Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej lub Armia Strażników Rewolucji Islamskiej (per. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی – Sepah-e Pasdaran-e Enghelab-e Eslami) – jedna z dwóch gałęzi irańskich sił zbrojnych, obok Armii Islamskiej Republiki Iranu. Według irańskiej konstytucji Armia odpowiedzialna jest za obronę granic i porządku wewnętrznego Iranu, podczas gdy Korpus odpowiedzialny jest za obronę rewolucji islamskiej i jej osiągnięć. Do jego zadań należy zwalczanie ruchów niechętnych ustrojowi Iranu jako republiki islamskiej, wspieranie proirańskich organizacji zbrojnych poza granicami kraju i zwalczanie wpływów obcych w Iranie. W strukturze Korpusu Strażników funkcjonują siły lądowe, siły powietrzne, marynarka, służby wywiadowcze, specjalna jednostka – Siły Ghods oraz paramilitarny Związek Mobilizacji Uciemiężonych. Łączna liczba żołnierzy Korpusu (bez Związku Mobilizacji Uciemiężonych) szacowana jest w granicach 160 tys. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej został utworzony w maju 1979. Odegrał kluczową rolę po stronie Iranu w wojnie iracko-irańskiej. W kolejnych latach wspierał, zgodnie z irańską polityką zagraniczną, formacje zbrojne poza granicami kraju, w tym m.in. Palestyński Islamski Dżihad i Hamas w Palestynie, Hezbollah w Libanie (tworzony przez przedstawicieli Korpusu). Oficerowie Korpusu i tworzone przez nich milicje szyickie brały udział w wojnie domowej w Syrii, walcząc po stronie wojsk wiernych prezydentowi kraju Baszszarowi al-Asadowi, jak również w wojnie z Państwem Islamskim w Iraku. Od zakończenia wojny iracko-irańskiej Korpus posiada znaczące wpływy w polityce wewnętrznej Iranu oraz w jego gospodarce. Jest również kluczową siłą odpowiedzialną za inwigilowanie społeczeństwa i tłumienie protestów społecznych. W 2007 r. Stany Zjednoczone uznały KSRI za organizację wspierającą terroryzm, zaś w 2019 r. – wprost za organizację terrorystyczną. == Nazwa == Oryginalna perska nazwa formacji może być tłumaczona zarówno jako Korpus, jak i jako Armia Strażników Rewolucji Islamskiej. Preferowanie przez większość autorów pierwszej wersji służy podkreśleniu różnicy między Strażnikami Rewolucji a Armią Islamskiej Republiki Iranu i uwypukleniu faktu, że obie formacje działają niezależnie od siebie, a ich kompetencje i zadania nie są tożsame. == Utworzenie == Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej został utworzony krótko po zwycięstwie irańskiej rewolucji islamskiej, w maju 1979 na osobiste polecenie ajatollaha Ruhollaha Chomejniego. Koncepcja powołania tego typu formacji była rozwijana przez Chomejniego jeszcze w okresie, gdy przebywał na emigracji; inspiracją dla niego był algierski Front Wyzwolenia Narodowego. Kwestię utworzenia Korpusu omawiano następnie w Radzie Rewolucyjnej jeszcze w lutym tego roku. Dekret tworzący Korpus Strażników zapowiadał, iż formacja będzie walczyła z pozostałościami po lojalnej wobec obalonego szacha Mohammada Rezy Pahlawiego armii, a także chroniła państwo przed kontrrewolucją. Chomejni i jego zwolennicy wzmacniali tym samym swoją pozycję polityczną i zabezpieczali przed ewentualnym wojskowym przewrotem. Ajatollah Chomejni zamierzał posłużyć się korpusem w ewentualnej walce z opozycją polityczną, niechętną ściśle religijnemu charakterowi władzy. Z czasem zadaniem formacji stała się również ochrona Iranu przed wrogami zewnętrznymi, także ideologicznymi. Artykuł 150 konstytucji Iranu przyjętej w 1979 stwierdza, że Strażnicy mają bronić rewolucji islamskiej i jej osiągnięć. Pierwszym komendantem Korpusu został Mostafa Czamran, zaś jego pierwszymi żołnierzami – irańscy ochotnicy, którzy przed 1979 zamierzali prowadzić partyzancką wojnę z szachem i w tym celu udali się na szkolenie wojskowe w obozach Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Niektórzy z nich brali udział w wojnie domowej w Libanie. We wrześniu 1979 w Korpusie służyło 11 tys. żołnierzy. Według innego źródła w maju 1979 było ich 4 tys., zaś w grudniu – 10 tys. Do 1981 liczba Strażników Rewolucji wzrosła do 50 tys. W 1983 było ich już 150 tys., dwa lata później – 250 tys., zaś w 1986 – 350 tys. == Struktura i znaczenie w systemie bezpieczeństwa Iranu == Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej funkcjonuje w Iranie obok Armii Islamskiej Republiki Iranu, z którą ma równocześnie rywalizować i strzec jej wierności rządowi. Wśród jego oficjalnych zadań wymienia się likwidowanie działań kontrrewolucyjnych wspólnie z Armią i policją, walkę z oddziałami kontrrewolucyjnymi, obronę przed aktywnością obcych wojsk na terytorium Iranu, prowadzenie szkoleń ideologicznych i polityczno-wojskowych, wdrażanie zdobyczy rewolucji islamskiej i wspieranie ruchów narodowowyzwoleńczych, wspieranie planów rozwojowych Iranu. Funkcjonuje odrębne ministerstwo, które zajmuje się wyłącznie sprawami Korpusu. Korpus odpowiedzialny jest bezpośrednio przed Najwyższym Przywódcą Iranu. Obecność kilku różnych formacji zbrojnych w systemie bezpieczeństwa Iranu ma gwarantować, że żadna z nich nie obali panującego porządku politycznego i nie przejmie władzy dla siebie. Budżet Korpusu jest szacowany w granicach 6–8 mld dolarów rocznie, co oznacza, iż 40% wszystkich oficjalnych wydatków wojskowych Iranu jest przeznaczanych dla KSRI. W skład Korpusu wchodzą: siły lądowe liczące 130 tys. żołnierzy marynarka wojenna – 20 tys. żołnierzy pod dowództwem adm. Alego Fadawiego lotnictwo – 5 tys. żołnierzy służby wywiadowcze – 2 tys. żołnierzy Członkiem Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej może zostać wyłącznie obywatel Iranu w wieku od 16 do 40 lat, posiadający odpowiednie warunki psychofizyczne, wykształcenie, bezpartyjny, ani niezaangażowany w przeszłości w żaden ruch polityczny, głęboko oddany idei rewolucji islamskiej i władzy Najwyższego Przywódcy, nieposiadający nałogów. === Siły Ghods === Specjalną jednostką w strukturze Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej są siły Ghods (także tłumaczone jako brygada al-Kuds, dywizja al-Kuds, Święte Oddziały). Jednostka, niezależnie od przywództwa Korpusu, odpowiada bezpośrednio przed Najwyższym Przywódcą. Liczy prawdopodobnie ok. 15 tys. żołnierzy, zaś jej dowódcą od 1998 do śmierci w 2020 był gen. Ghasem Solejmani. Zadaniem sił Ghods jest prowadzenie operacji poza granicami Iranu. Według amerykańskiego Departamentu Stanu prowadzi ona działania na rzecz realizowania interesów strategicznych Iranu w sferach wojskowej, politycznej i gospodarczej poprzez gromadzenie danych wywiadowczych, prowadzenie nieoficjalnych działań dyplomatycznych, przekazywanie wsparcia proirańskim organizacjom muzułmańskim, wspieranie wybranych organizacji zbrojnych, także terrorystycznych (poprzez dostarczanie pieniędzy i broni oraz szkolenie członków). === Związek Mobilizacji Uciemiężonych (Basidż) === Związek Mobilizacji Uciemiężonych jako formacja paramilitarna powstał bezpośrednio po zwycięstwie rewolucji islamskiej, zaś od stycznia 1981 jest częścią składową KSRI. W stałej służbie pozostaje 90 tys. Basidżów, zaś 300 tys. – w rezerwie; Iran deklaruje ponadto, że w razie potrzeby jest w stanie zmobilizować od miliona do nawet 11 mln ochotników. W strukturze Basidżów znajduje się zarówno batalion męski Aszura, batalion kobiecy Zahra oraz bojówki Karbala i Zulfaghar. Zadaniem Basidżów jest wspieranie oddziałów Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, tłumienie protestów ulicznych i zamieszek, aktywność w internecie – wykrywanie i neutralizowanie treści wrogich Iranowi i jego ustrojowi, likwidowanie skutków klęsk żywiołowych. Dowódcą Związku od 2019 r. jest gen. Gholamreza Solejmani. == Historia KSRI == === Walki z opozycją w latach 1979–1982 === Pierwszym konfliktem, w którym wzięli udział Strażnicy Rewolucji, były walki z buntem kurdyjskim w Sanandadż, jaki wybuchł w marcu 1979 i w ciągu kolejnych miesięcy rozlał się na cały region. Pełni zapału bojowego, lecz źle dowodzeni i wyszkoleni Strażnicy początkowo ponosili porażki, ostatecznie jednak zdołali stłumić bunt. W walkach zginęło ok. 5 tys. kurdyjskich partyzantów i 1200 wspierających ich cywilów. Część oddziałów Korpusu na początku lat 80. XX wieku brała udział w zniszczeniu opozycyjnej organizacji Ludowych Mudżahedinów. Organizacja ta dokonała w letnich miesiącach 1981 serii ataków na rządzącą Islamską Partię Republikańską. W odpowiedzi władze Iranu poleciły Strażnikom Rewolucji zniszczenie ruchu mudżahedinów, który został faktycznie pokonany. W 1980 Strażnicy Rewolucji aresztowali wszystkich dziewięciu członków najwyższej rady irańskiej bahaitów; wszyscy oni następnie zaginęli bez wieści. W latach 1981–1982 członkowie KSRI mogli bez nakazu aresztować dowolną osobę, którą uznali za nielojalną wobec rewolucji. Równocześnie biura Korpusu były obiektem ataków skrajnie lewicowych organizacji, występujących przeciw rządowi islamskiemu. === Wojna iracko-irańska === ==== 1980–1982 ==== Strażnicy Rewolucji odegrali kluczową rolę w powstrzymaniu inwazji wojsk irackich na Iran bezpośrednio po rozpoczęciu wojny (pierwsza faza konfliktu – do 1982), chociaż nadal borykali się z niedostatkiem wyposażenia i doświadczenia. Podczas wojny iracko-irańskiej z rewolucyjnej milicji stali się zawodową siłą militarną. Wojna iracko-irańska rozpoczęła się 22 września 1980 od ataku Iraku na wschodniego sąsiada. Uderzenia powietrzne Irakijczyków w pierwszych dniach wojny zakończyły się niepowodzeniem. Opór irańskich wojsk lądowych był natomiast słaby i nieskoordynowany. Strażnicy Rewolucji, chociaż ich morale było wysokie, przez brak doświadczenia ponieśli w pierwszych miesiącach wojny bardzo ciężkie straty. Brali udział w zatrzymaniu irackiej operacji Kadisijja. Na innym odcinku frontu między 22 września a 10 listopada 1980 brali udział w obronie Chorramszahru, zdobytego ostatecznie przez Irakijczyków i Abadanu, którego Irakijczycy nigdy nie zajęli, dobrze radząc sobie z obroną w terenie trudnym, zurbanizowanym. Od lutego-marca 1981 Strażnicy Rewolucji brali udział w licznych niewielkich operacjach ofensywnych na całej długości frontu. W maju 1981 brali udział w walkach o wzgórza wokół Susangerdu, gdzie odni