BAE Systems Tempest – projekt brytyjskiego wielozadaniowego samolotu myśliwskiego szóstej generacji, będący częścią przyszłego lotniczego systemu bojowego (Future Combat Air System). W 2022 roku wraz z Włochami i Japonią zdecydowano połączyć program w jeden projekt międzynarodowy Global Combat Air Programme. == Historia == === Geneza === W lipcu 2012 roku rządy Wielkiej Brytanii i Francji zawarły porozumienie o wspólnej budowie nowej platformy bojowej, określanej mianem Future Combat Air System (FCAS). Pierwszym etapem porozumienia miało być opracowanie technologii, mających umożliwić ocenę szans na uzyskanie wymaganych charakterystyk systemu i jego zdolności operacyjnych. W tym celu, mające wziąć udział w programie firmy BAE Systems, Rolls-Royce, Dassault Aviation i Safran, podpisały porozumienie o współpracy w celu realizacji projektu. W listopadzie 2014 roku, rządy obydwu parterów, podpisały kontrakt z Rolls-Royce, BAE Systems, Selex ES, Dassault, Safran i Thales na realizację studium wykonalności programu FCAS. 3 marca 2016 roku, rządy Francji i Wielkiej Brytanii podpisały wstępne porozumienie o budowie dwóch demonstratorów nowej, bezzałogowej platformy bojowej, której konstrukcja miała bazować na doświadczeniach wyniesionych z budowy i eksploatacji maszyn Dassault nEUROn oraz BAE Taranis. Porozumienie zakładało wyasygnowanie po 750 tys. funtów przez każdą ze stron porozumienia, na budowę po jednym prototypie nowej konstrukcji przez Dassault Aviation i BAE Systems. Wstępne plany zakładały, iż nowa maszyna zastąpi samoloty Eurofighter Typhoon w Royal Air Force i Dassault Rafale w Armée de l’air. Na skutek zbyt licznych rozbieżności pomiędzy obydwoma partnerami, nigdy nie doszło do sfinalizowania planów. Projekt FCAS odrodził się 13 lipca 2017 roku, kiedy to rządy Francji i Niemiec, podczas konferencji w Paryżu, uzgodniły budowę wspólnej, nowej platformy bojowej. Głównymi podmiotami zaangażowanymi w projekt miał być ze strony francuskiej ponownie Dassault a z niemieckiej, tamtejszy oddział Airbus Defence. Porozumienie francusko-niemieckie nie przekreślało ponownego dołączenia do projektu Wielkiej Brytanii. Udział Brytyjczyków stanął jednak pod dużym znakiem zapytania po ogłoszeniu w lipcu 2018 roku planów zbudowania własnej maszyny szóstej generacji, znanej jako BAE Systems Tempest. Z drugiej strony, wraz z upływem czasu, połączenie obydwu programów jest coraz trudniejsze. W toku prac projektowych rozbieżności dotyczące kształtu projektu i stawianych przed nim wymagań tylko się pogłębiają. === Projekt === Projekt nowego samolotu powstaje w ramach ogłoszonego w 2015 roku Strategicznego Przeglądu Obrony i Bezpieczeństwa (Strategic Defence and Security Review – SDSR). Efektem przeglądu było powołanie do życia program Future Combat Air System Technology Initiative (FCAS TI) będący programem badawczo-rozwojowym. W ramach FCAS TI, powstał tzw. Team Tempest (Zespół Tempest). 3 lipca 2018 roku, brytyjskie Ministerstwo Obrony poinformowało o zawarciu kontraktu z BAE Systems, na opracowanie koncepcji samolotu mającego po 2040 roku zastąpić w linii maszyny Eurofighter Typhoon. W skład Team Tempest weszła firma BAE Systems, będąca głównym projektantem nowej maszyny i integratorem nowych technologii, odpowiedzialna za ich implementacje w konstrukcji samolotu. Włoska firma Leonardo S.p.A., będąca dostawcą radaru, wyposażenia elektronicznego, systemów walki elektronicznej i samoobrony. MBDA, który ma dostarczyć uzbrojenie jakim walczyć będzie brytyjski samolot oraz Rolls-Royce, odpowiedzialny za jednostki napędowe. Ze strony sił powietrznych, projekt koordynuje RAF Rapid Capabilities Office. W ramach prac projektowych jakie rozpoczął BAE Systems, sięgnięto po doświadczenia zdobyte w trakcie realizacji projektu znanego jako BAE Systems Replica. W latach 90. ubiegłego wieku, Royal Air Force uruchomiła program Future Offensive Air System (FOAS), którego celem miało być zaprojektowanie i budowa maszyn zdolnych do zastąpienia samolotów Panavia Tornado w nowym stuleciu. Jednym z projektów jakie powstały w ramach programu FOAS, był projekt samolotu myśliwskiego o cechach stealth firmy BAE Systems, znany właśnie pod nazwą Replica. Prowadzone w latach 1994–1999 prace nad nową konstrukcją, doprowadziły do zbudowania pełnowymiarowej makiety maszyny, poddanej badaniom nad skutecznością odbicia fal radarowych. Wraz z przystąpieniem Wielkiej Brytanii do programu Joint Strike Fighter, którego efektem było pozyskanie samolotów Lockheed Martin F-35 Lightning II, projekt Replica został zakończony ostatecznie w 2005 roku. Projekt Tempest został po raz pierwszy publicznie ujawniony 16 lipca 2019 roku w trakcie Farnborough International Airshow. W trakcie targów zaprezentowano pełnowymiarową makietę samolotu. W prezentacji wziął udział minister obrony Gavin Williamson. W trakcie prezentacji zaprezentowano również dokument Combat Air Strategy, określający przyszłość lotnictwa bojowego Wielkiej Brytanii, której elementem jest właśnie Tempest. Nazwa samolotu z jednej strony ma nawiązywać do myśliwsko-szturmowego samolotu Hawker Tempest, wytwórni Hawker Aircraft z czasów II wojny światowej. Z drugiej, podobnie jak Tempest Hawkera stał się następcą innej maszyny z czasów wojny, Hawker Typhoona. Tak nowo projektowany Tempest, ma się stać następcą współczesnych Eurofighter Typhoon. Ujawniona makieta przedstawia dwusilnikowy samolot z podwójnym usterzeniem pionowym, zaprojektowanym pod kątem redukcji skutecznej powierzchni odbicia radiolokacyjnego, pozbawiona klasycznego usterzenie poziomego. Wloty powietrza do silników umieszczone były klasycznie, w części przykadłubowej. Producent zakłada możliwość wykorzystania samolotu w roli maszyny załogowej jak i bezzałogowej. Szeroki i spłaszczony kadłub, umożliwi zaprojektowanie w nim dużych wewnętrznych komór, w których samolot przenosiłby uzbrojenie, wyposażenie rozpoznawcze, systemy walki elektronicznej lub dodatkowe zbiorniki paliwa. Wśród nowego uzbrojenia jakie ma się pojawić na pokładzie, wymieniany jest laser bojowy. Prace nad tego typu bronią prowadzone są przez brytyjski oddział MBDA, Leonardo S.p.A. i Qinetiq w ramach finansowanego przez brytyjskie Ministerstwo Obrony programu DragonFire. Jego celem jest zbudowanie lasera morskiego, który jednak zdaniem przedstawicieli MBDA, będzie w stanie zostać zintegrowany z platformą lotniczą lub naziemną. Na pokładzie nowej maszyny mają znaleźć się niewielkie bezzałogowe aparaty latające, działające w formacji roju. Nowe, przenoszone w wewnętrznych komorach uzbrojenia pociski o napędzie hipersonicznym. Podstawowym uzbrojeniem typu powietrze-powietrze mają być pociski rakietowe MBDA Meteor lub ich nowe warianty. Wśród kierowanych pocisków typu powietrze-powierzchnia wymieniane są MBDA SPEAR i również ich nowe, zmodernizowane modele. Podczas odbywających się w Londynie we wrześniu 2019 roku targów DSEI (Defence and Security Equipment International), MBDA ujawniła projekty koncepcyjne pocisków mających wejść w skład uzbrojenia przenoszonego przez samolot BAE Systems Tempest. Wśród nich znalazł się projekt nowego pocisku SPEAR-EW, przeznaczonego do walki elektronicznej. Nowych wersji pocisków powietrze – powietrze opartych na konstrukcjach AIM-132 ASRAAM i CAMM (Common Anti-Air Modular Missile). Z kolei w trakcie paryskiego salonu lotniczego w czerwcu 2019 roku, zaprezentowano koncepcje dwóch, dużych pocisków przeznaczonych do niszczenia celów na ziemi. Jeden z nich ma być w wykonany w technologii obniżonej sygnatury radiolokacyjnej a drugi charakteryzować się osiąganiem bardzo dużej prędkości lotu. We współpracy z Leonardo S.p.A. i BAE Systems, MBDA pracuje również nad systemem samoobrony samolotu – Hard Kill Defensive Aid System (HK-DAS). Namierzania, śledzenia i zwalczania nadlatujących wrogich rakiet przeciwlotniczych. Kluczowym elementem nowego samolotu ma być zdolność do realizacji zadań w środowisku Cooperative Engagement Capability. Oznacza to współpracę z innymi platformami bojowymi poprzez wzajemną wymianę informacji. Mogą być to zarówno platformy lotnicze, inne samoloty bojowe, satelity, maszyny bezzałogowe, latające stanowiska dowodzenia i kontroli obszaru powietrznego oraz platformy naziemne. Możliwość współpracy nie ograniczy się tylko do wymiany danych. Pilot nowej maszyn, będzie miał możliwość przejęcia kontroli nad środkami bojowymi innych platform, w celu ich efektywnego użycia, wskazanie celu i bezpośredniego kierowania ogniem. Koncepcja bliskiej współpracy maszyny załogowej z bezzałogowymi platformami określana jest mianem tzw. lojalnego skrzydłowego (ang. loyal wingman). Koncepcja zakłada nasycenie pola walki dużą liczbą bezzałogowych aparatów latających, na czele których stałaby załogowa maszyna. Dzięki takiemu rozwiązaniu zwiększono by szanse na wykonanie zdania. Załoga samolotu dysponowałaby znacznie większą ilością środków bojowych, przenoszonych przez towarzyszące jej drony, zarówno uzbrojenia, jak również środków rozpoznawczych. Brytyjczycy skorzystać mogą w tym przypadku z doświadczeń amerykańskich, realizujących idee loyal wingman w trakcie badań nad maszynami Kratos XQ-58 Valkyrie i Boeing Airpower Teaming System. Jednym z elementów umożliwiających pilotowi funkcjonowanie w cyfrowym środowisku, ma być kokpit, zbudowany w technologii określanej mianem wirtualnej kabiny. Technologia te ma umożliwić rezygnację z klasycznych przyrządów pilotażowych oraz wyświetlaczy wielofunkcyjnych. Wszystkie niezbędne informacje o stanie samolotu, locie oraz prowadzenie walki, mają być wyświetlane na specjalnym wyświetlaczu/goglach, zintegrowanym z hełmem pilota. Ma on również mieć możliwość zmiany konfiguracji wirtualnych wskaźników i sterownic oraz prezentowanych informacji, w zależności od typu realizowanego zadania i aktualnych potrzeb oraz umożliwić sterowanie pozostałymi platformami współpracującymi z samolotem, np. bezzałogowymi aparatami latającymi. Nowością ma być nowy system monitorujący stan zdrowia pilota. System wirtualnej kabiny ma