# Jaguar (Panthera onca) ## Wstęp Jaguar (Panthera onca) jest trzecim co do wielkości kotowatem na świecie, po tygrysie i lampartach. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju *Panthera* w Ameryce, gdzie występuje w lasach deszczowych, otwartych terenach i porosłych drzewami. Jego zasięg rozciąga się od południowego zachodu Stanów Zjednoczonych i Meksyku przez Amerykę Środkową do południa Paragwaju i północy Argentyny. ## Etymologia Słowo "jaguar" pochodzi z języków tupi-guarani, a do języków europejskich trafiło prawdopodobnie dzięki amazońskiemu językowi pidżynowemu Tupinambá poprzez portugalskie "jaguar". Tupiańskie słowo *yaguara* oznacza bestię, czasami tłumaczy się je jako "pies". Specyficznym dla jaguara określeniem jest *yaguareté* (rzeczywisty jaguar). Nazwa rodzajowa *Panthera* pochodzi od łaciny *panthēr* (πάνθηρ), oznaczającego lamparta, a epitet gatunkowy *onca* pochodzi od portugalskiego *onça* (zapisywanego z cedyllą). ## Klasyfikacja i ewolucja Jaguar jest jedynym przedstawicielem rodzaju *Panthera* żyjącym w Nowym Świecie. DNA wskazuje, że lew afrykański, tygrys azjatycki, lampart plamisty, jaguar amerykański, irbis śnieżny i pantera mglista mają wspólnego przodka, który żył w okresie od przed 6 do 10 milionów lat. W zapisie kopalnym *Panthera* pojawia się 2–3,8 miliona lat temu. Badania filogenetyczne ogólnie pokazały, że pantera mglista zajmuje w tej grupie pozycję bazalną. ## Budowa Jaguar to zwierzę o zwartej budowie i solidnym umięśnieniu, największy kot Nowego Świata i największy mięsożerca wśród ssaków Ameryki Środkowej i Południowej. Jego wielkość i masa ciała wykazują znaczną zmienność. Normalnie waży od 56 do 96 kg. Odnotowywano jednak większe samce ważące aż 158 kg. Najmniejsze samice ważyły tylko 36 kg. Samice typowo są 10–20% mniejsze od płci przeciwnej. Długość ciała od czubka nosa do podstawy ogona waha się w przedziale od 1,12 do 1,85 m. Ogon, najkrótszy wśród wielkich kotów, mierzy od 45 do 75 cm. Nogi również są krótkie, znacznie krótsze w porównaniu z kończynami lwa czy tygrysa o podobnej masie ciała, jednak grube i silne. ## Cykl życiowy Samice osiągają dojrzałość płciową w wieku około dwóch lat, a samce – trzech bądź czterech. Jaguarowi przypisuje się zdolność do rozrodu na wolności przez cały rok, aczkolwiek liczba urodzeń wzrasta w czasie obfitości zdobyczy. Badania hodowanych w niewoli samców wspierają pogląd o trwającym cały rok rozmnażaniu. Nie występuje sezonowa zmienność w cechach nasienia i zdolności do wytrysku. Jednak w niewoli osiąga się niskie sukcesy rozrodcze. Ruja samicy trwa 6–17 dni, a cały cykl miesiączkowy – 37 dni. Samica zaznacza swą płodność, zostawiając znaki wraz z mikcją, a także nasiloną wokalizacją. ## Rozmieszczenie geograficzne i siedlisko Jaguar stał się kotem amerykańskim, odkąd przekroczył Beringię w epoce plejstocenu. Bezpośrednim przodkiem współczesnych jaguarów jest *Panthera onca augusta*. Zwierzę wyginęło na terenie Salwadoru i Urugwaju. Zasięgiem występowania gatunku obejmuje następujące kraje: Argentyna, Belize, Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gujana, Gujana Francuska, Gwatemala, Honduras, Kolumbia, Kostaryka, Meksyk, Nikaragua, Panama, Paragwaj, Peru, Stany Zjednoczone, Surinam i Wenezuela. Zwierzę wyginęło na terenie Salwadoru i Urugwaju. Zajmuje powierzchnię 400 km² Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary w Belize, 5300 km² Sian Ka’an Biosphere Reserve w Meksyku, szacunkowo 15000 km² Parku Narodowego Manú w Peru i szacunkowo 26000 km² Parku Narodowego Xingu w Brazylii, jak też liczne inne tereny chronione w obrębie swego zasięgu występowania. ## Rola w ekosystemie Dorosły jaguar zajmuje pozycję na szczycie łańcucha pokarmowego. Nie pada ofiarą innych dzikich drapieżników. Uważa się go także za gatunek zwornikowy, a więc taki, który kontroluje poziomy populacji zdobyczy: ssaków roślinożernych i nasionożernych. Utrzymuje strukturalną integralność ekosystemu lasu. Jednakże dokładne określenie wpływu wywieranego na ekosystem przez taki gatunek nie należy do łatwych zadań, wymagałoby porównań danych z obszarów występowania gatunku kluczowego i jego braku z jednoczesną kontrolą skutków działań ludzkich. Przyjmuje się, że średniej wielkości zdobycz powiększa swą liczebność podczas nieobecności gatunku zwornikowego, co hipotetycznie pociąga za sobą kaskadę negatywnych skutków. Jednak prace terenowe wykazały, że może chodzić tutaj o naturalną zmienność, wzrost populacji może się nie utrzymać. Dlatego też nie wszyscy naukowcy akceptują hipotezę o szczytowym drapieżniku w roli gatunku zwornikowego. ## Status Populacja jaguarów drastycznie zmniejsza swą liczebność. International Union for Conservation of Nature przyznaje mu status gatunku bliskiego zagrożenia (Near Threatened – NT). Oznacza to możliwość zagrożenia w niedalekiej przyszłości. Przyczyniły się do tego strata części jego zasięgu występowania, w tym eliminacja gatunku z historycznej północnej części jego zasięgu oraz narastająca fragmentacja w pozostającej części. Znaczne spadki przypadły na lata sześćdziesiąte XX wieku. Ponad 15000 jaguarowych skór wywożono rocznie z brazylijskiej Amazonii. Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem z 1973 roku spowodowała szybki spadek handlu skórą. Szczegółowe prace pod auspicjami Wildlife Conservation Society ujawniły, że zwierzę straciło 37% swego historycznego zasięgu, a 18% wiąże się z nieznanym statusem. Prawdopodobieństwo długoterminowego przetrwania przypisuje się 70% pozostającego zasięgu, zwłaszcza w dorzeczu Amazonki i przylegających Gran Chaco i Pantanalu. W ostatniej dekadzie XX wieku Belize stworzyło Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary jako pierwszy na świecie odludny rezerwat dla ochrony i badania jaguarów. ## W kulturze Sam jaguar i jego nazwa są szeroko wykorzystywane symbolicznie w kulturze współczesnej. Jest to zwierzę narodowe Gujany, przedstawione w jej herbie. Flaga kolumbijskiego departamentu Amazonas przedstawia czarne sylwetki jaguara i mierzącego doń myśliwego. Jaguara wyobrażają także banknoty reala brazylijskiego. Występuje on też często w mitologiach wielu współczesnych rdzennych kultur południowoamerykańskich, zazwyczaj jako postać obdarzająca ludzi władzą nad ogniem. ## Przypisy ## Bibliografia L.J.F.J. Fitzinger. Revision der zur natürlichen Familie der Katzen (Feles) gehörigen Formen II. "Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe". 59, s. 211–279, 1869. (niem.). E. Liais: Climats, géologie, faune et géographie botanique du Brésil. Paris: Garnier Frères, 1872, s. 1–640. (fr.). F. Ameghino. Contribución al conocimiento de los mamíferos fósiles de la República Argentina. "Actas de la Academia Nacional de Ciencias de la República Argentina en Córdoba". 6, s. 1-1027, 1889. (hiszp.). E.A. Mearns. The American jaguars. "Proceedings of the Biological Society of Washington". 14, s. 137–143 139, 1901. (ang.). N. Hollister. Two new South American jaguars. "Proceedings of the United States National Museum". 48, s. 169–170, 1915. (ang.). E.W. Nelson & E.A. Goldman. Revision of the Jaguars. "Journal of Mammalogy". 14 (3), s. 221–240, 1930. DOI: 10.2307/1373821. (ang.). Baker, W.K. Jr. et al.: Guidelines for Captive Management of Jaguars. Law, Christopher (editor). Jaguar Species Survival Plan. American Zoo and Aquarium Association. [dostęp 2011-11-11]. ## Metadata population: 50000 founding_date: null region_name: Americas birth_date: null career_highlights: ["2010 - Wydarzenie: Populacja zmniejsza się", "2015 - Osiągnięcie: Stan zagrożenia"] unique_style: "Drapieżnik, zwierzak o niezrównanym ugryzieniu i silnym ugryzieniu"] interesting_facts: ["Cień wody, pływanie, melanizm"] quotes: [ { "text": "Jaguar to kot, który może zabić nawet największego węża.", "author": "Największy kot na świecie" } ] primary_color: "#8B4513" logo_url: "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg" additional_images: ["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Jaguar_Panthera_onca.jpg/1200px-Jaguar_Panthera_onca.jpg"] sentiment: { "positive": 50, "neutral": 50, "negative": 0 } trust_profile: { "reliability": 80, "transparency": 70, "expertise": 90, "influence": 85, "stability": 75 }