2S1 Goździk (ros. 2S1 Gwozdika – 2C1 Гвоздикa; oznaczenie NATO – M1974) – samobieżna haubica kalibru 122 mm, konstrukcji radzieckiej. == Historia == Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku rozpoczęto prace konstrukcyjne nad działem samobieżnym, zdolnym do pływania. Jego budowę oparto m.in. na konstrukcji czołgu pływającego PT-76. Początkowo planowano nałożyć wieżę z haubicą 2A31 (zmodernizowana wersja haubicy ciągnionej D-30 kal. 122 mm), na podwozie MT-LB, okazało się jednak, że jego sześciokołowe podwozie było na to zbyt słabe, więc wydłużono kadłub i wprowadzono dodatkowe, siódme koło. W rezultacie powstało wydłużone podwozie MT-LBu («Объект 26»). Prototyp samobieżnej haubicy został zbudowany w 1967 roku, a od 1971 roku rozpoczęto jego produkcję seryjną. Oprócz ZSRR, gdzie produkowane były do 1991 roku, działo to produkowane było na licencji także w Bułgarii i Polsce. W Polsce działa te produkowane były w zakładach Huta Stalowa Wola, gdzie w latach 1983–1991 wyprodukowano 602 egzemplarze. Działa produkcji HSW trafiły głównie na uzbrojenie polskiej armii, jedynie 73 zostały wyeksportowane do ZSRR jako rozliczenie licencji. W Polsce opracowano ulepszoną wersję tej haubicy Wolfram, z polepszoną możliwością pływania, z pędnikami śrubowymi, lecz pozostała prototypem. W XXI wieku na bazie wycofywanych podwozi 2S1 opracowano w HSW Lekkie Podwozie Gąsienicowe. == Służba == Samobieżna haubica 2S1 Goździk od 1971 roku była wprowadzana do jednostek artylerii państw Układu Warszawskiego. W późniejszym okresie haubice takie zostały sprzedane do niektórych krajów arabskich i afrykańskich. Do polskiej armii pierwszych dwanaście haubic 2S1 Goździk trafiło w 1974 roku. Kolejnych egzemplarzy nie zamawiano w związku z planowaną produkcją w kraju. W 1990 roku wojsko dysponowało 534 wozami tego typu, choć powinno ich być 543. Różnica wynikała z tego, że część pojazdów została przebudowana na pojazdy pochodne, a część dział utracono w wypadkach. Od 2009 roku część wycofywanych pojazdów została użyta w Polsce do przebudowy na Lekkie Podwozie Gąsienicowe pod wozy dowodzenia. W 2019 roku Polska posiadała 362 sztuki 2S1, a w 2021 roku 227, z czego nieujawnioną liczbę przekazano w 2022 roku Ukrainie. Haubica ta jest współcześnie podstawowym rodzajem samobieżnych haubic w jednostkach artylerii samobieżnej m.in. w Rosji. Bojowo została użyta w wojnie w Czeczenii, w latach 1999–2000, oraz w Iraku. == Opis konstrukcji == Samobieżna haubica 2S1 Goździk ma klasyczny układ konstrukcyjny i stosunkowo niską sylwetkę, (zbudowano ją na podwoziu MT-LBu). Kadłub spawany z płyt pancernych zawiera w przedniej części zespoły układu napędowego i przedział kierowania, w środkowej – silnik, a w tylnej – przedział bojowy i amunicyjny. W umieszczonej z tyłu kadłuba wieży zamontowano haubicę 2A31 (zmodernizowana wersja haubicy ciągnionej D-30 kal. 122 mm). Haubicę 2A31 wyposażono w: przedmuchiwacz przewodu lufy, dwukomorowy hamulec wylotowy i zamek klinowy o pionowym ruchu klina. W wieży znajdują się: zmechanizowany układ zasilania amunicją, który zapewnia prowadzenie ognia z szybkostrzelnością od 5 do 7 strz./min. i stanowiska dla trzech żołnierzy. Obsługa haubicy składa się z 4 członków załogi w czasie pokoju, tj. dowódcy, celowniczego, ładowniczego i kierowcy, zaś w czasie wojny dodatkowo obecny jest amunicyjny. Stanowisko czwartego członka załogi (mechanik-kierowca) znajduje się z przodu kadłuba po lewej stronie. Do strzelania stosuje się naboje rozdzielnego ładowania, przede wszystkim z pociskiem: odłamkowo-burzącym (o maksymalnej donośności 15 300 m i masie 21,76 kg), dymnym i kumulacyjnym (o masie 18,2 kg) stabilizowanym brzechwowo. Ponadto dostępne są naboje z pociskami: z dodatkowym napędem rakietowym (o zasięgu do 21 900 m) agitacyjne kasetowe oświetlające pocisk chemiczny – wycofano z uzbrojenia Pojazd przewozi 40 sztuk amunicji, jednak podczas przygotowania działa do pływania liczbę nabojów należy ograniczyć do 30. Napęd samobieżnej haubicy stanowi silnik wysokoprężny, chłodzony cieczą, 8-cylindrowy JAMZ-238N lub SW-680T (późniejsze egzemplarze). Gąsienicowy układ bieżny, z przednimi kołami napędowymi i siedmioma kołami nośnymi po każdej stronie. Zawieszenie indywidualne na wałkach skrętnych. == Użytkownicy == Aktualni użytkownicy Algieria – 145 Angola Armenia – 20 Azerbejdżan – 81 Białoruś – 246 Bośnia i Hercegowina – 5 Bułgaria – 506 Chorwacja – 9 Erytrea – 20 Etiopia Finlandia – 72 Gruzja – 48 Indie – 110 Iran Irak Jemen Kazachstan – 10 Libia Osetia Południowa Polska – 362 (Wycofywany z uzbrojenia i zastępowany przez AHS Krab) Rosja – 622 Serbia – 72 Słowacja – 49 Syria – 400 Turkmenistan – Nieznana liczba Ukraina – W 1995 roku armia ukraińska dysponowała 640 armatohaubicami Goździk, a w 2014 roku liczba posiadanych egzemplarzy spadła do 600. W 2018 roku ukraińskie siły zbrojne otrzymały bliżej nieokreśloną liczbę armatohaubic 2S1 za pośrednictwem polskiej firmy Wtórplast, które był używane wcześniej przez czeskie siły zbrojne. Następnie w 2019 roku przeprowadzono dostawy 49 armatohaubic z Republiki Czeskiej oraz Polski. Prawdopodobnie część dostarczonych armatohaubic była używana przez Wojska Lądowe w Wojsku Polskim. W 2022 roku w trakcie trwającej rosyjskiej inwazji na Ukrainę spółka Excalibur ponownie dostarczyła bliżej nieokreśloną liczbę armatohaubic 2S1 Goździk, które były wcześniej używane przez Czeskie Siły Zbrojne. W dodatku dostarczono również niewielką liczbę, prawdopodobnie dwudziestu armatohaubic 2S1 Goździk z Polski, które znajdowały się wcześniej na wyposażeniu Wojsk Lądowych. Urugwaj – 6 Uzbekistan Wietnam Dawni użytkownicy Czechy – Wycofane we wczesnych latach 2000 Czechosłowacja Jugosławia NRD Rumunia – 48 w rezerwie od 2005 roku Słowenia – 8 w rezerwie Węgry – 144 Wycofane w 2004 roku ZSRR == W muzeach == Muzeum Militariów Atena w Skwierzynie (na terenie firmy Pomoc Drogowa Gorzów Wlkp.) – sprawny Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy – nr taktyczny 0606 Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu Muzeum Artylerii w Toruniu Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – wystawa plenerowa przed siedzibą główną. Pojazd przekazany do muzeum w 1996 roku przez Hutę Stalowa Wola Muzeum Broni i Militariów – Witoszów Muzeum Techniki Militarnej i Użytkowej Militarne Borne w Bornem Sulinowie – pojazd znajduje w ciągłym użytkowaniu. Muzeum Techniki Militarnej w Tarnowskich Górach – 2 sztuki sprawne Muzeum Techniki i Uzbrojenia Wojskowego w Kaliszu – sprawny == Przypisy == == Bibliografia == Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 83. ISBN 83-86028-01-7. == Linki zewnętrzne == Opis. pancerni.abajt.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-08-12)]. Zdjęcia, rysunek JerzyJ. Reszczyński JerzyJ., Zanim powstał Krab: Jak polska zbrojeniówka zdobyła Goździka [online], Defence24.pl, 26 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-27] .