# Żelazna Kopuła (Iron Dome) Żelazna Kopuła (hebr. ‏כִּפַּת בַּרְזֶל‎, kippat barzel, ang. Iron Dome) to innowacyjny izraelski system obrony powietrznej, zaprojektowany do przechwytywania i neutralizowania krótkodystansowych zagrożeń rakietowych. System został opracowany przez izraelskie przedsiębiorstwo zbrojeniowe Rafael Advanced Defense Systems we współpracy z ELTA Systems i mPrestem i wszedł do służby w 2011 roku. Jego głównym celem jest ochrona ludności cywilnej i strategicznej infrastruktury przed atakami rakietowymi, artyleryjskimi oraz moździerzowymi. ## Historia i Rozwój Geneza systemu Żelazna Kopuła sięga początku XXI wieku, kiedy to południowy Izrael stał się celem coraz częstszych ataków rakietowych ze Strefy Gazy. Wzrost zagrożenia rakietowego ze strony Hamasu i innych organizacji terrorystycznych skłonił izraelski rząd do poszukiwania skutecznego rozwiązania obronnego. ### Początki i Wyzwania W 2001 roku Hamas wystrzelił pierwsze rakiety w kierunku Izraela, co zapoczątkowało eskalację konfliktu. W latach 2001-2004 liczba wystrzeliwanych rakiet systematycznie rosła, stanowiąc poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa izraelskich miast i osiedli. Gen. bryg. Dani Gold z Mafatu rozpoznał rosnące zagrożenie i rozpoczął promowanie idei stworzenia systemu obrony przeciwrakietowej. Początkowo jego pomysł spotkał się ze sceptycyzmem ze strony środowisk wojskowych i politycznych, jednak Gold nie ustawał w wysiłkach, dążąc do realizacji swojej wizji. W 2005 roku Rafael przedstawił projekt Żelaznej Kopuły, który opierał się na nowatorskiej koncepcji wykorzystania pocisków przechwytujących, radaru oraz zaawansowanego systemu dowodzenia i kontroli. Mimo obiecujących założeń, projekt napotykał na trudności finansowe i brak pełnego poparcia ze strony decydentów. ### Druga Wojna Libańska i Przełom Przełom w rozwoju Żelaznej Kopuły nastąpił po drugiej wojnie libańskiej w 2006 roku, kiedy to Hezbollah wystrzelił w kierunku Izraela ponad 4000 rakiet. Konieczność zapewnienia skutecznej ochrony przed tego typu zagrożeniami stała się oczywista, co doprowadziło do uznania projektu Żelaznej Kopuły za priorytet strategiczny. Minister obrony Amir Perec oraz Ehud Barak wsparli projekt, a Ehud Olmert poinformowany o sprawie, początkowo odmawiał finansowania z budżetu państwa. Rząd izraelski zwrócił się o pomoc finansową i techniczną do Stanów Zjednoczonych, co zaowocowało nawiązaniem współpracy i znacznym zastrzykiem finansowym. W 2009 roku Stany Zjednoczone przyznały 200 milionów dolarów na rozwój systemu, a rząd izraelski zainwestował 800 milionów nowych szekli. Do 2015 roku amerykańskie wsparcie przekroczyło 1 miliard dolarów. ### Testy i Wdrożenie W lipcu 2009 roku przeprowadzono pierwszy test systemu, który zakończył się sukcesem. W styczniu 2010 roku odbyły się kolejne, pełne testy, potwierdzające wysoką skuteczność Żelaznej Kopuły. W marcu 2011 roku system wszedł na uzbrojenie armii izraelskiej, a pierwsze baterie zostały rozlokowane w strategicznych lokalizacjach. 28 marca 2011 roku pierwsza bateria została rozmieszczona pod Beer Szewą, a druga tydzień później pod Aszkelonem. 7 kwietnia pod Aszkelonem doszło do przechwycenia pierwszej rakiety wystrzelonej ze Strefy Gazy. ## Charakterystyka i Działanie Żelazna Kopuła jest systemem obrony przeciwrakietowej krótkiego zasięgu, zaprojektowanym do działania w każdych warunkach pogodowych i o każdej porze dnia. System składa się z trzech kluczowych komponentów: * **Radaru:** Wielozadaniowego radaru poszukiwawczo-naprowadzającego ELM-2084, produkowanego przez ELTA Systems, który wykrywa i śledzi nadlatujące rakiety. * **Centrum Dowodzenia i Kontroli:** Komponentu analizującego dane z radaru, obliczającego trajektorię lotu rakiety i decydującego o konieczności przechwycenia. * **Wyrzutni Pocisków Przechwytujących:** Wyposażonych w pociski Tamir, które są wystrzeliwane w celu zniszczenia nadlatującej rakiety. ### Radar ELM-2084 Radar ELM-2084 to zaawansowany system, który może pełnić różnorodne funkcje, takie jak zwiad powietrzny, wsparcie ognia kontrartyleryjskiego i kierowanie ogniem. Radar jest w stanie śledzić do 1100 celów w trybie dozorowania i do 200 celów na minutę w trybie kierowania ogniem. ### Pociski Tamir Pociski Tamir są produkowane przez Raytheon Missile and Defense we współpracy z Rafaelem. Pocisk waży 90 kg i ma 3 metry długości. Może osiągnąć prędkość 2,2 Macha i przechwycić cel lecący na wysokości ok. 3 km. Zasięg pocisku wynosi od 4 do 70 km. ## C-Dome: Morska Wersja Żelaznej Kopuły W 2014 roku Rafael rozwinął system Żelazna Kopuła, tworząc jego morską wersję o nazwie C-Dome. System ten jest przeznaczony do instalacji na okrętach wojennych i platformach wiertniczych, zapewniając im ochronę przed atakami rakietowymi. C-Dome składa się z pionowej wyrzutni pocisków Tamir, systemu kontroli i dowodzenia C2 oraz radaru okrętowego. W 2021 roku system C-Dome na korwecie rakietowej typu Sa’ar 5 ochraniał izraelską platformę wiertniczą „Tamar” przed ostrzałami rakietowymi Hamasu. ## Krytyka i Skuteczność System Żelazna Kopuła spotkał się z krytyką ze względu na wysokie koszty produkcji i eksploatacji. Koszt jednej baterii wynosi 50 milionów dolarów, a koszt jednego przechwycenia to suma od 100 000 do 150 000 dolarów. Ponadto, niektórzy eksperci kwestionowali skuteczność systemu w zwalczaniu pocisków moździerzowych i artyleryjskich. Jednakże, pomimo krytyki, Żelazna Kopuła wykazała wysoką skuteczność w realnych warunkach bojowych. W operacjach takich jak „Filar Obrony” (2012), „Ochronny Brzeg” (2014) i „Strażnik Murów” (2021) system przechwycił znaczną liczbę rakiet wystrzelonych w kierunku Izraela, minimalizując straty wśród ludności cywilnej. * Do kwietnia 2012 roku system uzyskał 93% skuteczność. * W listopadzie 2012 roku podczas operacji „Filar Obrony” system wykazał się skutecznością na poziomie 84%. * W 2014 roku podczas operacji „Ochronny Brzeg” armia podała, że skuteczność systemu wyniosła 89,6%. * W maju 2021 roku podczas operacji „Strażnik Murów” system osiągnął skuteczność na poziomie 90%. * W trakcie operacji „Alot ha-Szachar” w 2022 roku system skutecznie przechwycił 96% pocisków. ## Użytkownicy System Żelaznej Kopuły i poszczególne jego komponenty znajdują się na wyposażeniu armii następujących państw: ### System Żelaznej Kopuły * Azerbejdżan * Cypr * Izrael * Rumunia * Stany Zjednoczone ### Radar ELM-2084 * Czechy * Finlandia * Indie * Kanada * Słowacja * Węgry ### System Dowodzenia i Naprowadzania * Wielka Brytania ## Podsumowanie Żelazna Kopuła to innowacyjny i skuteczny system obrony przeciwrakietowej, który odegrał kluczową rolę w ochronie izraelskiej ludności cywilnej przed atakami rakietowymi. System ten jest stale rozwijany i modernizowany, aby sprostać ewoluującym zagrożeniom. Jego morska wersja, C-Dome, rozszerza możliwości obronne Izraela na obszarze morskim. Pomimo kontrowersji i krytyki, Żelazna Kopuła pozostaje jednym z najważniejszych elementów systemu obrony Izraela.