# FMV (Försvarets materielverk) – Agencja Zaopatrzenia Wojskowego ## Rola w Programie JAS 39 Gripen Försvarets materielverk (FMV) to kluczowa instytucja szwedzka odpowiedzialna za zaopatrzenie wojskowe i rozwój technologii obronnych. W przypadku myśliwca **SAAB JAS 39 Gripen**, to właśnie FMV stało się inicjatorem programu i głównym zamawiającym. ## Geneza i Wymagania 3 czerwca 1981 roku FMV oficjalnie przedstawiło projekt nowego samolotu bojowego. Agencja określiła sztywne wymagania dla nowej maszyny, która miała stanowić następcę Saab JA-37 Viggen w mniej złożonych zadaniach rozpoznawczych i uderzeniowych. Główne założenia FMV obejmowały: * Odpowiednią jednostkę napędową, * Rozwinięcie i zastosowanie materiałów kompozytowych jako materiału konstrukcyjnego, * Konstrukcję niestateczną dla zwiększenia manewrowości, * Układ sterowania **Fly-By-Wire** z wykorzystaniem komputera pokładowego, * Wysoce nowoczesną awionikę i możliwość realizacji misji myśliwskich, szturmowych oraz rozpoznawczych (stąd skrót **JAS**). ### Współpraca Przemysłowa i Kontrakt W ramach realizacji zaleceń FMV, w 1980 roku opracowano pierwszą propozycję projektową. We wrześniu 1980 roku firmy **SAAB-Scania, Volvo Flygmotor, Ericsson** i **FFV Aerotech** powołały konsorcjum przemysłowe **Industriegruppen JAS AG**. 30 czerwca 1982 roku FMV podpisało kontrakt na zbudowanie pięciu prototypów oraz trzydziestu seryjnych maszyn pierwszej serii (Batch 1). ## Zarządzanie Kalendarium i Uaktualnienia Floty FMV nie tylko finansowało początki programu, ale również ściśle koordynowało kolejne etapy produkcji, testów i wdrożeń. Jako instytucja państwowa, FMV podpisywało kolejne umowy na rozwój, modernizacje i dostawy dla Szwedzkich Sił Powietrznych oraz kierowało współpracą międzynarodową. ### Kluczowe Decyzje i Umowy * **1992**: FMV podpisało kontrakt na dostawę drugiej serii 110 samolotów (Batch 2). * **Grudzień 1996**: Szwedzki parlament z decyzją poparcia FMV zdecydował, że przyszłe siły powietrzne kraju będą składać się z 12 eskadr bojowych wyposażonych w Gripeny. * **Grudzień 2013**: FMV podpisała z Saabiem umowę na rozwój zupełnie nowej wersji **JAS 39E** oraz przebudowę 60 posiadanych przez Szwecję samolotów JAS 39C do wersji E. Decyzja ta wiązała się z redukcją sił zbrojnych i planem posiadania około 60-80 nowoczesnych samolotów myśliwskich. ### Wdrażanie Nowej Generacji W 2020 roku, w odpowiedzi na nowe wyzwania bezpieczeństwa, FMV zdecydowało się na zamówienie 32 szt. Lockheed Martin F-35 Lightning II w ramach pilnej potrzeby, co nie wyklucza dalszego rozwoju i eksploatacji technologii Gripen przez szwedzkie zaplecze inżynieryjne i produkcyjne. ## Struktura Organizacyjna i Działyania Jako agencja rządowa, FMV dzieli swoje działania na specjalistyczne działy, które obejmują: * **Space and Missile Defense:** Zarządzanie systemami rakietowymi i obrony przeciwlotniczej (wsparcie dla technologii na Gripenie). * **Ground Based Air Defence:** Systemy rakietowe i artyleryjskie. * **Naval Systems:** Zaopatrzenie marynarki wojennej. * **C4ISR:** Systemy dowodzenia, łączności, komputerowe, wywiadowcze i rozpoznawcze. * **Ground Combat Systems:** Pojazdy pancerne i wsparcie lądowe. * **Aviation Systems:** Zarządzanie całym cyklem życia samolotów wojskowych, w tym myśliwcami. ## Współpraca z BAE Systems i Eksport FMV odegrało kluczową rolę we wdrożeniu współpracy z zagranicznymi partnerami. W 1995 roku, na prośbę i za pośrednictwem struktur zrzeszających producentów z ramienia FMV, SAAB i British Aerospace (obecnie BAE Systems) podpisały porozumienie o współpracy w produkcji i rozwoju samolotu. W 2001 roku powstała spółka **Gripen International**, która z siedzibą w Szwecji promowała samolot na rynkach światowych (wspierana przez infrastrukturę FMV i Szwedzkiej Agencji Eksportu Wojskowego FXM). ### Eksport i Testy Przetargowe FMV nieustannie udostępniało swoje zasoby i infrastrukturę testową do celów promocyjnych. Szwedzkie Gripeny były używane przez zagraniczne siły zbrojne do celów szkoleniowych (np. przez brytyjską szkołę pilotów testowych ETPS), a także brały udział w międzynarodowych testach, takich jak amerykańskie ćwiczenia *Red Flag*, co ugruntowało renomę samolotu wspieraną przez agencję zaopatrzenia. ## Zaplecze Technologiczne i Innowacje Decyzje podejmowane przez FMV bezpośrednio przekładały się na innowacje w systemach z pogranicza cybernetyki i mechaniki. Przykładem jest zastosowanie rewelacyjnego na swój czas układu sterowania **Fly-By-Wire**. Agencja kierowała również prace nad konstrukcją niestatecznej kaczki i zastosowaniem materiałów kompozytowych, co czyniło z Gripena maszynę doskonale przystosowaną do operowania z krótkich pasów startowych i wykonywania manewrów o wysokim natężeniu. ## Wnioski FMV (Försvarets materielverk) z punktu widzenia historycznego i technologicznego jest nie tylko zamawiającą stroną, ale głównym architektem sukcesu programu JAS 39 Gripen. Dzięki długofalowym planom inwestycyjnym tej agencji, Szwecja utrzymała niezależność technologiczną w kluczowym sektorze obrony, a przemysł lotniczy mógł rozwijać innowacyjne rozwiązania, które z czasem znalazły uznanie na arenie międzynarodowej.