74 Górnośląski pułk piechoty (74 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP. Pułk sformowany został w strukturach Wojsk Wielkopolskich w 1919 roku. W okresie pokoju stacjonował w Lublińcu. W kampanii wrześniowej walczył w składzie 7 Dywizji Piechoty. == Formowanie i zmiany organizacyjne == 2 października 1919 roku z połączenia II, III i IV batalionów Obrony Krajowej zorganizowany został 1 pułk Obrony Krajowej. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony porucznik Antoni Nieborak. Dowództwo pułku ulokowano w Pniewach. IV batalion OK został przemianowany na I batalion. Pozostałe bataliony zachowały, w ramach pułku, dotychczasową numerację. W celu uzupełnienia stanów osobowych pułku, wcielono w jego skład również VI i VIII batalion Obrony Krajowej. Następnie włączono w skład pułku V batalion 1 pułku rezerwowego, zorganizowany w Rakoniewicach przez porucznika Jana Wagnera. Batalion ten został przemianowany na IV batalion 1 pułku Obrony Krajowej. Na podstawie rozkazu dziennego nr 86 Dowództwa Grupy Zachodniej Frontu Wielkopolskiego z 1 stycznia 1920 roku oddział przemianowany został na 2 pułk rezerwowy. Na podstawie rozkazu nr 111 Dowództwa Grupy Zachodniej Frontu Wielkopolskiego z 26 stycznia 1920 roku jednostka przemianowana została na 159 pułk piechoty wielkopolskiej. W trzeciej dekadzie lutego Grupa Zachodnia Frontu Wielkopolskiego, w skład której wchodził pułk, została przeformowana w VII Brygadę Rezerwową. 5 marca 1921 roku 159 pułk piechoty wielkopolskiej został przemianowany na 74 pułk piechoty. == Pułk w walce o granice == === Kawalerowie Virtuti Militari === == Pułk w okresie pokoju == 74 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w garnizonie Lubliniec (batalion zapasowy w Piotrkowie). Wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty. 19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 października, jako datę święta pułkowego. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę połączenia II, III i IV batalionów Obrony Krajowej w 1 pułk Obrony Krajowej, w 1919 roku. 29 października 1929 roku Minister Spraw Wojskowych nadał oddziałowi nazwę „74 Górnośląski Pułk Piechoty” oraz przyznał jego żołnierzom prawo noszenia na łapkach kurtek i płaszczy oznak orła śląskiego. Nowa nazwa jednostki nie obowiązywała w korespondencji służbowej kierowanej do pułku przez władze wyższe oraz organizacji pokojowej wojska i planach mobilizacyjnych Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 74 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy. == 74 pp w kampanii wrześniowej == === Mobilizacja === W związku z narastającym zagrożeniem polityczno-wojskowym ze strony III Rzeszy Niemieckiej, 15 marca 1939 w jednostkach nadgranicznych Okręgów Korpusów nr IV zarządzono ich wzmocnienie poprzez powołanie rezerwistów na dodatkowe ćwiczenia, zwiększając przy tym stany osobowe jednostek piechoty w rejonach pogranicznych. Rozkazem dowódcy OK IV również wzmocnienie stanów osobowych dotyczyło 74 pułku piechoty jak i całej 7 Dywizji Piechoty. Wzmocnienie odbyło się drogą rotacyjnego powołania rezerwistów na kilkutygodniowe ćwiczenia. 74 pp osiągnął stan osobowy bliski 75%. Pluton kolarzy 74 pp został zmobilizowany 20 lipca poprzez powołanie żołnierzy na ćwiczenia i skierowany do Lubiecka z zadaniem prowadzenia robót fortyfikacyjnych oraz wspomagania Straży Granicznej w patrolowaniu pasa przygranicznego. 74 pułk piechoty rozpoczął mobilizację alarmową w grupie zielonej 24 sierpnia o godz.5.00 w garnizonie Lubliniec w czasie od Z+18 do Z+32. Był mobilizowany tylko 74 pp w organizacji i etatach wojennych. Mobilizacja przebiegła sprawnie, od 26 sierpnia pododdziały pułku opuściły koszary i odeszły na wyznaczone stanowiska. Prowadzono zgrywanie pododdziałów pułku i wykonywano prace wykończeniowe przy obiektach fortyfikacyjnych. Po zmobilizowaniu pułku sformowano Oddział Zbierania Nadwyżek 74 pp, który odjechał do Kadry Zapasowej Piechoty Piotrków, która mobilizowała również Ośrodek Zapasowy 7 Dywizji Piechoty w Piotrkowie. 74 pp utworzył po jego wzmocnieniu Oddział Wydzielony „Lubliniec”, który miał prowadzić działania opóźniające w kierunku Częstochowy. === Działania bojowe === W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku walczył w składzie macierzystej dywizji, wchodzącej w skład Armii „Kraków”. ==== Bój o Lubliniec ==== O świcie 1 września 1939 74 pp był rozwinięty na stanowiskach bojowych. I batalion wraz z kompanią zwiadu, plutonem artylerii piechoty, wzmocniony 7 baterią haubic 7 pułku artylerii lekkiej zajął obronę na przedpolu Lublińca. 1 kompania strzelecka zajęła pozycje na zachód od Lublińca pod Steblowem, 2 kompania strzelecka broniła pozycji od wzgórza 282 do wsi Kochcice, 3 kompania strzelecka była rozwinięta na południowych przedmieściach Lublińca od Dziewiczej Góry do Solarni, z wysuniętymi placówkami w Kokotku i Pawonkowie. II batalion w rejonie Boronowa z wysuniętą 4 kompanią strzelecką do Sadowa jako czatą. III batalion rozwinięty kompaniami wzdłuż rzeki Liswarty, mając kompanie w Łebkach, Lisowie i w Chwostku. Dowództwo pułku stacjonowało przy drodze Lubliniec–Częstochowa około 2–3 kilometry na zachód od Lisowa. Pluton pionierów 74 pp wykonywał zniszczenia na drodze prowadzącej do Lublińca. Od godz. 4.10–4.15 Wojska III Rzeszy przekroczyły granicę II RP. Bezpośrednio na Lubliniec prowadziła natarcie niemiecka 4 Dywizja Piechoty, na północ od Lublińca natarcie prowadziła niemiecka 46 DP, na południe od Lublińca nacierała niemiecka 2 Dywizja Lekka. Oddziały 2 DLek. rozbiły placówki 3 kompanii strzeleckiej w Kokotku i Pawonkowie. Natarcie z północy oddziałów 46 DP powstrzymywały: 2 kompania strzelecka i 1 kompania ckm. 3 kompania strzelecka ze swojego odcinka była spychana w kierunku Lublińca przez oddziały 2 DLek. W rejonie Steblowa od stacji kolejowej do wzgórza Kochcice natarcie oddziałów 4 DP powstrzymywała 1 kompania strzelecka i kompania zwiadu 74 pp. O godz.9.30 do Lublińca wdarły się oddziały niemieckiej 46 DP przełamując obronę 2 kompanii strzeleckiej pod Kochcicami. O godz. 11.00 3 kompania strzelecka zaczęła wycofywać się w głąb miasta pod naporem oddziału niemieckiej 2 DLek. W północnej i zachodniej części miasta trwały zacięte walki. Ze względu na niebezpieczeństwo okrążenia I batalionu na rozkaz mjr. Józefa Pelca rozpoczęto o godz. 11.30 wycofywanie się w kierunku na Lisów i Herby. Rozkaz ten zatwierdził dowódca pułku nakazując wycofanie się na pozycje III batalionu za rzeką Liswartą w Lisowie. Pod osłoną 1 kompanii strzeleckiej, pozostałe kompanie odchodziły stopniowo plutonami. Pluton pionierów niszczył mostki i przepusty oraz stawiał miny przeciwpancerne. Po przejściu przez most na Liswarcie w Lisowie przez oddziały 74 pp, pluton pionierów most wysadził. I/74 pp ześrodkował się w rejonie Herb, po uporządkowaniu pododdziałów ustalono, że straty wyniosły w dotychczasowych walkach 35%. I batalion zajął obronę na zachodnim skraju Herb, wieczorem odparł natarcie niemieckie, a następnie przeszedł przez Blachownię do Częstochowy. 1 września rano pluton ckm II batalionu wsparł ogniem odwrót 1 kompanii ON „Koszęcin” z batalionu ON „Lubliniec”, po zdobyciu Koszęcina oddział niemiecki zaatakował stanowiska obronne 4 kompanii strzeleckiej, natarcie niemieckie odparto, wyeliminowano z walki trzy niemieckie samochody pancerne ogniem karabinów przeciwpancernych. W ciągu dnia II batalion odparł natarcia niemieckie z rejonu Cieszowej i Mochały. Natarcia na skrzydła batalionu groziło okrążeniem go, wobec czego dowódca 74 pp wydał rozkaz wycofania się na stanowiska w rejonie Częstochowy. O zmroku II batalion oderwał się od nieprzyjaciela i wykonał odwrót do Częstochowy. Stanowiska III batalionu zostały zaatakowane w rejonie Trzepizur i Ławiny. Niemieckie natarcia zostały odparte, w rejonie Ławiny 7 kompania strzelecka kontratakiem wyrzuciła niemiecką piechotę za Liswartę. Po południu III batalion na rozkaz dowódcy 74 pp wycofał się w rejon Częstochowy pod osłoną 9 kompanii strzeleckiej. W nocy 1/2 września 74 pp wszedł do Częstochowy przechodząc w większości do odwodu 7 DP w rejonie Kucelin–las Odrzykoń. 74 pp przegrupował się zgodnie z rozkazem dowódcy dywizji gen. bryg. Janusza Gąsiorowskiego i przeszedł: III batalion do Prędziszowa i wschodniego Kucelina. II batalion do rejonu Błeszno z wysuniętą czatą na ul. Wrzosową. I batalion stacjonował w Parku Narutowicza na Zawodziu. Dowództwo pułku w Prędziszowie. Tabory pułkowe na zachodnim skraju wsi Kusięta. ==== W obronie Częstochowy ==== II/74 pp obsadził południowy odcinek reduty częstochowskiej, Pozostała część pułku pozostała w odwodzie 7 DP, po wschodniej stronie miasta, ubezpieczając kierunek wschodni. W godzinach popołudniowych dowódca dywizji obawiając się okrążenia i odcięcia dróg odwrotu rozkazał III/74 pp utworzyć obronę na pozycji ryglowej na północnym i północno-wschodnim skraju lasu Odrzykoń w rejonie kolonii Mirów, Siedlec i Srocko. II/74 pp organizował obronę na rzece Warcie od Brzezin Małych poprzez Błeszno, Bugaj do wsi Słowik. Większość II/74 pp rozwinięta była na lewym brzegu Warty, a 5 kompania strzelecka została wysunięta w rejon ul. Wrzosowej na prawym brzegu Warty. Późnym popołudniem na stanowiska 5 kompanii strzeleckiej uderzyły oddziały niemieckiej 4 DP, które odrzuciły kompanię na lewy brzeg Warty. 5/74 pp wycofała się do lasu,