# System Rezerwy Federalnej (Fed) ## Krótkie podsumowanie System Rezerwy Federalnej (Fed) jest bankiem centralnym Stanów Zjednoczonych. Ustanowiony na mocy ustawy z 1913 roku, pełni kluczowe funkcje makroekonomiczne, m.in. nadzór nad bankami, politykę pieniężną i wsparcie stabilności finansowej. ## Tło historyczne i geneza ### Początki XIX wieku Pierwszymi instytucjami mającymi zadania banku centralnego byli **Pierwszy Bank Stanów Zjednoczonych (First Bank of the United States)** (1791–1811) oraz **Drugi Bank Stanów Zjednoczonych (Second Bank of the United States)** (1816–1836). Obie funkcjonowały na podstawie 20-letnich licencji udzielonych przez rząd federalny i miały duży wpływ na gospodarkę kraju, choć ich akcjami w znacznym stopniu dysponowały prywatne osoby. ### Era wolnej bankowości (1837–1862) Po zniesieniu drugiego banku centralnego nastąpił okres tzw. „wolnej bankowości”. Formalnie nie istniał wtedy bank centralny działający na terytorium całych Stanów Zjednoczonych. Banki funkcjonowały na podstawie regulacji stanowych, co skutkowało haotycznym systemem wydawania banknotów i nieregulowanym ruchem pieniędnym. Okres ten był znany z częstych bankructw – średni czas existence banku wynosił tylko pięć lat. ### Reforma 1863 roku W 1863 roku wprowadzono system banków krajowych (member banks), jednolity dla całego kraju. Skuteczniejszy nadzór był realizowany przez Urząd Kontrolera Waluty (OCC). Banki krajowe miały emitować jednolite banknoty, a ich rezerw finansowe były kontrolowane przez urząd federalny. ### Krążki w początkach XX wieku Na przełomie lat 1900. i 1910. XX wieku spowodowane panikami bankowymi – m.in. z 1907 roku – rozpoczęła się intensywna praca nad reformą systemu bankowego. Sensacyjne postępowanie zainicjowali senator Nelson Aldrich oraz wybrani przez niego eksperci, którzy w 1910 roku tajemniczo spotkali się na wyspie Jekyll Island w stanie Georgia. Projekt rozbudowy systemu bankowego został przedstawiony i zaczął podlegać debacie w Kongresie. ### Udział Woodrowa Wilsona Przeciwnictwo projektowi Aldricha okazało się jednak silne, a sam senator utracił władzę po wyborach do Kongresu w 1910. Wybrany w 1912 prezydent **Woodrow Wilson** poprosił o zmiany w ustawie, które wprowadziły nowy rząd federalny. Kluczowe role w powstaniu ustawy odegrały Carter Glass i Robert Owen. 23 grudnia 1913 roku prezydent Wilson podpisał **Ustawę o Rezerwie Federalnej (Federal Reserve Act)**, oficjalnie stworzając System Rezerwy Federalnej. ### Nowelizacje później Ustawa była wielokrotnie modyfikowana. Najważniejsze zmiany dotyczące procedur bankowych i nadzoru miały miejsce w 1933 i 1935 roku (tzw. ustawy bankowe z tych lat), a także w 2010 roku przyjęciem **Ustawy Dodd-Franka**, która znacząco rozszerzyła uprawnienia Fed i wprowadziła nowe zasady zarządzania. ## Celów i zadań systemowe ### Cele ustawodawcze Kongres nałożył na Fed szereg celów strategicznych, które są również fundamentem jego działania: - **Maksymalizacja zatrudnienia** - **Stabilność cen** (zwalczanie inflacji) - **Stabilne długoterminowe stopy procentowe** - **Stabilny wzrost gospodarczy** - **Stabilność rynków walutowych** - **Wsparcie stabilności systemu finansowego** ### Główne zadania W ramach realizacji powyższych celów Fed wykonuje m.in.: - Nadzór za bankami - Ustalanie i prowadzenie **polityki pieniężnej** - Organizację systemu rozliczeń pieniężnych - Kontrolę nad płynnością pienięzną - Wykonanie roli „pożyczkodawcy ostatniej instancji” (lender of last resort) - Badania ekonomiczne oraz edukacja finansowa ## Struktura organizacyjna ### Rada Gubernatorów (Board of Governors) Centralnym organem systemu jest **Rada Gubernatorów**, złożona z 7 członków. Prezes i dwie wiceprezesowie są mianowani przez prezydenta USA i zatwierdzani przez Senat na 14-letnie kadencje. Od 1977 roku w wyborach senatorów poddawany jest oddzielny głos dla każdej osoby. **Aktualna konstrukcja kadencyjna (od 2024):** - Prezes: Jerome Powell - Wiceprezes do ds. ds. finansów i regulacji (Supervision): Michael Barr - Wiceprezes do ds. polityki pieniężnej (Monetary Policy): Michelle Bowman - Reszta członków Rady pełni mandat do 2027 r. (Bowman, Adriana Kugler, Lisa Cook) ### Banki regionalne Federal Reserve Cały System składa się z **12 banków regionalnych** (Federal Reserve Banks), każdy odpowiedzialny za określoną dzielnicę kraju. Do najważniejszych należą: - Federal Reserve Bank of New York - Federal Reserve Bank of San Francisco - Federal Reserve Bank of Chicago - Federal Reserve Bank of Dallas - Federal Reserve Bank of Atlanta Każdy regionalny bank ma własną radę dyrektorów (9 osób) podzieloną na trzy grupy: interesariusze banków, społeczność biznesowa i społeczność obywatelska. Prezes każdego banku jest wybierany przez radę i zatwierdzany przez Radę Gubernatorów. ### Federal Open Market Committee (FOMC) Kluczową rolę w systemie odgrywa **Federal Open Market Committee**. Jego zadaniem jest podejmowanie decyzji w zakresie operacji otwartego rynku, czyli dostosowywania oferty pieniędźnej. W skład FOMC wchodzą: - 7 członków Rady Gubernatorów - Prezes Nowojorskiego Federal Reserve Banku (za każdym razem inny z prezesów pozostałych banków regionalnych) ## Funkcjonowanie i instrumenty ### Operacje otwartego rynku Najważniejszym instrumentem politiki pieniężnej Fed są **operacje otwartego rynku** – kupno/sprzedaż obligacji skarbowych. Celem jest regulacja stóp procentowych i płynności pieniężnej. W sytuacjach ekstremalnych (np. kryzys 2020) Fed może stosować tzw. „luzowanie ilościowe” (quantitative easing), czyli nieograniczone nakup obligacji. ### Częściowe instrumenty - **Ustala stopy procentowe** (w tym stopę dyskontową) - **Utrzymuje rezerwę depozytów** banków - **Wydaje banknoty** i bilon - **Kontroluje instytucje finansowe** poprzez nadzór ### Biuro Finansowej Ochrony Konsumentów W 2010 roku powołano również **Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)**, które przejdzie pod kontrolę Fed jako część reformy Dodd-Franka. ## Zyski Według ustawy wszelkie zyski Fed, po pokryciu kosztów operacyjnych i zapłaceniu 6% rocznej dywidendy dla banków członkowskich, przekazywane są do budżetu USA – w 2007 roku Departament Skarbu otrzymał ponad 97% uzyskanych zysków. ## Krytyka i debata Postać Fed budzi kontrowersje. M.in. w książce „Wielki Kryzys w Ameryce” Murray Rothbard oskarża Fed o przyczynienie się do kryzysu gospodarczego, a niektóre dokumentalne filmy (np. *Zeitgeist: Addendum* czy *Ameryka Od Wolności Do Faszyzmu*) przedstawiają go jako instytucję podporęconą bankierom i niezgodną z prawem konstytucyjnym.