Europejska Stolica Kultury – europejskie miasto wybrane przez Unię Europejską, które w ciągu jednego roku może zaprezentować życie kulturalne miasta, całego regionu i państwa. W większości przypadków miasta starają się wykorzystać tę okazję i związane z nią fundusze (po 1,5 mln euro od UE w 2010 r.) na rozwinięcie swojej oferty kulturalnej, tak by mogły przyciągnąć międzynarodową publiczność. Wybrany ośrodek przez 12 miesięcy przedstawia swoje dziedzictwo historyczne. Miasta i regiony organizują specjalnie na tę okazję koncerty, festiwale, pokazy, konferencje i inne działania reklamujące miasto i region. Zdecydowanie uważa się, że ESK znacznie zwiększa korzyści społeczne i gospodarcze, zwłaszcza gdy wydarzenia są częścią długofalowej strategii rozwoju kulturalnego miasta i otaczającego regionu. == Historia == Idea, by użyć kultury do głębszego zintegrowania Europejczyków, zrodziła się 13 czerwca 1985 podczas spotkania Rady Unii Europejskiej. Przedstawiła ją grecka minister kultury Melina Mercouri. Inicjatywa Europejskich Miast Kultury szybko się przyjęła w Europie. Pierwszym Europejskim Miastem Kultury były greckie Ateny. Podobna inicjatywa pojawiła się też w Ameryce. W 1999 jej nazwę zmieniono na Europejskie Stolice Kultury, wprowadzono też zmiany procedury wyboru miast-organizatorów, które obowiązują od 2005. Co roku typowane są dwa państwa z Unii Europejskiej, z których chętne miasta na 9 lat wcześniej składają swoje kandydatury. Spośród zgłoszonych miast Unia Europejska wybiera po jednym z obu państw. Ponadto, od 2021 roku co trzy lata będzie wybierana trzecia stolica, z państwa będącego kandydatem do Unii Europejskiej lub należącego do EFTA. W 2021 roku stolicą kultury będzie serbski Nowy Sad. Miasta kandydackie muszą spełnić szereg warunków przewidzianych w aktach prawa unijnego – m.in. promowanie własnej kultury poprzez instytucję Ambasadora Kultury, czyli twórcy silnie związanego z miastem, współpracę międzynarodową, akcentowanie wartości europejskich oraz prowadzenie działań kulturalnych promujących miasto i region. Nie bez znaczenia są też metody propagowania informacji o kandydacie: coraz większą wagę przykłada się tu do technologii informatycznych. == Europejskie Stolice Kultury == 1985: Ateny (Grecja) 1986: Florencja (Włochy) 1987: Amsterdam (Holandia) 1988: Berlin Zachodni (Berlin Zachodni) 1989: Paryż (Francja) 1990: Glasgow (Wielka Brytania) 1991: Dublin (Irlandia) 1992: Madryt (Hiszpania) 1993: Antwerpia (Belgia) 1994: Lizbona (Portugalia) 1995: Luksemburg (Luksemburg) 1996: Kopenhaga (Dania) 1997: Saloniki (Grecja) 1998: Sztokholm (Szwecja) 1999: Weimar (Niemcy) 2000: Reykjavík (Islandia), Bergen (Norwegia), Helsinki (Finlandia), Bruksela (Belgia), Praga (Czechy), Kraków (Polska), Santiago de Compostela (Hiszpania), Awinion (Francja), Bolonia (Włochy) 2001: Rotterdam (Holandia), Porto (Portugalia) 2002: Brugia (Belgia), Salamanka (Hiszpania) 2003: Graz (Austria) 2004: Genua (Włochy), Lille (Francja) 2005: Cork (Irlandia) 2006: Patras (Grecja) 2007: Luksemburg (Luksemburg), Sybin (Rumunia) 2008: Liverpool (Wielka Brytania), Stavanger (Norwegia) 2009: Wilno (Litwa), Linz (Austria) 2010: Essen/Zagłębie Ruhry (Niemcy), Pecz (Węgry), Stambuł (Turcja) 2011: Turku (Finlandia), Tallinn (Estonia) 2012: Guimarães (Portugalia), Maribor (Słowenia) 2013: Marsylia-Prowansja (Francja), Koszyce (Słowacja) 2014: Umeå (Szwecja), Ryga (Łotwa) 2015: Mons (Belgia), Pilzno (Czechy) 2016: Wrocław (Polska), San Sebastián (Hiszpania) 2017: Aarhus (Dania), Pafos (Cypr) 2018: Leeuwarden (Holandia), Valletta (Malta) 2019: Matera (Włochy), Płowdiw (Bułgaria) 2020: Rijeka (Chorwacja), Galway (Irlandia) 2021: Timișoara (Rumunia), Eleusis (Grecja), Nowy Sad (Serbia) (z powodu pandemii koronawirusa Timișoara i Eleusis zostały przeniesione na rok 2023, a Nowy Sad na 2022). 2022: Kowno (Litwa), Esch-sur-Alzette (Luksemburg), Nowy Sad (Serbia; przeniesione z 2021) 2023: Veszprém (Węgry), Timișoara (Rumunia; przeniesione z 2021), Eleusis (Grecja; przeniesione z 2021) 2024: Tartu (Estonia), Bad Ischl (Austria), Bodø (Norwegia) 2025: Nova Gorica (Słowenia, kandydatura łączona z Gorizią po włoskiej stronie granicy), Chemnitz (Niemcy) 2026: Trenczyn (Słowacja), Oulu (Finlandia) === Przyszłe Europejskie Stolice Kultury === 2027: Lipawa (Łotwa), Évora (Portugalia) 2028: Czeskie Budziejowice (Czechy), Bourges (Francja) oraz Skopje (miasto z kraju kandydującego do UE) 2029: Lublin (Polska), Kiruna (Szwecja) 2030: Larnaka (Cypr), Leuven (Belgia), Nikšić (Czarnogóra) 2031: Malta, Hiszpania 2032: Bułgaria, Dania 2033: Holandia, Włochy == Europejskie Stolice Kultury w Polsce == Do tej pory trzy polskie miasta zostały wyróżnione tym tytułem – Kraków (2000), Wrocław (2016) oraz Lublin (2029) === Kraków jako Europejska Stolica Kultury === Pierwszym miastem był Kraków, wybrany w 2000 roku. Rok ten był traktowany przez Unię Europejską wyjątkowo, jako podkreślenie trwałego dziedzictwa i wkładu miast europejskich w osiągnięcia kultury i cywilizacji światowej. W związku z tym wybrano aż dziewięć miast: Awinion, Helsinki, Bruksela, Bolonia, Santiago de Compostela, Reykjavík, Bergen, w tym dwa miasta z nowych państw członkowskich UE, mających wstąpić dopiero 1 maja 2004 – Kraków i Pragę. Decyzja o wyborze spośród polskich miast właśnie Krakowa została podjęta przez rząd polski. Nie odbywały się prezentacje ani konkursy poszczególnych miast. === Kandydaci do ESK 2016 === 9 listopada 2009 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego ogłosił oficjalny konkurs o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, w którym wszystkie polskie miasta miały równe szanse w jego otrzymaniu. Chęć wystartowania wyraziły: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Lublin, Łódź, Poznań, Szczecin, Toruń, Warszawa i Wrocław. Na początku października 2010 dokonano preselekcji miast hiszpańskich kandydujących do tytułu. Rywalizacja toczyła pomiędzy sześcioma miastami: Burgos, San Sebastián, Las Palmas, Kordobą, Segowią i Saragossą. Dnia 28 czerwca 2011 na hiszpańską Europejską Stolicę Kultury wybrano miasto San Sebastián. === Wrocław jako Europejska Stolica Kultury === 21 czerwca 2011 roku do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury spośród polskich kandydatów nominowany został Wrocław. Głównym autorem aplikacji ESK, która przyczyniła się do wyboru Wrocławia, jest Adam Chmielewski. W lipcu 2012 roku powstała oficjalna instytucja odpowiedzialna za przygotowanie Wrocławia do obchodów ESK 2016, która jest połączeniem Centrum Sztuki IMPART oraz biura Wrocław 2016. == Zobacz też == Europejska Stolica Młodzieży Europejska Stolica Sportu Zielona Stolica Europy == Przypisy ==