Kansas (wymowa:/ˈkænzəs/) – stan w regionie Midwest, w środkowej części Stanów Zjednoczonych. Na północy graniczy ze stanem Nebraska, na wschodzie ze stanem Missouri, na południu z Oklahomą, a na zachodzie z Kolorado. Jego stolicą jest Topeka, a największym miastem Wichita. Swoim zasięgiem obejmuje częściowo obszar metropolitalny – Kansas City. Stan Kansas jest położony na Wielkich Równinach. Teren jest falisty, częściowo pagórkowaty, co sprzyja rolnictwu. Kansas jest jednym z najbardziej produktywnych stanów rolniczych, a w 2017 roku wyprodukował 18% krajowej produkcji pszenicy i 55% sorgo. Nazwa stanu pochodzi od nazwy miejscowego plemienia indiańskiego Kansa, tłumaczonej jako „ludzie południowego wiatru”. == Symbole stanu == Dewiza: ad astra per aspera (łac.) (do gwiazd przez ciernie) Przydomek: Sunflower State (stan słoneczników) Symbole: słonecznik, topola amerykańska, świergotek == Historia == 1541 – na terytorium dzisiejszego Kansas dotarła hiszpańska ekspedycja kierowana przez Francisco Vásqueza de Coronado. pierwsza połowa XVIII wieku – Kansas było częścią francuskiej Luizjany. 1762 – teren przeszedł pod panowanie Hiszpanii. 1800 – został ponownie własnością Francji. 1803 – Stany Zjednoczone zakupiły Luizjanę od Napoleona Bonaparte. 1854–1858 – zbrojne starcia pomiędzy zwolennikami a przeciwnikami niewolnictwa, znane pod nazwą „krwawiący Kansas”. 29 stycznia 1861 – Kansas zostało przyjęte do Unii (jako 34. stan); nastąpiło zniesienie niewolnictwa. 24 kwietnia 1867 – w hrabstwie Riley doszło do najsilniejszego udokumentowanego trzęsienia ziemi, którego hipocentrum znajdowało się na terytorium Kansas. Lata 60. – 80. XIX wieku – Kansas odegrało kluczową rolę w erze wielkich przepędów bydła po wojnie secesyjnej, stając się głównym "railheadem" (punktem przeładunkowym na kolej) dla milionów sztuk bydła Texas Longhorn z Teksasu. Miasta takie jak Abilene, Dodge City, Wichita i Ellsworth stały się słynnymi "cow towns", gdzie bydło ładowano na pociągi i wysyłano na wschodnie rynki. 1879 – tysiące Afroamerykanów masowo migrowało do Kansas szukając wolności i lepszego życia. Nazywano ich "Exodusters" (od exodusu, czyli masowego wyjścia), a w Kansas zakładali nowe osady, takie jak Nicodemus. Koniec XIX wieku – rozwój rolnictwa (szczególnie pszenicy, dzięki której Kansas zyskało miano "spichlerza Ameryki") oraz początek industrializacji, zwłaszcza w sektorze wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego i w przemyśle mięsnym (zakłady pakowania mięsa w Kansas City). Lata 30. XX wieku – Dust Bowl, czyli seria potężnych burz piaskowych i długotrwała susza, która zrujnowała rolnictwo i zmusiła wielu mieszkańców do migracji, będąc częścią szerszego kryzysu gospodarczego zwanego Wielkim Kryzysem. == Geografia == Według statystyk National Centers for Environmental Information, Kansas odnotowało więcej tornad (w okresie od 1989 do 2019 średniorocznie 91) niż jakikolwiek stan z wyjątkiem Teksasu i znacznie więcej niż kolejna Oklahoma. Klimat: podzwrotnikowy suchy z dużymi różnicami temperatur między latem a zimą Główne rzeki: Missouri, Kansas, Arkansas Roślinność: preria Najwyższy szczyt: Mount Sunflower (1231 m n.p.m.) Liczba hrabstw: 105 (lista) Strefy czasowe: UTC-06:00 i 4 zachodnie hrabstwa w UTC-07:00 === Miasta === Na terenie stanu Kansas znajduje się 626 miast (city), w tym 5 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 35 powyżej 10 000 mieszkańców, a 193 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.). Lista miast zamieszkanych przez 4000 lub więcej osób (2021 r.): == Demografia == Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Kansas liczy 2 937 880 mieszkańców, co oznacza wzrost o 84 762 (3,0%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,4% populacji, 24% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,3% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,2% ludności stanu stanowią kobiety. === Język === Najpowszechniej używanymi językami są: język angielski – 89,48%, język hiszpański – 7,01%, język niemiecki – 0,53%. === Rasy i pochodzenie === Według danych pięcioletnich z 2023 roku, 77,9% mieszkańców stanowiła ludność biała (73,4% nie licząc Latynosów), 9% miało rasę mieszaną, 5,4% to czarni Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,9% Azjaci, 0,7% rdzenna ludność Ameryki, 0,09% Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 13,3% ludności stanu. Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (23,4%), angielskiego (12,1%), irlandzkiego (11%), meksykańskiego (10,4%) i „amerykańskiego” (5,5%). Istnieją także duże grupy osób pochodzenia szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (80,1 tys.), nieokreślonego europejskiego (69,7 tys.), francuskiego (65,7 tys.), włoskiego (63,2 tys.), szwedzkiego (51 tys.), polskiego (36,3 tys.), holenderskiego (35,4 tys.) i afrykańskiego subsaharyjskiego lub arabskiego (33,1 tys.). === Religia === Dane z 2014 r.: protestanci – 57%: ewangelikalni – 31% (gł. baptyści, bezdenominacyjni, zielonoświątkowcy, campbellici, uświęceniowcy i luteranie), głównego nurtu – 24% (gł. metodyści) historyczni czarni protestanci – 2%, brak religii – 20% (w tym: 3% agnostycy i 2% ateiści), katolicy – 18%, mormoni – ok. 1,5% pozostałe religie – 4% (w tym: świadkowie Jehowy, żydzi, hinduiści, buddyści, muzułmanie, prawosławni, wyznawcy Kościoła Jedności, scjentyści, unitarianie uniwersaliści, bahaiści i sikhowie). == Gospodarka == === Przemysł === Przemysł sprzętu transportowego jest największym pod względem zatrudnienia w Kansas. Sektor ten stanowi 20% siły roboczej stanu. Niżej znajdują się przetwórstwo spożywcze zatrudniające 18% pracowników przemysłowych stanu, oraz maszyny przemysłowe z 14%. Metalowe wyroby gotowe stanowią 8%, a wyroby chemiczne kolejne 6%. Pakowanie mięsa i przemysł mleczarski to główne obszary działalności gospodarczej, a składy towarowe w Kansas City należą do największych w kraju. Dwie wiodące branże to produkcja sprzętu transportowego oraz maszyn przemysłowych i komputerowych. Wichita to ośrodek przemysłu lotniczego, produkujący głównie samoloty prywatne, ale także wojskowe. === Zasoby i energia === Kansas posiada znaczne zasoby ropy naftowej, gazu ziemnego i energii odnawialnej. Wiatr w 2019 roku po raz pierwszy wyprzedził węgiel jako największe źródło energii elektrycznej w stanie Kansas. W 2020 roku za wytworzenie energii elektrycznej odpowiadały głównie: energia wiatrowa (43%), elektrownie węglowe (31%), elektrownia jądrowa (19%) i gaz ziemny (6%). === Rolnictwo === Kansas zajmuje trzecie miejsce w kraju pod względem ilości gruntów przeznaczonych pod uprawę i jest numerem jeden wśród producentów pszenicy i sorgo. Kukurydza, siano, soja i słonecznik są również jednymi z najważniejszych produktów rolnych. Jednak bydło i cielęta stanowią najbardziej ceniony towar w sektorze rolniczym. == Uczelnie == University of Kansas Kansas State University == Przypisy == == Linki zewnętrzne == State of Kansas Kansas Travel and Tourism Division Kansas State Historical Society Kansas State Databases. wikis.ala.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-02)]. – Annotated list of searchable databases produced by Kansas state agencies USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Kansas. usgs.gov. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-12-30)]. Kansas Department of Transportation maps Cutler’s History of Kansas Kansas Maps from the Perry-Castañeda Library map collection at the University of Texas