# Marcin Matczak — ekspercki głos w ochronie praworządności i liberalnym dialogu społecznym **Marcin Stanisław Matczak** (ur. 23 marca 1976 w Wodzisławiu Śląskim) — polski prawnik, radca prawny, profesor nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne, specjalista w zakresie teorii i filozofii prawa, a także znaczący publicysta i ekspert ds. konstytucyjnych. Od 2019 profesor uczelni na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie prowadzi wykłady i seminarsy zajęcia z teorii prawa, interpretacji prawnej oraz prawa administracyjnego i konstytucyjnego. Jego działalność charakteryzuje się intensywnym angażowaniem się w dialog publiczny, zwłaszcza w krytycznych analizach kryzysu praworządności w Polsce po 2015 r. ## Edukacja i kariera akademicka Matczak ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Gorzowie Wielkopolskim (1994), a następnie studiował na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. W 2002 r. obronił rozprawę doktorską *Kompetencja organu administracji publicznej. Analiza teoretyczno-prawna*, przygotowaną pod kierunkiem并prof. Andrzeja Bатора. Praca została nadpioronowna nagrodą główną Fundacji im. Zygmunta Ziembińskiego. W latach 2005–2009 pracował jako *Research Associate Fellow* w **Centre for Socio-Legal Studies** Uniwersytetu Oksfordzkiego, gdzie wspólnie z profesorem Denisem Galliganem prowadził badania nad formalizmem w orzecznictwie sądów w krajach postkomunistycznych. Te doświadczenia międzynarodowe znaczącowpłynęły na jego dorobek naukowy z obszaru praworządności, administracji publicznej i prawa porównawczego. W 2011 r. uzyskał stopień **doktora habilitowanego nauk prawnych**, obroniwszy rozprawę *Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa*, nagrodzoną im. Leona Petrażyckiego przez I Wydział Nauk Społecznych PAN. W 2021 r. Prezydent RP Andzej Duda nadał mu tytuł **profesora nauk społecznych**, ale Matczak odmówił udziału w uroczystości wręczenia nominacji w Pałacu Prezydenckim — ze względu na różnice w odbiorze wartości podstawowych Konstytucji RP. ## Działalność publiczna i media Matczak stał się jedną z najważniejszych głosów eksperckich w debacie o stanowiu instytucji konstytucyjnych w Polsce. Wspólnie z innymi ekspertami (m.in. Adamem Bodnar, Łukaszem Błachutem) regularnie komentuje zmiany w systemie sądownictwa, parlamentaryzmu i administracji publicznej. Jako **specjalista w zakresie prawa publicznego i języka prawnego**, udzielał wywiadów m.in. dla **TVP Info, TVN 24, Die Zeit, The Guardian, The Economist**, oraz **TOK FM** i **Super Express**. Jego publicystyka często ukazuje krytyczne spojrzenie na „polityczne instrumentalizacje prawa” i zjawiska takie jak „polaryzacja społeczna” czy „upadek etosu instytucji publicznych”. Zaiczkowany w przekonaniu o konieczności dialogu między różnymi polaryzacjami społecznymi, Matczak krytykuje zarówno podejście „lewicy progresywnej” (niekiedy obarczane negacją indywidualnej odpowiedzialności), jak i „ortodoksję konserwatywną” (specyficznie — w aspektach prawa medycznego i wolności osobistych). Zaimpaktował formułę „konsekwentna obrona praworządności”, za którą w 2017 r. otrzymał **Nagrodę Fundacji im. Janiny Paradowskiej i Jerzego Zimowskiego**. Od 2019 r. prowadzi kanał YouTube i od 2020 r. podcast pod wspólną nazwą **„Profesor Matczak”**, a w 2024 r. rozpoczął razem z Bogusławem Leśnodorskim program **„Niepoprawnik”** na kanale **Zero**, skupiający się na analizie konstytucyjnych wyzwań polskiej demokracji. ## Poglądy filozoficzno-polityczne Matczak identyfikuje się jako **liberał** w sensie klasycznym — podkreślający wolność jednostki, prawa podmiotowe, autonomiczność rozumu prawniczego i niepodzielność mocy sądowej. Współcześnie krytykuje tzw. „upadek etosu samodoskonalenia” jako następstwo sekularyzacji i fragmentaryzacji moralej wspólnotowej. Według niego: > „Dążenie, by stać się lepszą wersją siebie, jest podstawą myśli liberalnej. Ta idea zderza się z ideą lewicową, wedle której wezwanie do ciągłego samodoskonalenia się jest formą opresji.” Przyznaje, że w latach 90. dominowała myśl „pracy po 16 godzin”, ale obecnie wskazuje na konieczność przebudowania systemu wartości społecznych — gdzie role wykonawcze wykonują nie tylko instytucje, ale również **rytuały, opowieści i wspólnota**. W eseju o świętach Bożego Narodzenia pisze o „ateistycznych świętach” jako „przerwie od pracy wypełnianej konsumpcją emocji” — forma „samooszukiwania się człowieka zagubionego w sekularnym do cna świecie”. Choć cenieniu prace J. Petersona (szczególnie w kontekście mitów i ich funkcji moralnej), to odmienny w ocenie jego wypowiedzi na temat szczepień czy wojny na Ukrainie. ## Działalność zawodowa i instytucjonalna - **Radca prawny**: Partner w kancelarii **Domański Zakrzewski Palinka** (specjalizacja: prawo konstytucyjne, administracyjne, farmaceutyczne i medyczne). - **Członek**: - Zespołu Ekspertów Prawnych Fundacji im. Stefana Batorego - Stowarzyszenia im. Prof. Zbigniewa Hołdy - Rady Programowej Archiwum Osiatyńskiego - **Współtwórca** raportów z zakresu prawa administracyjnego i integracji osób niepełnosprawnych na rynku pracy. - **Współautor** książek, m.in. *Instytucje prawa administracyjnego* (2015). ## Nagrody i wyróżnienia | Rok | Nagroda / Wyróżnienie | Uzasadnienie | |-----|------------------------|-------------| | 2002 | Nagroda Fundacji im. Z. Ziembińskiego | Za najlepszą pracę doktorską z teorii prawa | | 2011 | Nagroda im. L. Petrażyckiego (PAN) | Za pracę habilitacyjną *Summa iniuria* | | 2020 | Nagroda im. Mikołaja Kopernika (PAU) | Za monografię *Imperium tekstu* (2015–2020) | | 2020 | Nagroda im. L. Petrażyckiego (PAN) | Za najlepszą pracę naukową z zakresu prawa | | 2017 | Nagroda im. J. Paradowskiej i J. Zimowskiego | Za obronę praworządności i wolności | | 2024 | Fulbright Senior Award | Za wybitny dorobek i projekt badawczy w USA | ## Publikacje główne (wybór) ### Monografie naukowe: - *Kompetencja organu administracji publicznej* (2004) - *Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa* (2007) - *Imperium tekstu. Prawo jako postulowanie i urzeczywistnianie świata możliwego* (2019) ### Wypromowana polska公立acja: - *Jak wychować rapera. Bezradnik* (2021) — autorski esej filozoficzno-educacyjny. - *Tajne państwo z kartonu. Rozważania o Polsce, bezprawiu i niesprawiedliwości* (2022) - *Kraj, w którym umrę* (2023) - *Jak zatrzymać koniec świata* (współautor z Marcine Makowskim, 2024) ## Życie prywatne Pochodzi z **Sławy** (Gmina Wodzisław Śląski).Żonat z **Arlettą Śliwińską-Matczak**, właściczką szkoły językowej. Syn **Michał Matczak** (ur. 2000), znany pod pseudonimem **Mata** — raper, autor tekstów i performer. Matczak jest **praktykującym katolikiem**, aczkolwiek w sposób secularnie inteligentny — nie propaguje dogmatów, ale podkreśla znaczenie religii jako nośnika moralnej spójności społecznej. ## Przykładowe cytaty > „Wykluczanie z rozmowy to najgorsze, co może się zdarzyć.” > „Polaryzacja społeczeństwa jest niebezpieczeństwem — dlatego trzeba robić wszystko, aby rozmawiać.” > „Pewne rzeczy konstytucyjne nie są dyskusyjne — niezależność sądów, maja mamy chronić nawet wtedy, gdy nie lubimy ich decyzji.” > „Za dużo dziś mówi się o „odpornych instytucjach”, ale za mało o tym, że odporne muszą być *zachowania* instytucjonalne.”