Grupa Wagnera (ros. Группа Вагнера, ЧВК «Вагнер» – CzWK „Wagner”), potocznie wagnerowcy – prywatna firma wojskowa, powiązana z rosyjskim wywiadem wojskowym. Nazwa organizacji pochodzi od pseudonimu jej założyciela i głównodowodzącego Dmitrija Utkina, ps. „Wagner” (na cześć niemieckiego kompozytora Richarda Wagnera). Grupa utworzona została w 2014 roku jako organizacja będąca następcą Korpusu Słowiańskiego. Szkolenie najemników odbywało się w miejscowości Molkino w Kraju Krasnodarskim, na poligonie 10 Brygady Specnazu GRU. Członkowie grupy wielokrotnie byli oskarżani o poglądy neonazistowskie. 23 czerwca 2023 roku rozpoczął się zbrojny bunt Grupy Wagnera przeciwko Siłom Zbrojnym Federacji Rosyjskiej. Wieczorem 24 czerwca Jewgienij Prigożyn poinformował, że marsz kolumny wojskowej Grupy Wagnera w kierunku Moskwy został zatrzymany i żołnierze Grupy Wagnera rozpoczęli odwrót. == Zadania i obecność organizacji == === Zadania organizacji === Grupa Wagnera wykorzystując luki prawa międzynarodowego, jako prywatne przedsięwzięcie oferowała usługi w zakresie wojskowości najemnej (kontraktowej) nieograniczonym podmiotom polityczno-rządowym oraz gospodarczym w dwóch głównych obszarach: działań defensywnych w tym zwłaszcza ochrony oferowanej nieformalnym, jak i formalnym organizacjom polityczno-rządowym oraz podmiotom gospodarczym, jak i plemiennym watażkom afrykańskim, działań ofensywnych polegających na wykonywaniu zadań stricte w zakresie siłowego przejmowania obszarów i w konsekwencji ich utrzymania oraz nieprawnej stabilizacji zajętego obszaru na rzecz zleceniodawcy. Dodatkowo zakładało się, że organizacja standardowo oferowała usługi w pełnym zakresie wojskowym w tym zwłaszcza prac instruktorów wojskowych i ich szkoleń, organizacji struktur militarnych dla kontrahentów oraz dostaw broni. === Obecność organizacji na świecie === Grupa Wagnera oferowała usługi swoich najemników w wielu miejscach na świecie, gdzie sytuacja polityczna jest niestabilna, najczęściej w rejonie Afryki i Bliskiego Wschodu. Ze względu na przypisywane Organizacji powiązania z Kremlem przypisywało się Grupie Wagnera wykonywanie zadań zgodnych z zainteresowaniem i interesami Kremla. Dotyczyło to zwłaszcza wszystkich tych obszarów działań w których armia rosyjska ze względów prawnych nie mogła by wziąć udziału, a jest to w zakresie zainteresowania rządu Federacji. == Historia == Założenie firmy przypisuje się Dmitrijowi Utkinowi, podpułkownikowi rezerwy Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Dmitrij Utkin służył jako zawodowy oficer w armii rosyjskiej do roku 2013. Ostateczny przydział wojskowy Utkina nie jest znany i pozostaje utajony. Niektóre źródła wskazują, że Utkin był oficerem wywiadu wojskowego Federacji Rosyjskiej GRU. Równolegle przypisuje się mu służbę w Specnazie (siły specjalne Federacji Rosyjskiej). Obie informacje, jako utajone przez Armię Federacji Rosyjskiej są nieweryfikowalne i mógł być on oficerem pomniejszych formacji, jednak należy założyć, że ze względu na późniejsze powiązania Utkina z kręgami rządowymi Kremla, w tym bezpośrednio z Władimirem Putinem oraz faktu, że Specnaz był powiązany z GRU (Specnaz często stanowi wsparcie dla zadań operacyjnych wykonywanych przez GRU), informacje te są prawdopodobne. Jeszcze inne źródła przypisują mu konkretnie służbę w 700. niezależnym pododdziale, 2. Niezależnej Brygady Specnazu, jednak ze względu na fakt że informacje te nie mogłyby być udzielone przez Armię Federacji Rosyjskiej, można równocześnie je uznać za spekulacje lub wręcz przypisywaną Utkinowi legendę, która miałaby jedynie napędzać koniunkturę zadaniom organizacji. Grupa Wagnera została powołana do życia w 2014 roku. Powstała krótko po tym kiedy Dmitrij Utkin w 2013 roku odszedł z wojska i podjął się wykonywania zadań w ramach innych prywatnych firm militarnych rosyjskiego pochodzenia, które w wyniku powiązań Kremla z Baszszarem al-Asadem zatrudniane były przez rząd Syrii do ochrony pól naftowych i rurociągów syryjskich przed ISIS. Podczas rocznej działalności w Syrii i uzyskanemu doświadczeniu Utkin powołał do życia, choć jeszcze nieformalnie swoją własną organizację nazywaną Grupą Wagnera. Po raz pierwszy Grupa Wagnera ujawniła się pod swoja własną nazwą podczas działań w regionie ługańskim na Ukrainie, której formalnie Dmitrij Utkin był obywatelem, ale działał przeciwko niej na polecenie Kremla. Należy założyć, że to właśnie to powiązanie i obywatelstwo pozwoliło Utkinowi „wypłynąć”. Dzięki temu, że był on obywatelem ukraińskim, został on wykorzystany przez Kreml do usprawiedliwienia wobec opinii międzynarodowej tych działań, jako rzekomego działania obywatelskiego, a nie ingerencji Rosji w integralne sprawy Ukrainy. === Geneza === Istnienie „Grupy Wagnera” jako zawodowej organizacji najemniczej o charakterze wojskowym, bazowało na nieścisłościach i lukach prawnych, w tym przede wszystkim luce w Protokole dodatkowym do konwencji genewskiej z 1949 roku, który nie ustala czy np. technik wykonujący tylko przegląd maszyny bojowej to już najemnik czy tylko wciąż pracownik cywilny obsługujący sprzęt. Nieścisłości prawne umożliwiają na powszechne działanie tzw. najemników. Jednak od lat 80. tzw. „psów wojny”, jak Bob Denard czy polski płk Jan Zumbach walczących w Biafrze czy Katandze, zastąpiły specjalistyczne zawodowe korporacje jak amerykańska Blackwater, która zatrudniając etatowo byłych żołnierzy, w tym najwyżej wykwalifikowanych operatorów sił specjalnych, sprawiła, że rynek ten stał się wyspecjalizowany i hermetyczny. Rosyjska Grupa Wagnera próbowała nawiązywać do amerykańskiej Blackwater, z tą różnicą, że Blackwater jest organizacją działającą poza prawem. Udział najemników Grupy Wagnera jest oficjalnie wypierany przez Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej, jak podczas najgłośniejszej regularnej bitwy z armią i lotnictwem amerykańskim w lutym 2018 roku. == Struktura i zasoby organizacji == === Struktura === Struktury organizacji stanowią niemal w całości byli żołnierze zawodowi Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Najczęściej byli oni pozyskiwani po przejściu na emeryturę lub w stan spoczynku w wyniku trudności w pozyskaniu pracy na rynku. Stopnie wojskowe zachowywane były najczęściej według stopni, których dosłużyli się formalnie w regularnej armii. Baza Grupy Wagnera znajdowała się w Mołkinie w Kraju Krasnodarskim, gdzie prowadzono część ćwiczeń taktycznych i skąd przeprowadzano przerzut zasobów w rejon działań na świecie. Baza Grupy Wagnera znajdowała się na obszarze dużego kompleksu Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej i jej sił specjalnych. Wjazd na teren infrastruktury Grupy Wagnera odbywał się poprzez posterunki wojskowe armii rosyjskiej i były strzeżone przez regularne pododdziały Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Ze względu na obostrzenia i problemy prawne ośrodek Grupy Wagnera na terenie Wojsk Federacji został oficjalnie w dokumentacjach określony mianem „obozu pionierskiego” (rodzajem ośrodka harcerskiego). Szkoleni tutaj najemnicy Wagnera dysponowali 3 kondygnacyjnymi zabudowaniami koszarowo-szkoleniowymi i własną zbrojownią. Na dziedzińcu zabudowań znajdował się pomnik poległych żołnierzy Grupy Wagnera. Dostęp był ściśle chroniony, a osoby postronne usuwane były też sprzed obszaru należącego do terenów wojskowych. Infrastruktura wraz z zabudowaniami koszar została wybudowana na potrzeby „Grupy Wagnera”, jednak została sfinansowana przez firmę „Megaline” i stojące za Utkinem osoby trzecie, które od początku powiązane z Kremlem stworzyły tę organizację. Za faktycznego szefa organizacji uważany był powiązany z Kremlem, a dokładnie z Władimirem Putinem, rosyjski przedsiębiorca i oligarcha Jewgienij Prigożyn. Werbowani członkowie oficjalnie podpisywali umowy z firmami powiązanymi z Prigożynem. === Zasoby === Zasoby ludzkie Grupy Wagnera były płynne i ze względu na nieformalność oraz najczęściej działania na granicy prawa trudne do precyzyjnego ustalenia. Zakładało się, że w chwili powstania organizacji liczyła ona w 2013 roku tysiąc osób, ale już w 2017 ich szacowany stan wynosił ok. 6 tysięcy osób. Zasoby ludzkie były pozyskiwane poprzez wysokie jak na standardy rosyjskie zarobki. Miesięczne uposażenie w zależności od stopnia wojskowego (przenoszonego najczęściej ze służby w armii zawodowej) wynosiło od 1,5 tysiąca do 4 tysięcy dolarów. Pieniądze były dodatkowo nieopodatkowane. Ważnym czynnikiem przy werbowaniu w szeregi organizacji było nieformalne ubezpieczenie na wypadek śmierci podczas zadań operacyjnych. Organizacja wypłaca spadkobiercom zabitego najemnika wysokie odszkodowania w milionach rubli, co dla wcześniej bezrobotnego wojskowego były w realiach rosyjskich majątkiem. Wstępując w szeregi Grupy Wagnera, oddawało się organizacji dokumenty tożsamości. W zamian organizacja wydawała każdemu z najemników własne nieśmiertelniki. Najemnicy przerzucani byli nieformalnie na teren zdestabilizowanych regionów świata, bezpośrednio samolotami lub okrętami regularnej armii. Stąd mogli pojawiać się w strefie działań niezauważeni i bez identyfikujących ich dokumentów, przez co wielu z nich pozostawało niezidentyfikowanych w razie śmierci w walce. == Oficjalne stanowisko Kremla == Grupa Wagnera była ściśle kontrolowana przez Kreml i stała się cichym wykonawcą niewygodnych misji Federacji Rosyjskiej, w których ze względów politycznych nie można było użyć regularnej armii. Stąd Kreml wypierał się oficjalnie istnienia Grupy Wagnera. Jednak z drugiej strony Władimir Putin zapraszał Dmitrija Utkina na Kreml i dawał się z nim fotografować na oficjalnych spotkaniach. Jednym ze spotkań było oficjalne spotkanie jeszcze w 2016 roku na Kremlu, na którym tak jak trzy pozostałe osoby przyjęte przez Putina, Dmitrij Utkin przyjęty został oficjalnie jako cywil, ale z odznaczeniami i medalami radzieckimi i Federacji Rosyjskiej, jako osoba zasłużona dla kraju. Równocześnie w efekcie agresywnej polityki stosowanej przez Kreml najemnicy Grupy Wagnera padali ofiarą dawnej doktryny Związku Radzieckiego i wysyłani byli na z góry pr