Augusto Pinochet, właśc. Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (ur. 25 listopada 1915 w Valparaíso, zm. 10 grudnia 2006 w Santiago) – chilijski dyktator i generał, przywódca junty wojskowej w Chile od 1973. W latach 1973–1990 pełnił urząd prezydenta. Doszedł do władzy w wyniku wojskowego puczu, odsuwając od władzy Salvadora Allende i zawieszając konstytucję. Po przegranym plebiscycie w 1988, nie kandydował w wynikających z tego plebiscytu wyborach, przekazał w 1990 pokojowo władzę zwycięzcy wolnych wyborów prezydenckich z 1989. W 1972 roku został szefem sztabu armii Chile. 23 sierpnia 1973 roku został awansowany przez prezydenta Salvadora Allende na stanowisko Komendanta Głównego Armii. 11 września 1973 roku, Pinochet przeprowadził zamach stanu, w którym obalił demokratyczny rząd socjalisty Allende. Ustanowiona przez niego junta rozpoczęła brutalne represje opozycji. Według różnych źródeł zabito od 1,2 tys. do 3,2 tys. osób, 80 tys. internowano, a 30 tys. poddano torturom, wśród tych osób znalazły się kobiety i dzieci. Wdrażał reformy gospodarcze w stylu szkoły chicagowskiej. Przez zwolenników reformy te określane są jako „chilijski cud”, ich przeciwnicy natomiast wskazują na wzrost nierówności ekonomicznych, jaki nastąpił w okresie rządów junty. W 1982 roku wybuchł kryzys gospodarczy, o który Pinochet oskarżył ministra finansów Sergio de Castro. Pinochet dokonał nacjonalizacji najbardziej zadłużonych przedsiębiorstw i nieco ograniczył dotychczasową liberalną politykę. Rządy Pinocheta przedłużył plebiscyt z 1980 roku, który wprowadził nową konstytucję. Naruszanie praw obywatelskich i kryzysy doprowadziły do wybuchu zbrojnego oporu przeciwko jego rządom oraz powstaniu partyzantki. Ustąpił w 1990 roku choć dalej pełnił urząd Komendanta Głównego Armii Chile. W dniu 10 marca 1998 roku przeszedł na emeryturę i został senatorem (zgodnie z zapisami wprowadzonej przez siebie konstytucji). W związku z naruszeniami praw człowieka został aresztowany w Londynie 10 października 1998 roku. W chwili śmierci w dniu 10 grudnia 2006 roku, ciążyło na nim około 300 oskarżeń o oszustwa podatkowe, malwersacje i łamanie praw człowieka z okresu jego rządów. Oskarżony został również o kradzież 28 milionów dolarów. == Życiorys == === Młodość i kariera wojskowa === Augusto Pinochet urodził się 25 listopada 1915 w Valparaíso, jako syn Augusto Pinocheta Vera, potomka imigranta z Bretanii, i Aveliny Ugarte Martínez pochodzenia hiszpańsko-baskijskiego. Po ukończeniu prywatnej szkoły podstawowej i średniej prowadzonej przy Seminarium San Rafael w Valparaíso, oraz okresowych studiach w Quillota Institute, w 1933 wstąpił do Szkoły Wojskowej w Valparaíso. Szkołę tę ukończył w 1937 roku, otrzymując stopień alféreza (co mniej więcej odpowiada podchorążemu). W tym samym roku został skierowany do pułku piechoty „Chacabuco” stacjonującego w Concepción. Dwa lata później, po odbyciu służby zasadniczej, został przeniesiony do pułku „Maipo”, stacjonującego w jego rodzinnym Valparaíso. W 1940 roku powrócił do Szkoły Wojskowej, aby odbyć szkolenie do wyższych stopni oficerskich. W latach 1941–1942 należał do masonerii (Wielka Loża Chile), dzięki czemu w wieku 25 lat uzyskał rangę kapitana. 30 stycznia 1943 ożenił się z Lucíą Hiriart Rodríguez, z którą miał pięcioro dzieci, dwóch synów (Augusto Osvaldo, Marco Antonio) i trzy córki (Inés Lucía, María Verónica, Jacqueline Marie). Pod koniec 1945 roku został skierowany do pułku „Carampangue”, stacjonującego w Iquique na północy Chile. W 1948 roku rozpoczął studia w Akademii Wojskowej w Santiago, które musiał wkrótce przerwać z powodu skierowania go do tłumienia rebelii w zagłębiu węglowym Lota. W następnym roku ponownie podjął przerwane studia. Po ukończeniu studiów i otrzymaniu patentu starszego oficera sztabowego, wykładał w Szkole Wojskowej, jednocześnie pracując jako asystent w Akademii Wojskowej nauczając geografii i geopolityki oraz redagując wojskowe czasopismo „Cien Aguilas” („Sto orłów”). Na początku 1953 został przeniesiony na dwa lata do pułku „Rancagua” w Arica, gdzie służył w stopniu majora. Po skończeniu służby otrzymał stanowisko profesora w Akademii Wojskowej w Santiago. Równolegle przyznano mu tytuł cywilnego licencjata, co umożliwiło mu rozpoczęcie studiów prawniczych na Uniwersytecie w Santiago, które jednak przerwał w 1956, gdyż wysłano go z grupą kilku młodych oficerów do organizacji Akademii Wojskowej w Quito w Ekwadorze. Po powrocie do Chile w 1959 r. został skierowany do sztabu I Armii, stacjonującego w mieście Antofagasta. Rok później objął dowództwo pułku „Esmeralda”, które sprawował aż do otrzymania w 1963 r. stanowiska zastępcy dyrektora Akademii Wojskowej w Santiago. W 1968 został najpierw szefem sztabu 2. Dywizji I Armii w Santiago, a następnie po nominacji na generała brygady, objął dowództwo 6. Dywizji, stacjonującej w Iquique. Ta ostatnia funkcja była związana ze stanowiskiem Intendante (zarządzającego) prowincją Tarapacá. W styczniu 1971 Pinochet został mianowany generałem dywizji i objął dowództwo kluczowego garnizonu Armii w Santiago. W 1972 został mianowany szefem sztabu całej Armii Chilijskiej. 23 sierpnia 1973 prezydent Salvador Allende, chcąc zapobiec narastającym tarciom wewnętrznym, powierzył mu stanowisko głównodowodzącego armii. === Pucz w 1973 === ==== Geneza puczu ==== Przyczyną zamachu stanu był kryzys gospodarczy i polityczny, który ogarnął wówczas Chile. Lewicowy rząd w pierwszej fazie rządów doprowadził do polepszenia się sytuacji gospodarczej w kraju – stopa inflacji spadła z 36,1% w 1970 do 22,1% w 1971 roku, a średnie płace realne wzrosły o 22,3%. Minimalne płace realne dla pracowników fizycznych w pierwszym kwartale 1971 roku wzrosły o 56%, w tym samym czasie płace dla pracowników umysłowych zwiększyły się o 23%. W rezultacie zmniejszył się współczynnik różnicy między dochodami robotników a pracowników umysłowych (spadł z 49% w 1970 do 35% w 1971). Wydatki rządu centralnego wzrosły o 36%, udział wydatków w PKB wzrósł z 21% w 1970 do 27% rok później. Z czasem jednak sytuacja zaczęła zmieniać się na skutek niewydolności znacjonalizowanych firm, które sztucznie obniżały stopę bezrobocia w kraju zatrudniając zbędnych pracowników, a także przez nieudolne zarządzanie tymi przedsiębiorstwami. Dodatkowo doszło do blokady gospodarczej Chile, zarządzonej przez Stany Zjednoczone. Całość doprowadziła do hiperinflacji – w ciągu niespełna roku 20% inflacja (wartość ze stycznia 1971) osiągnęła poziom 163%, aby w połowie 1972 zamienić się w hiperinflację z poziomem przekraczającym 190%, co stanowiło wówczas światowy rekord. W listopadzie 1971 Chile, wobec braku możliwości spłaty zobowiązań względem zagranicznych korporacji i USA, ogłosiło jednostronne moratorium na spłatę zadłużenia zagranicznego – tym samym kraj ogłosił swoje bankructwo. Sytuacja ta doprowadziła do wybuchu strajków, inspirowanych przez opozycję i CIA oraz starć między zwolennikami i przeciwnikami rządu. CIA wsparła i zbroiła przeciwników rządu, w tym organizacje terrorystyczne, tj. Front Narodowy Ojczyzna i Wolność. W okresie funkcjonowania rządu Allende CIA wydało kwotę ponad 8 mln dolarów na próby destabilizacji rządu Allende. Strajki i akcje terrorystyczne doprowadziły do mobilizacji zwolenników lewicy – partie lewicowe organizowały manifestacje rządowe – mobilizacja lewicy spowodowała plotki wygłaszane przez propagandę opozycji chadeckiej i konserwatywnej, jakoby radykalna lewica przemycała (przy pomocy służb specjalnych DGI) do Chile broń potrzebną do obalenia dotychczasowego centrolewicowego rządu i zastąpienia go radykalnym ustrojem, a także sprowadzała do kraju zawodowych rewolucjonistów z Kuby. ==== Przeprowadzenie puczu ==== Pucz zaczął się 11 września od zbombardowania pałacu prezydenckiego, w którym przebywał wciąż legalnie urzędujący prezydent. Allende prawdopodobnie przeżył samo bombardowanie i został według jednej wersji zamordowany przez oddziały puczystów wkraczające do zbombardowanego pałacu, a według innej wersji popełnił samobójstwo. Po śmierci Allende junta przystąpiła do szeroko zakrojonej akcji skierowanej przeciw partiom i organizacjom uznanym za lewicowe. Junta wojskowa zawiesiła działanie konstytucji i parlamentu. W zamachu zginęło około 2 tysięcy osób po obu stronach. Powołując się na uchwałę parlamentu z 22 sierpnia w której opozycja wzywała armię do interwencji przeciwko rządowi. Siły zbrojne zlikwidowały magazyny z bronią oraz pozajmowały większość rozgłośni radiowych i telewizyjnych. Szacuje się, że 11 września zamordowano co najmniej 3 tysiące osób, między 11 a 15 września walki pochłonęły kolejne 5 tysięcy, a liczba zabitych i porwanych między 12 a 13 września wyniosła około 6 tysięcy. W ciągu pierwszych 18 dni od obalenia prezydenta Allende liczba cywilnych ofiar wyniosła 15 tysięcy. W represjach bezpośrednio po zamachu stanu żołnierze zabili m.in. Víctora Jarę (po wcześniejszych torturach). W odpowiedzi na represje, na krótko po zamachu stanu niektóre regiony znalazły się w rękach partyzanckich (np. Neltume, gdzie z wojskiem starł się 80 osobowy oddział opozycji. Generał Pinochet w opublikowanych przez siebie wspomnieniach twierdzi, że od początku był głównym projektantem i organizatorem puczu. Wykorzystując swoją pozycję głównodowodzącego armią lądową miał, według własnych słów, koordynować poczynania dowódców pozostałych trzech rodzajów sił zbrojnych Chile. Wspomnienia publikowane w ostatnich latach przez innych oficerów zaangażowanych w pucz zaprzeczają jednak słowom Pinocheta. Według tych wspomnień, Pinochet, niedawno nominowany przez Allende na głównodowodzącego Armią, przystąpił niezbyt chętnie do puczu na kilka dni przed jego rozpoczęciem i w zasadzie wykonywał plan zaaprobowany wcześniej przez pozostałych trzech głównodowodzących innymi rodzajami sił zbrojnych. Według zgodnych relacji kilku oficerów pracujących w sztabach innych sił zbrojnych, centrum dowodzenia całą operacją puczu znajdowało się prawdopodobnie w sztabie marynarki wojennej. === Rządy P