Greenpeace – międzynarodowa organizacja pozarządowa, działająca na rzecz ochrony środowiska z lokalnymi biurami w ponad 55 krajach, a także oddziałem międzynarodowym w Amsterdamie. Założona w 1971 w Vancouver w Kanadzie, by przeciwstawić się amerykańskim testom atomowym na Alasce. Aktualnie celem Greenpeace jest zapewnienie Ziemi jak największej różnorodności biologicznej. Greenpeace stara się zmienić podejście i zachowanie rządów, wielkich firm i obywateli wobec środowiska naturalnego w celu jego ochrony, przy zastosowaniu pokojowych metod manifestowania swoich poglądów. Greenpeace ma biura w 55 krajach na całym świecie. Organizacja koncentruje się na kampaniach dotyczących problemów ogólnoświatowych, takich jak: zmiana klimatu, wylesienie, przełowienie czy wielorybnictwo komercyjne. W celu utrzymania niezależności Greenpeace nie przyjmuje finansowania ze strony rządów, korporacji i partii politycznych, polegając na indywidualnych darczyńcach (program Direct dialogue). Greenpeace ma status doradczy w Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ i jest jednym z założycieli Accountable Now, globalnej platformy, która wspiera transparentność organizacji pozarządowych. Greenpeace znany jest z pokojowych akcji bezpośrednich. Celami organizacji są: uzyskanie zmian systemowych (np. w prawie) potrzebnych do zachowania jak największej różnorodności biologicznej oraz zwiększanie świadomości społecznej w kwestiach związanych ze środowiskiem. == Historia == === Początki === Pod koniec lat 60. XX w. Stany Zjednoczone planowały podziemną próbę broni jądrowej na niestabilnej tektonicznie wyspie Amczitka na Alasce. Pojawiły się obawy, że test mógłby wywołać trzęsienie ziemi i powstanie tsunami. Demonstracja „Don’t Make a Wave” (po polsku: „Nie Róbcie Fali”) licząca 7 tys. osób w 1969 roku zablokowała przejście graniczne w Peace Arch między Kolumbią Brytyjską a Waszyngtonem. Protesty nie powstrzymały USA przed detonacją bomby. Historia organizacji pozarządowej Greenpeace ma swój początek w kampanii wymierzonej przeciwko testom nuklearnym, prowadzonej przez Komitet „Nie róbcie fali!” (Don’t Make a Wave!), założony przez Jima i Marie Bohlen w Vancouver w 1970 r. i związany z największą w Ameryce Północnej organizacją ekologiczną Sierra Club. Zainteresowanie członków Komitetu skupiło się na wspomnianej wyspie Amczitka w archipelagu Wysp Aleuckich. W obliczu biernej postawy Sierra Clubu wobec kwestii zbrojeń atomowych, Komitet postanowił podjąć działania na własną rękę. Początkowo spotkania członków organizacji odbywały się w domach założycieli, pierwsze biuro zostało otwarte w Vancouver w 1970 roku, a w ciągu pół roku Greenpeace wprowadził się do biurowca w Kitsilano, na przedmieściach Vancouver. Irving Stowe, jeden z założycieli Greenpeace, zorganizował koncert charytatywny pod nazwą Amchitka, który odbył się 16 października 1970 roku w Pacific Coliseum w Vancouver. Koncert stworzył podstawy finansowe pierwszej kampanii Greenpeace i zapoczątkował tę organizację. Posługując się pieniędzmi zebranymi podczas tamtego wydarzenia, Komitet Don’t Make a Wave wyczarterował statek Phyllis Cormack będący własnością i sterowany przez Johna Cormacka. Wkrótce statek został przemianowany na Greenpeace. Jesienią 1971 roku statek popłynął w kierunku Amczitki i napotkał Straż Wybrzeża Stanów Zjednoczonych. Z tego powodu, jak i pogarszającej się pogody, załoga zdecydowała się powrócić do Kanady. Na miejscu dowiedzieli się, że wieści o ich podróży spotkały się z sympatią i poparciem dla ich protestu. Po tym Greenpeace próbował dopłynąć do miejsca prób jądrowych innymi statkami, dopóki USA nie zdetonowało bomby. Test atomowy został mocno skrytykowany, a Stany Zjednoczone postanowiły nie kontynuować planów testowych na Amczitce. === Założyciele i czas powstania === Według Jima Bohlena grupa przyjęła nazwę „Don’t Make a Wave Committee” (Komitet „Nie róbcie fali”) 28 listopada 1969 roku. Oficjalna strona internetowa Greenpeace podaje, że Komitet powstał w 1970 roku. Świadectwo rejestracji datuje powstanie „Don’t Make a Wave” na październik 1970 roku. Sam Greenpeace określa jako „początek” wyprawę protestacyjną z 1971 roku. Według Patricka Moore’a, jak i Rexa Weylera Komitet zmienił nazwę na Greenpeace w 1972 roku. Sama nazwa organizacji wskazuje na dążenie do zachowania środowiska naturalnego (green) przy użyciu metod pokojowych (peace). Oficjalna strona Greenpeace wymienia jako założycieli Komitetu „Nie Róbcie Fali” Dorothy i Irvinga Stowe’ów, Marie i Jima Bohlenów, Bena i Dorothy Metcalfe’ów oraz Roberta Huntera. Według wypowiedzi Dorothy Stowe, Dorothy Metcalfe, Jima Bohlena i Roberta Huntera, założycielami Komitetu byli Paul Cote, Dorothy i Irving Stowe oraz Marie i Jim Bohlen. Paul Watson, późniejszy założyciel Sea Shepherd Conservation Society, utrzymuje, że także był jednym z założycieli Komitetu oraz Greenpeace. Wiele źródeł medialnych również przyjmuje tę informację za prawdziwą. Organizacja twierdzi, że Watson był jej członkiem na początku działalności, ale nie jednym z założycieli. Ponieważ Patrick Moore był jednym z członków załogi pierwszej podróży protestacyjnej odbytej w 1971 roku, a ta podróż jest często nazywana narodzinami Greenpeace, Moore uważa się za jednego z założycieli. Greenpeace wymieniał Moore’a wśród „założycieli i pierwszych członków”, ale później stwierdził, że chociaż Moore był członkiem na początku działalności organizacji, nie był on wśród założycieli Greenpeace w 1970 roku. === Działania Greenpeace po Amczitce === Po zakończeniu prób jądrowych na Amczitce, Greenpeace skupił się na francuskich testach broni jądrowej na atolu Mururoa w Polinezji Francuskiej. Młoda organizacja potrzebowała pomocy w swoich protestach i skontaktowała się z mieszkającym w Nowej Zelandii Davidem McTaggartem. W 1972 r. jacht Vega, 12,5-metrowy kecz należący do Davida McTaggarta, został przemianowany na Greenpeace III i popłynął w proteście antynuklearnym do strefy wykluczenia w Mururoa, aby podjąć próbę zakłócenia francuskich testów jądrowych. Ta podróż była sponsorowana i organizowana przez nowozelandzki oddział Kampanii na rzecz Rozbrojenia Jądrowego. Francuska flota próbowała przerwać protest na kilka sposobów, w tym zaatakować Davida McTaggarta. McTaggart miał zostać pobity do tego stopnia, że stracił wzrok w jednym oku. W połowie lat 70. XX w. niektórzy członkowie Greenpeace rozpoczęli niezależną kampanię, Project Ahab, przeciwko komercyjnym połowom wielorybów, ponieważ Irving Stowe był przeciwny koncentracji Greenpeace na kwestiach innych niż broń jądrowa. Po śmierci Irvinga Stowe’a w 1975 roku należący do organizacji statek wypłynął z Vancouver, by zmierzyć się z sowieckimi wielorybnikami na wybrzeżu Kalifornii. Była to pierwsza podjęta przez Greenpeace akcja przeciwko połowom wielorybów. Aktywiści zakłócili połowy, stając pomiędzy harpunami i wielorybami, a nagrania protestów rozprzestrzeniły się po całym świecie. W 1986 roku Międzynarodowa Komisja Wielorybnicza przyjmuje całkowity zakaz przemysłowego połowu waleni. W latach 80. organizacja rozpoczyna działania przeciwko odpadom niebezpiecznym oraz chemicznemu zanieczyszczeniu wody i powietrza, a w 1993 roku wprowadzony zostaje ogólnoświatowy zakaz składowania odpadów niebezpiecznych na dnie mórz. Pod koniec lat 80. organizacja rozpoczyna kampanię na rzecz ochrony lasów pierwotnych, a w roku 1999 Brazylia wprowadza prawo nakładające wysokie kary za nielegalne wycinanie lasów. Gdy w połowie lat 90. organizacja podejmuje kampanię przeciwko wprowadzaniu do środowiska organizmów modyfikowanych genetycznie, w 1997 Austria wprowadza zakaz importu genetycznie modyfikowanej kukurydzy, wkrótce w ślad za Austrią idą kolejne kraje. Na początku lat 90. Greenpeace inicjuje kampanię na rzecz ochrony klimatu i prowadzi ją do dziś, podkreślając, że kryzys klimatyczny jest jednym z największych wyzwań, jakim ludzkość musi stawić czoła. === Rozwój organizacji === Greenpeace przekształcił się z grupy protestujących w Kanadzie i USA w grupę ekologów, którzy bardziej odzwierciedlali kontrkulturowe i hippisowskie ruchy młodzieżowe z lat 60. i 70. W połowie lat siedemdziesiątych zaczęły się pojawiać na całym świecie niezależne grupy używające nazwy Greenpeace, a w 1977 r. działało ich od 15 do 20. W 1979 roku Greenpeace w Kanadzie doświadczył poważnych trudności finansowych, co spowodowało spór pomiędzy oddziałami organizacji w różnych krajach w kwestii pozyskiwania funduszy. Ostatecznie doszło do przyjęcia nowej struktury umożliwiającej połączenie rozproszonych komórek pod egidą jednej, wspólnej organizacji o charakterze globalnym. W ten sposób 14 października 1979 roku powstał Greenpeace International z siedzibą w Amsterdamie. == Statki == Niezwykle istotną rolę w historii Greenpeace odegrały statki, wielokrotnie wykorzystywane do przeprowadzania bądź wspierania kampanii organizacji. Do najsławniejszych należał Rainbow Warrior („Wojownik Tęczy”), trawler zakupiony przez Greenpeace w 1978 roku, który stał się statkiem flagowym organizacji. Po raz pierwszy wypłynął on w rejs w ramach kampanii przeciw połowom wielorybów w okolicach Islandii. W latach 1978–1985 był wykorzystywany m.in. w akcjach bezpośrednich przeciwko składowaniu odpadów toksycznych i radioaktywnych na dnie oceanów oraz przeciw testom z bronią jądrową na Pacyfiku. W lipcu 1985 roku, podczas jednej z pokojowych akcji protestacyjnych przeciw francuskim testom nuklearnym na atolu Mururoa, Rainbow Warrior został zatopiony przez służby specjalne Francji. Wydarzenie miało miejsce w drodze do Polinezji Francuskiej, gdy statek zawinął do portu Auckland w Nowej Zelandii, gdzie dwójka francuskich agentów przymocowała do jego burty bombę. Eksplozja zniszczyła statek, a w jej wyniku zginął Fernando Pereira – fotograf i jeden z członków załogi przebywającej w czasie zamachu na pokładzie. Cała akcja została zaplanowana i wykonana przez rząd francuski i jego służby specjalne. Wkrótce po wykonaniu zadania dwójka agentów została schwytana przez nowozela