Narodowy Bank Polski (oficjalny skrót: NBP) – polski bank centralny z siedzibą główną w Warszawie. NBP jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe. Wymienione akty prawne gwarantują niezależność NBP od innych organów państwa. NBP pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa. NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania pieniądza i znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawowym zadaniem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Do głównych obszarów działalności NBP należą: prowadzenie polityki pieniężnej, działania na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego, działalność emisyjna, rozwój systemu płatniczego, zarządzanie rezerwami dewizowymi Polski, obsługa Skarbu Państwa, działalność edukacyjna i informacyjna. == Historia == Narodowy Bank Polski utworzono 15 stycznia 1945 dekretem Krajowej Rady Narodowej, zastępując Bank Polski Spółkę Akcyjną. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu i gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna). Banki wydzielone z NBP: Powszechna Kasa Oszczędności (PKO BP, ob. Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski) – 1988 „dziewiątka” banków komercyjnych wydzielonych z NBP w 1988 r. na bazie sieci 400 oddziałów NBP; przejęły one działalność depozytowo-kredytową banku: Państwowy Bank Kredytowy w Warszawie (PBK, później Powszechny Bank Kredytowy, przejęty przez BPH w 2001 r.) Bank Przemysłowo-Handlowy w Krakowie (BPH) Bank Śląski w Katowicach (BŚ, później Bank Śląski, od 2001 r. jako ING Bank Śląski) Wielkopolski Bank Kredytowy w Poznaniu (WBK, połączony w 2001 r. z Bankiem Zachodnim jako Bank Zachodni WBK, od 2018 jako Santander Bank Polska) Pomorski Bank Kredytowy w Szczecinie (w 1997 r. włączony do Banku Polska Kasa Opieki) Bank Depozytowo-Kredytowy w Lublinie (w 1997 r. włączony do Banku Polska Kasa Opieki) Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi (PBG, w 1997 r. włączony do Banku Polska Kasa Opieki) Bank Gdański S.A. (BG, od 1997 r. BIG Bank Gdański w wyniku fuzji z Bankiem Inicjatyw Gospodarczych BIG S.A., od 2003 r. jako Bank Millennium) Bank Zachodni we Wrocławiu (BZ, od 2018 r. jako Santander Bank Polska) Polski Bank Rozwoju (PBR, w 1998 r. przejęty przez Bank Rozwoju Eksportu) – 1990 r. Polski Bank Inwestycyjny (PBI, w 1997 r. przejęty przez Kredyt Bank) – 1993 r. 1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego. == Organizacja == Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP. W 2020 przeciętne zatrudnienie w NBP w przeliczeniu na pełnozatrudnionych wynosiło 3355 osób. === Struktura organizacyjna === Departament Generalny Departament Administracji Departament Analiz Ekonomicznych Departament Audytu Wewnętrznego Departament Badań i Innowacji Finansowych Departament Bezpieczeństwa Departament Cyberbezpieczeństwa Departament Edukacji i Wydawnictw Departament Emisyjno-Skarbcowy Departament Informatyki i Telekomunikacji Departament Innowacji Finansowych Departament Kadr Departament Komunikacji Departament Koordynacji i Realizacji Zakupów Departament Operacji Krajowych Departament Operacji Zagranicznych Departament Prawny Departament Promocji Departament Rachunkowości i Finansów Departament Rozliczeń Gospodarki Własnej Departament Rozliczeń Transakcji Finansowych Departament Stabilności Finansowej Departament Statystyki Departament Systemu Płatniczego Departament Zagraniczny Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym 16 Oddziałów Okręgowych zlokalizowanych w każdym mieście wojewódzkim === Prezes NBP === Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP. Prezes NBP przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej oraz Zarządowi NBP. Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu. Jest on obowiązany do przedstawienia informacji i udzielenia wyjaśnień dotyczących polityki pieniężnej i działalności NBP przed Sejmem i Senatem oraz ich komisjami. Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności NBP. W imieniu Rady Polityki Pieniężnej przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne zestawienie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu. Ta sama osoba nie może być prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Prezes NBP w swej działalności jest apolityczny, czyli nie może należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z godnością jego urzędu. ==== Lista Prezesów NBP ==== === Rada Polityki Pieniężnej === Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej (RPP) jest coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP. === Zarząd NBP === Zarząd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6–8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje i odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarządu należą: okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego nadzorowanie operacji otwartego rynku ocena funkcjonowania systemu bankowego przygotowanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady. Obecny skład Zarządu NBP Adam Glapiński – prezes NBP od 21 czerwca 2016, przewodniczący Zarządu NBP od 21 czerwca 2016 Marta Kightley – wiceprezes NBP od 8 marca 2020, pierwszy zastępca prezesa NBP od 8 marca 2020 Adam Lipiński – wiceprezes NBP od 4 listopada 2020 Marta Gajęcka Paweł Mucha Piotr Pogonowski Artur Soboń Rafał Sura Paweł Szałamacha === Nadzór bankowy === Od 1 stycznia 2008 funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, w której skład wchodzi przedstawiciel NBP. === Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych === Szczególną rolę przypisano wewnętrznemu organowi banku – Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych. == Działalność == === Funkcje podstawowe === Narodowy Bank Polski, jak większość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje: Bank emisyjny – NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu. Bank banków – NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. NBP działa na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego oraz kształtowania warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego. W ramach tych działań NBP analizuje i ocenia zagrożenia dla stabilności systemu finansowego, monitoruje jego rozwój oraz współpracuje z innymi instytucjami państwowymi tworzącymi wspólnie tzw. sieć bezpieczeństwa finansowego. Prezes NBP jest jednym z czterech (obok Ministra Finansów, Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego i Prezesa Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego) członków Komitetu Stabilności Finansowej. Centralny bank państwa – NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze. NBP zarządza także polskimi rezerwami złota. W 2019 r. Zarząd NBP podjął decyzję o zwiększeniu zasobu złota o 100 ton (do 228,6 ton) i przeniesieniu 100 ton tego kruszcu z Banku Anglii do skarbców NBP na terytorium Polski. === Pozostała działalność === Działalność statystyczna – w ramach działalności statystycznej zbierane, przetwarzane i publikowane są m.in. dane dotyczące: bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, statystyka pieniężna i bankowa, oczekiwania inflacyjne osób prywatnych, inflacja bazowa. Analizy i badania ekonomiczne – NBP prowadzi i wspiera działalność analityczną i badawczą w zakresie szeroko rozumianej ekonomii i finansów. Wyniki tej działalności publikowane są m.in. w następujących opracowaniach: Raport o inflacji – kwartalna ocena sytuacji gospodarczej przez Radę Polityki Pieniężnej, Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury – raport kwartalny opracowywany na podstawie wyników badań ankietowych przedsiębiorstw, Sytuacja na rynku kredytowym – wyniki kwartalnej ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych, Raport o stabilności systemu finansowego – publikacja roczna, Bank i Kredyt – recenzowane pismo naukowe o ekonomii i finansach, ukazujące się w cyklu dwumiesięcznym, Materiały i Studia – nieperiodyczne zeszyty prezentujące badania i opracowania naukowe (tzw. working papers) Edukacja ekonomiczna – w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej podejmowane są działania służące upowszechnieniu tematyki ekonomicznej, zrozumieniu zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, promocji przedsiębiorczości. Celem działań jest przybliżenie społeczeństwu nie tylko zasad funkcjonowania i roli NBP, ale także popularyzacja wiedzy o szeroko rozu