# Federal Reserve System (Fed USA) ## Charakterystyka instytucji **Federal Reserve System** (w skrócie Fed lub Fed USA) – centralny bank Stanów Zjednoczonych, będący jedną z najpotężniejszych instytucji finansowych na świecie. Został utworzony w 1913 roku w odpowiedzi na liczne kryzysy bankowe końca XIX i początku XX wieku. Fed odpowiada za prowadzenie polityki monetarnej USA, nadzór nad systemem bankowym oraz utrzymanie stabilności finansowej kraju. ## Rola w globalnym kryzysie finansowym (2007–2009) ### Kierownictwo Fed W okresie poprzedzającym kryzys Fed kierował **Alan Greenspan**, który pełnił funkcję przewodniczącego w latach 1987–2006. Po nim stanowisko objął **Ben Bernanke**, który sprawował je od lutego 2006 roku i to pod jego kierownictwem Fed musiał zmierzyć się z najostrzejszym kryzysem finansowym od czasów Wielkiej Depresji. ### Polityka stóp procentowych #### Era Greenspana – obniżki stóp W 2001 roku, po pęknięciu internetowej bańki giełdowej, ceny akcji zaczęły mocno spadać, co rodziło obawy o wzrost gospodarczy. Aby podnieść amerykańską gospodarkę z recesji, pogłębionej atakami z 11 września 2001 roku, Fed pod kierownictwem Greenspana rozpoczął agresywną politykę obniżania stóp procentowych. W wyniku tych działań w 2002 roku stopy procentowe osiągnęły poziom zaledwie 2%. Niskie stopy procentowe miały stymulować gospodarkę, ale jednocześnie sprawiły, że tani pieniądz znalazł atrakcyjną lokatę w sektorze nieruchomości. Ceny nieruchomości zaczęły gwałtownie rosnąć, a niskie koszty kredytu pozytywnie motywowały do zaciągania kredytów hipotecznych. Popularne stało się zarabianie na nieruchomościach za pomocą kredytu – zwrot z inwestycji wynosił od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. #### Podwyżki stóp w latach 2004–2006 Po dwóch latach luzowania polityki pieniężnej, wobec symptomów przegrzania gospodarki i obaw przed wzrostem inflacji, Fed rozpoczął podnoszenie stóp procentowych od czerwca 2004 roku. Systematycznie podnoszono je aż do 2006 roku, osiągając poziom 5,25% w listopadzie 2006. Decyzje te były podyktowane nie tylko walką z inflacją, ale także skutkami huraganów Katrina i Rita, które spustoszyły rejon Zatoki Meksykańskiej. Fed argumentował, że zniszczenia spowodowane przez żywioły miały negatywny wpływ na gospodarkę, wysokie ceny ropy i wzrost kosztów energii oraz inflacji. #### Kryzysowe obniżki pod kierownictwem Bernanke Podniesienie stóp procentowych do poziomu 5,25% spowodowało znaczne zwiększenie obciążeń odsetkowych dla kredytobiorców, przy jednoczesnym zmniejszeniu atrakcyjności lokowania kapitału w nieruchomości. Ceny nieruchomości zaczęły spadać, a wielu kredytobiorców zaprzestało spłacać zaciągnięte kredyty. W tej sytuacji Fed, kierowany od lutego 2006 roku przez Bena Bernanke, w 2007 roku gwałtownie obniżył stopy procentowe do poziomu 2%. Miało to na celu obniżenie obciążeń kredytowych i wpompowanie w rynek taniego pieniądza. W grudniu 2008 roku, wobec pogłębiającego się kryzysu, spadającej konsumpcji i produkcji oraz rosnącego bezrobocia i zadłużenia, Fed zdecydował o obniżeniu stóp procentowych do historycznie niskich poziomów – zaledwie 0,25%. ## Interwencje ratunkowe ### Upadek Lehman Brothers 15 września 2008 roku, czwarty co do wielkości bank inwestycyjny – Lehman Brothers – po bezowocnej próbie uzyskania pomocy od Fed, został zmuszony ogłosić upadłość. Był to największy w historii bankructwo banku inwestycyjnego i wywołało falę paniki na światowych rynkach finansowych. ### Ratunek dla kluczowych instytucji Tydzień przed upadkiem Lehman Brothers, Fed zgodził się przejąć dwa przedsiębiorstwa ubezpieczeniowo-pożyczkowe z ogromnymi długami – Fannie Mae i Freddie Mac. Upadek tych przedsiębiorstw skutkowałby ogromnym kryzysem finansowym na całym świecie. Z tego samego powodu Fed, w porozumieniu z Ministerstwem Skarbu, zdecydował dzień później o dokapitalizowaniu największego przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego na świecie – AIG, które również chyliło się ku bankructwu. Na ten cel przeznaczono kwotę 85 miliardów dolarów. ### Plan Paulsona 19 września 2008 roku, podczas pogarszającej się ogólnej globalnej sytuacji finansowej, Ministerstwo Skarbu USA podjęło w uzgodnieniu z Fed działania stabilizacyjne. Stworzono plan wykupienia wszystkich złych długów za pomocą ustawowo powołanej instytucji. Koszt tego wykupienia szacowano na co najmniej 814 miliardów dolarów. Plan ten nazwano planem Paulsona, od nazwiska sekretarza skarbu Henry'ego Paulsona, wieloletniego prezesa Goldman Sachs. ### Konsekwencje polityki Fed Konsekwencją pompowania pieniędzy przez Fed był wzrost cen na rynku surowców. Dodruk dolarów spowodował nadpłynność na światowych rynkach finansowych, zarówno akcji, jak i surowców. Świeży kapitał był używany do spekulacji na ogromną skalę, co wywindowało ceny surowców. W styczniu 2010 roku ceny surowców wzrosły: tony miedzi do prawie 10 000 USD, baryłki ropy do blisko 100 USD, a uncji złota do ponad 1400 USD. ## Kontrowersje i krytyka ### Rola w tworzeniu bańki spekulacyjnej Wielu ekonomistów i analityków zarzucało Fed, że polityka niskich stóp procentowych w latach 2001–2004 przyczyniła się do sztucznego nadmuchania bańki spekulacyjnej na rynku nieruchomości. Alan Greenspan przekonywał publicznie, że nie ma bańki spekulacyjnej, a wzrost cen nieruchomości odzwierciedla wzrost całej gospodarki amerykańskiej. Podobnego zdania był jego następca – Ben Bernanke. ### Kontrowersje wokół planu ratunkowego 166 ekonomistów USA, w tym 3 laureatów Nagrody Nobla, zaapelowało 25 września 2008 roku do Kongresu, aby wstrzymał się z przyjęciem planu ratunkowego. Ich zdaniem plan był „dotacją" dla branży finansowej i mógł mieć negatywne konsekwencje dla rynku w długiej perspektywie. Szef Fed Ben Bernanke jednak apelował o jak najszybsze przyjęcie planu, by pomóc przezwyciężyć kryzys finansowy. ## Znaczenie dla gospodarki światowej Decyzje Fed mają ogromne znaczenie nie tylko dla gospodarki amerykańskiej, ale dla całego światowego systemu finansowego. Podczas kryzysu 2008–2009 instytucja ta: - Prowadziła politykę rekordowo niskich stóp procentowych (0,25% w USA, 0,1% w Japonii, 0,5% w Wielkiej Brytanii i Kanadzie) - Uruchomiła masowe programy luzowania ilościowego (quantitative easing) - Koordynowała działania z innymi bankami centralnymi i rządami państw G20 - Wspierała stabilność systemu finansowego poprzez bezpośrednie interwencje i gwarancje ## Podsumowanie Federal Reserve System, jako centralny bank USA, odegrał kluczową rolę podczas globalnego kryzysu finansowego 2007–2009. Zarówno polityka prowadzona pod kierownictwem Alana Greenspana (która przyczyniła się do powstania bańki na rynku nieruchomości), jak i działania ratunkowe pod wodzą Bena Bernanke (które miały zapobiec całkowitemu załamaniu systemu finansowego), wywarły ogromny wpływ na przebieg i skutki kryzysu. Decyzje Fed z tego okresu do dziś stanowią przedmiot intensywnych debat ekonomistów i polityków na temat roli banków centralnych w zapobieganiu kryzysom finansowym i zarządzaniu nimi.