## USS Ranger (CV-61) – Historia, Budowa i Służba Operacyjna USS **Ranger** (CV/CVA-61) reprezentował kulminacyjny etap ewolucji lotniskowców uderzeniowych w połowie XX wieku. Jako trzecia jednostka typu Forrestal, łączył w sobie sprawdzoną koncepcję wielozadaniowego lotniskowca uderzeniowego (attack carrier) z przełomowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi, które na długie lata wyznaczyły standardy dla kolejnych generacji okrętów klasy supercarrier. ## Projekt i Budowa ### Innowacje Konstrukcyjne W przeciwieństwie do swych poprzedniczek – USS *Forrestal* (CV-59) i USS *Saratoga* (CV-60) – które pierwotnie projektowano z prostymi, osiowymi pokładami, *Ranger* został od pierwszej linii stopy (keela) pomyślany jako jednostka ze skośnym pokładem lotniczym. Zmiana ta, o kącie nachylenia wynoszącym około 8–10 stopni, pozwoliła na jednoczesne prowadzenie operacji startowych i lądowych, co drastycznie zwiększyło przepustowość pokładu i bezpieczeństwo załogi. Okręt otrzymał także wydajniejszy system uzbrojenia przeciwlotniczego, ulepszone katapulty parowe typu C-11 oraz rozbudowane hangary przystosowane do obsługi cięższych samolotów odrzutowych. ### Stocznia i Wodowanie Budowę *Rangera* rozpoczęto 2 sierpnia 1954 roku w słynnej stoczni Newport News Shipbuilding and Drydock Co. w stanie Wirginia. Kadłub został położony na pochylni nr 10, a po czterech miesiącach częściowo ukończony kadłub przestawiono na pochylnię nr 11 w celu dalszej konstrukcji. Okręt zwodowano 29 września 1956 roku. Matką chrzestną została pani Arthur Radford, małżonka ówczesnego przewodniczącego Kolegium Połączonych Szefów Sztabów. Uroczystość wprowadzenia do służby odbyła się 10 sierpnia 1957 roku w Norfolk Naval Shipyard, a pierwszym dowódcą został Captain Charles T. Booth II. ## Służba Operacyjna ### Era Wietnamska (1964–1973) Po intensywnych ćwiczeniach na Karaibach i przejściu wokół Przylądka Horn w 1958 roku, *Ranger* został przypisany do Floty Pacyfiku z bazą w Naval Air Station Alameda w Kalifornii. Przełomowym momentem w historii okrętu był początek lat 60. i zaangażowanie w operacje w Azji Południowo-Wschodniej. Podczas swojej czwartej kadencji na Oceanie Spokojnym (WestPac), która zbiegła się z Incydentem w Zatoce Tonkińskiej (sierpień 1964), *Ranger* stał się kluczowym elementem Task Force 77. Okręt operował ze stanowiska bojowego „Yankee Station”, prowadząc naloty na cele w Wietnamie Północnym. Za wyjątkową odwagę i skuteczność w latach 1965–1966 załoga otrzymała Navy Unit Commendation. W okresie tym *Ranger* był również pierwszym lotniskowcem w historii, który wprowadził na pokład nowe samoloty uderzeniowe A-7 Corsair II oraz śmigłowce ratunkowe UH-2C Seasprite. W trakcie konfliktu odnotowano kilka istotnych incydentów. W marcu 1965 roku doszło do pożaru w głównym pomieszczeniu maszynowym nr 1, który ugaszono w ciągu godziny, jednak kosztował życie jednego marynarza. W styczniu 1968 roku, po zajęciu przez Koreę Północną okrętu wywiadowczego USS *Pueblo*, *Ranger* natychmiast został przekierowany do wód Morza Japońskiego w ramach operacji Formation Star, pozostając w morzu przez 65 nieprzerwanych dni. ### Okres Pomiędzywojenny i Zimnej Wojny (1973–1989) Lata 70. i 80. przyniosły transformację misji okrętu z typowo ofensywnych na wielowymiarowe operacje projecting force, pomoc humanitarną oraz ćwiczenia sojusznicze. W 1976 roku, podczas trzęsienia ziemi i powodzi na Luzonie, helikoptery z pokładu *Rangera* ewakuowały ponad 1900 osób i dostarczyły dziesiątki ton pomocy humanitarnej. W 1979 roku doszło do poważnej kolizji z tankowcem MV *Fortune* w Cieśninie Malakka. Choć samolotowiec odniósł poważne uszkodzenia dziobu i wyciek ropy, szybko powrócił do linii po naprawach w stoczniach w Subic Bay i Yokosuce. Kolejne dekadę zaznaczyły się udanym wsparciem operacji Earnest Will (ochrona tankowców podczas wojny irańsko-irackiej) oraz atakiem na platformy w ramach operacji Nimble Archer (1987). Szczególnym wydarzeniem kulturowym było wykorzystanie pokładu i wnętrza okrętu do kręcenia scen w filmie *Top Gun* (1985) oraz *Star Trek IV: The Voyage Home* (1986). W marcu 1983 roku *Ranger* przeszedł do historii lotnictwa morskiego jako miejsce pierwszego lądowania samolotu pilotowanego przez całkowicie kobiecą załogę (C-1A Trader, VRC-40). ### Operacje na Bliskim Wschodzie i Koniec Służby (1990–2017) Raz jeszcze *Ranger* znalazł się w centrum uwagi w trakcie Operacji Pustynna Burza (1991). Samoloty z jego pokładu przeprowadziły naloty minujące na irackie wody terytorialne oraz zwalczały irackie stanowiska obrony przeciwlotniczej. 6 lutego 1991 roku myśliwce F-14A Tomcat z eskadry VF-1 zestrzeliły iracki śmigłowiec Mi-8 za pomocą rakiet na podczerwień AIM-9M Sidewinder. Ostatnia, 21. kadencja ekspedycyjna (1992–1993) objęła operację Southern Watch nad Irakiem oraz operację Restore Hope w Somalii, gdzie lotniskowiec koordynował wsparcie logistyczne i lotnicze dla sił interwencyjnych. To właśnie wtedy *Ranger* jako pierwszy okręt US Navy przesłał na brzeg zdjęcia wykonane aparatem cyfrowym, co zwiastowało nadejście nowoczesnych systemów rozpoznawszych. Wobec cięć budżetowych po zimnej wojnie oraz starzejącej się infrastruktury technicznej, okręt nie przeszedł programu modernizacyjnego Service Life Extension Program (SLEP). Oficjalnie wycofano go ze służby 10 lipca 1993 roku po 36 latach aktywnej służby. ## Wypadki i Kontrowersje Historia *Rangera* naznaczona jest również trudnościami operacyjnymi i wewnętrznymi dramatami. W 1981 roku śmierć 20-letniego marynarza Paula Trerice'a w czasie karnej dyscypliny (dieta chlebowo-wodna i ćwiczenia) wywołała ogólnokrajowej skandal, który końcowo nie doprowadził do skazania oficerów z powodu braku bezpośredniego dowodu winy. W 1983 roku tragiczny pożar w maszynowni nr 4 kosztował życie sześciu członków załogi, a raporty wskazały na błędy proceduralne i niefunkcjonalne systemy kontroli palenisk. Dodatkowo, w latach 1972–1973 na pokładzie miało miejsce kilka incydentów sabotażowych, w tym wrzucenie ciężkiego narzędzia do głównej przekładni redukcyjnej, co opóźniło powrót do służby o kilka miesięcy i wywołało szerokie dochodzenia wojskowe. ## Kultura Popularna i Dziedzictwo Mimo braku fizycznego przetrwania, dziedzictwo USS *Ranger* (CV-61) pozostaje żywe w historii marynarki. Dwie jego kotwice zostały ponownie wykorzystane na USS *Ronald Reagan* (CVN-76). Próby uratowania okrętu jako muzeum w Oregonie (2010) oraz Long Beach (2014) zostały ostatecznie odrzucone przez NAVSEA. W 2014 roku Navy zapłaciła symbolicznego jednego centa spółce International Shipbreaking Ltd. za holowanie i zezłomowanie jednostki w Brownsville w Teksasie. Proces rozbiórki zakończono 1 listopada 2017 roku, przy jednoczesnym zachowaniu ponad pięciu ton pamiątek historycznych dla muzeów. ## Dane Techniczne | Parametr | Wartość / Opis | |---|---| | Klasa | Forrestal | | Typ | Supercarrier uderzeniowy (CVA) | | Długość całkowita | 328 m (1072 ft) | | Szerokość | 41 m (kadłub), 76 m (pokład lotniczy) | | Wyporność pełna | Ok. 82 000 ton | | Napęd | 4 turbiny parowe, 4 kotły, 280 000 KM | | Prędkość | 33 węzły (>61 km/h) | | Uzbrojenie lotnicze | 75+ samolotów i śmigłowców | | Zasięg | Nielimitowany (zależny od logistyki paliwa) | ## Odznaczenia i Upamiętnienie Za wieloletnią i intensywną służbę, szczególnie w okresie konfliktu w Azji Południowo-Wschodniej, USS *Ranger* został uhonorowany 13 gwiazdami bojowymi za kampanię wietnamską. Okręt otrzymał także m.in. Navy Unit Commendation, Navy Expeditionary Medal, oraz liczne wyróżnienia za akcje humanitarne i operacje pokojowe. Pomimo fizycznego zniknięcia z mórz, nazwa *Ranger* (CV-61) pozostaje symbolem technologicznej innowacji, determinacji amerykańskiego lotnictwa morskiego i kluczowej roli carrierów w globalnej polityce siły drugiej połowy XX wieku.