Stefan Bronisław Starzyński, ps. „Lew” (ur. 19 sierpnia 1893 w Warszawie, zm. po 21 grudnia 1939) – polski polityk, ekonomista, publicysta, działacz niepodległościowy, major rezerwy Wojska Polskiego, w latach 1934–1939 komisaryczny prezydent m.st. Warszawy, we wrześniu 1939 roku dowódca cywilnej obrony miasta, zamordowany w nieznanych okolicznościach przez okupantów niemieckich. Od lat szkolnych był zaangażowany w działalność niepodległościową. W czasie I wojny światowej służył w I Brygadzie Legionów Polskich, jako komisarz werbunkowy i agitator. Po wybuchu kryzysu przysięgowego został internowany w Beniaminowie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił w szeregi Wojska Polskiego i uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1921–1924 był sekretarzem generalnym Polskiej Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej, której zadaniem było dopilnowanie rewindykacji mienia zagrabionego przez Rosję w okresie rozbiorów oraz wojny 1920 roku. Po przewrocie majowym należał do grona działaczy obozu sanacyjnego współodpowiedzialnych za kształtowanie polityki gospodarczej państwa. W latach 1926–1932 pracował w Ministerstwie Skarbu – najpierw jako dyrektor departamentu, a następnie podsekretarz stanu. W latach 1930–1933 był posłem na Sejm III kadencji z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR). W latach 1932–1934 był wiceprezesem Banku Gospodarstwa Krajowego i komisarzem generalnym Pożyczki Narodowej. W sierpniu 1934 roku władze sanacyjne wyznaczyły go na stanowisko komisarycznego prezydenta Warszawy. Ponieważ objął stanowisko bez demokratycznego mandatu, opinia publiczna stolicy przyjęła go początkowo chłodno. W ciągu pięcioletnich rządów zrealizował szereg inwestycji, obejmujących m.in. rozbudowę miejskiej sieci komunikacyjnej i urządzeń komunalnych, budowę nowych szkół oraz instytucji ochrony zdrowia i opieki społecznej. W 1935 roku zainicjował akcję „Warszawa w kwiatach i zieleni”. Podejmował działania w celu zachowania historycznego dziedzictwa stolicy, m.in. powołując Komisję Opieki nad Zabytkami Warszawy i Muzeum Dawnej Warszawy. Działał także na rzecz rozwoju turystyki i wzmocnienia lokalnego patriotyzmu. Pod jego patronatem opracowano szeroko zakrojone plany rozwoju i rozbudowy stolicy, których ze względu na brak funduszy i wybuch II wojny światowej w większości nie zrealizowano. Zaangażował się w również działalność Obozu Zjednoczenia Narodowego. W latach 1938–1939 pełnił mandat senatora V kadencji. Po rozpoczęciu niemieckiej agresji pozostał w Warszawie, przyczyniając się swoją postawą do opanowania panicznych nastrojów i żywiołowej ewakuacji. Powołany 8 września przez gen. Waleriana Czumę na stanowisko Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy, stał się przywódcą cywilnej obrony stolicy i symbolem jej oporu przeciwko niemieckiemu najazdowi. Po kapitulacji nie skorzystał z możliwości ucieczki lub przejścia do konspiracji. Przez niespełna miesiąc nadal sprawował swoją funkcję, podejmując działania zmierzające do ponownego uruchomienia miejskiej infrastruktury i ulżenia losowi ludności cywilnej. Jednocześnie zaangażował się w działalność rodzącego się Polskiego Państwa Podziemnego. 27 października 1939 roku został aresztowany przez Gestapo w gmachu ratusza. Przez kilka tygodni był przetrzymywany przez Niemców w warszawskich więzieniach, a pod koniec grudnia 1939 roku został wywieziony w nieznanym kierunku. Data, miejsce i okoliczności jego śmierci pozostają nieznane. == Życiorys == === Dzieciństwo i młodość === Urodził się 19 sierpnia 1893 roku w domu przy ul. Dobrej 7 na warszawskim Powiślu. Był najmłodszym z trzech synów Alfonsa Karola Starzyńskiego i jego małżonki Jadwigi z Lipskich. Ochrzczono go w kościele św. Trójcy na Solcu. Jego ojciec był wychowankiem Instytutu Głuchoniemych. Prawdopodobnie pracował w młodości jako urzędnik, później otworzył zakład snycerski. Matka prowadziła prywatną dwuklasową szkołę elementarną dla dziewcząt – najpierw przy ul. Hożej 7, później przy ul. Nowogrodzkiej 40. Oboje rodzice wywodzili się ze zubożałej drobnej szlachty, która po upadku powstania styczniowego migrowała do Warszawy i innych dużych miast. Rodzina Starzyńskich kultywowała tradycje insurekcyjne i patriotyczne. Najstarszemu synowi nadano imię Roman, na cześć dziadka po kądzieli – uczestnika powstania listopadowego, oraz brata matki – poległego w powstaniu styczniowym. W 1895 roku Starzyńscy przenieśli się do wsi Sierżniki pod Łowiczem, a następnie do samego Łowicza (według innego źródła najpierw zamieszkali w Żyrardowie). W Łowiczu ojciec prowadził zakład artystyczno-rzeźbiarski, sprzedając swoje wyroby na miejscowym jarmarku. Jadwiga Starzyńska podjęła natomiast pracę w żeńskiej szkole w Żyrardowie, w której w latach 1896–1899 uczyła języka polskiego, geografii i matematyki. Brak jest informacji, czy w okresie pracy rodziców w różnych miastach Stefan i jego bracia pozostawali pod opieką jednego z nich, czy też przebywali u krewnych na wsi. Stefan uczęszczał do siedmioklasowego państwowego gimnazjum męskiego w Łowiczu. W 1905 roku uczestniczył w strajku szkolnym, aczkolwiek z racji młodego wieku odegrał podczas tych wydarzeń rolę mniejszą niż jego bracia. W czasie strajku i bojkotu szkoły rosyjskiej uczęszczał na tajne komplety. W tym okresie jednym z jego nauczycieli był Marian Falski. Ostatecznie władze carskie wydały zgodę na zakładanie prywatnych szkół polskich. W konsekwencji na początku 1906 roku wraz ze starszym bratem Mieczysławem podjął naukę w trzyklasowej szkole męskiej przy ul. Dworcowej w Łowiczu, prowadzonej przez inż. Stanisława Janiszewskiego. W tym samym roku po wakacjach (według innego źródła – dopiero w 1907 roku) obaj przenieśli się do polskiego prywatnego gimnazjum Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. Ze względu na trudną sytuację finansową rodziny Stefan był zmuszony dorabiać korepetycjami i pracami dorywczymi. W grudniu 1910 roku rosyjska policja znalazła u niego egzemplarze nielegalnego „Robotnika”. W konsekwencji został wydalony ze szkoły i skazany na karę pozbawienia wolności w wymiarze jednego miesiąca. Wyrok odbył w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Po odbyciu kary uczęszczał do Gimnazjum im. Jana Kreczmara. Był członkiem nielegalnego Związku Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej („Filarecja”). 23 sierpnia 1911 roku, ukończywszy szkołę średnią i zdawszy egzamin maturalny, rozpoczął studia na Prywatnych Męskich Kursach Handlowych im. Augusta Zielińskiego (po przekształceniach Wyższa Szkoła Handlowa, a następnie – Szkoła Główna Handlowa w Warszawie). Podczas wakacji w 1912 i 1913 roku odbył praktyki w oddziale Banku Handlowego w Sosnowcu. Dyplom uzyskał w czerwcu 1914 roku, po złożeniu rozprawy pt. Zależność gospodarcza Królestwa Polskiego od Cesarstwa Rosyjskiego. Jednocześnie pozostawał zaangażowany w działalność niepodległościową. W strukturach „Filarecji” prowadził komisję statystyczną, która zbierała dane na temat polskiego szkolnictwa w Królestwie Kongresowym. Publikował w nielegalnej prasie. W 1910 i 1911 roku wziął udział w zjazdach „Filarecji” w Krakowie. W latach 1913–1914 był członkiem Komitetu Centralnego „Filarecji” w Królestwie Kongresowym. W październiku 1912 roku wstąpił do Związku Strzeleckiego w Warszawie. Służył w drugiej sekcji I plutonu warszawskiego, dowodzonego przez Henryka Kroka-Paszkowskiego. Posługiwał się pseudonimem „Lew”. === I wojna światowa === Wybuch I wojny światowej zastał go w Warszawie. Z tego powodu – w przeciwieństwie do obu starszych braci – nie mógł być świadkiem wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej z Krakowa do Królestwa Kongresowego. Wybuch wojny zaskoczył kierownictwo Związku Strzeleckiego, co spowodowało, że jego warszawscy członkowie pozostali bez instrukcji i przywództwa. Chcąc uniknąć poboru do rosyjskiej armii, Starzyński postanowił uciec do Łodzi, w której przebywali jego rodzice. 8 października 1914 roku miasto znalazło się pod niemiecką okupacją. 22 października wstąpił do Polskiej Organizacji Narodowej (PON; datę tę podawał później jako datę swojego wstąpienia w szeregi Legionów Polskich). Jako członek PON prowadził antyrosyjską i niepodległościową agitację oraz organizował wsparcie dla Legionów. Podczas pobytu w Łodzi współpracował m.in. z Aleksandrem Sulkiewiczem i Mieczysławem Trojanowskim. W tym czasie poślubił Józefę Wróblewską zwaną „Zazą”, również członkinię PON. Wkrótce potem rosyjska kontrofensywa wyparła Niemców z Łodzi, co oznaczało koniec działalności PON. 28 października Starzyński wraz z żoną opuścił miasto i przez Pabianice udał się w kierunku Krakowa. Tam jego brat Roman – szef wywiadu w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN) – zwerbował go do legionowych służb werbunkowo-wywiadowczych. 9 listopada, na wieść o zbliżaniu się wojsk rosyjskich do Krakowa, Departament Wojskowy NKN został ewakuowany w okolice Jabłonkowa na Zaolziu. Starzyński spędził tam pierwsze tygodnie zimy 1914/15. Na początku 1915 roku został mianowany emisariuszem NKN na powiat wieluński. Do jego zadań należało prowadzenie działalności kontrwywiadowczej, badanie nastrojów społecznych, a przede wszystkim agitacja i prowadzenie werbunku w szeregi Legionów Polskich. Jego żona przebywała w tym czasie w majątku Potockich w Parzymiechach, u swojej znajomej Zofii Poniatowskiej. 7 lipca 1915 roku został odwołany z Wielunia i wyznaczony referentem Departamentu Wojskowego NKN w Piotrkowie Trybunalskim. 8 września został awansowany do stopnia chorążego oraz wyznaczony oficerem placu i komisarzem werbunkowym na powiat pińczowski. W lipcu 1916 roku Józef Piłsudski rozkazał wstrzymać werbunek w szeregi Legionów. Tak jak wielu innych lojalnych wobec komendanta oficerów werbunkowych Starzyński złożył wtedy dymisję i zgłosił chęć odejścia na front (za karę został za to przez szefa Departamentu Wojskowego NKN płk. Władysława Sikorskiego zdegradowany). Swoją decyzją Starzyński zdobył uznanie wśród legionowej „starszyzny”. Ostatecznie został przeniesiony na front na Wołyniu, na stanowisko