce z terroryzmem. Doświadczenie to przydało się podczas wojny libańskiej w latach 1982–1985. Walka z terroryzmem była głównym celem działań podczas pierwszej intifady i intifady Al-Aksa. Zmuszało to izraelską armię do ciągłej przebudowy swojej struktury i poszukiwania nowych metod działania. Kolejnymi wyzwaniami okazały się II wojna libańska i operacja Płynny Ołów, w których izraelskie siły zbrojne walczyły z coraz silniejszymi organizacjami Hamasu i Hezbollahu. Siły Obronne Izraela były wielokrotnie oskarżane o popełnianie różnego rodzaju zbrodni wojennych od momentu powstania państwa Izrael w 1948. Izrael ratyfikował Konwencje genewskie 6 lipca 1951, natomiast 2 stycznia 2015 państwo Palestyna przystąpiło do Statutu Rzymskiego, przyznając tym samym Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu (MTK) jurysdykcję nad zbrodniami wojennymi popełnionymi na okupowanych terytoriach palestyńskich (OPT). W raporcie Human Rights Watch z 2017 oskarżono IDF o bezprawne zabójstwa, stosowanie nadmiernej siły w działaniach policyjnych, przymusowe wysiedlenia, nadmierne stosowanie aresztów oraz ograniczanie swobody przemieszczania się. Raport krytykował również wsparcie i ochronę, jakich IDF udzielają izraelskim osiedlom na okupowanych terytoriach palestyńskich. Różni specjalni sprawozdawcy Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), w tym Specjalny sprawozdawca ONZ ds. sytuacji praw człowieka na okupowanych terytoriach palestyńskich, a także Rada Praw Człowieka ONZ, wraz z licznymi badaczami, organizacjami praw człowieka i organizacjami humanitarnymi, takimi jak Human Rights Watch, Lekarze bez Granic oraz Amnesty International, oskarżały Izrael o popełnianie zbrodni wojennych, a od 2024 roku również o ludobójstwo. == Zadania i struktura Sił Obronnych Izraela == Misją Sił Obronnych Izraela jest obrona istnienia, integralności terytorialnej i suwerenności państwa Izrael. Chronić mieszkańców Izraela i zwalczać wszelkie formy terroryzmu, które zagrażają codziennemu życiu. === Zadania SOI === Siły Obronne Izraela cechuje rzadko spotykana w innych krajach o ustroju demokratycznym koncepcja „narodu pod bronią”, umożliwiająca szybką mobilizację stosunkowo dużej liczby żołnierzy. Przyjęcie tej koncepcji wymusiła przewaga ludnościowa sąsiednich narodów arabskich, z których niektóre odmawiają Izraelowi prawa do istnienia. Oficjalna izraelska doktryna wojskowa opiera się na następujących punktach: Izrael nie może sobie pozwolić na przegranie jakiejkolwiek wojny strategia defensywna, brak roszczeń terytorialnych dążenie do uniknięcia otwartego konfliktu zbrojnego poprzez działania polityczne i strategię odstraszania unikanie eskalacji konfliktów zażegnywanie ewentualnych niebezpieczeństw dla państwa w sposób szybki i zdecydowany zwalczanie terroryzmu. === System dowodzenia === Siły Obronne Izraela nie mają instytucji naczelnego dowódcy. Jedna z Ustaw Zasadniczych dotycząca armii z 1976 przeniosła dowództwo nad armią na rząd. Tak więc Minister Obrony Izraela – zawsze cywil, choć często emerytowany oficer – jest najwyższym dowódcą SOI i uosobieniem cywilnej kontroli nad wojskiem. Gabinet musi każdorazowo wyrażać zgodę na główne wojskowe cele i operacje. W normalnych warunkach zajmuje się tym głównie Rada Bezpieczeństwa Narodowego i to na niej spoczywa główna odpowiedzialność. Cykliczne raporty dotyczące stanu wojska podawane są do wiadomości izraelskiego parlamentu – Knesetu, a te zajmujące się sprawami funduszy armii do Rady Finansowej. Najwyższy rangą oficer SOI (formalnie uznawany za głównodowodzącego), jedyny wojskowy w stopniu generała-porucznika, jest jednocześnie szefem Sztabu Głównego, bezpośrednio odpowiedzialnym przed Ministrem Obrony. Od 15 stycznia 2019 funkcję na tym stanowisku pełnił raw alluf Awiw Kochawi. Po zakończeniu jego czteroletniej kadencji, 16 stycznia 2023 roku nowym szefem Sztabu został Herci Halewi. Sztab generalny zajmuje się „profesjonalnymi sprawami”, takimi jak organizacją, treningiem, planowaniem oraz wykonywaniem operacji wojskowych. Szef sztabu generalnego mianowany jest przez ministra obrony na okres 3 lat, która to kadencja może być skrócona lub przedłużona. Wewnątrz ministerstwa obrony najwyższy rangą oficer odpowiedzialny jest za produkcję obronną, infrastrukturę, budżet, a mimo to minister może interweniować we wszystkie dziedziny działalności armii. Sztab Główny Sił Obronnych Izraela składa się z: ogólnego szefa personelu dowódców zasobów ludzkich, logistyki, wywiadu trzech dowódców terytorialnych dowódców sił powietrznych, marynarki i wojsk lądowych. Dowódca sił lądowych odpowiedzialny jest za wyszkolenie, taktykę, wyposażenie i rozwój czterech korpusów wojsk naziemnych: piechoty, sił pancernych, artylerii i jednostek inżynieryjnych. Kontrola operacyjna nad wyżej wymienionymi siłami