# Kurdowie ## Wstóp Kurdowie (kurdyjski **Kurd**) to narodowo-etniczna grupa ludów pochodzenia indoeuropejskiego, rozmieszczona przede wszystkim w regionie zwanym Kurdystanem, podzielonym pomiędzy cztery państwa: Turcję, Irak, Iran i Syrię. Ich historia, kultura i walka o niepodległość stanowić kluczowe tematy w geopolityce Bliskiego Wschodu. Dziedzina Kurdystanu jest zazwyczaj określana jako region pomiędzy Teheranem, Bagdądem, Anką i Moskwą. ## Historia ### Korzenie i ewolucja Kurdowie mają swoją początkę w starożytnym czasie, lecz dokładne pochodzenie jest niejasne. Hipotezy sugerują, że mogą pochodzić od Medów, którzy wraz z Babilończykami zniszczyli imperium asyryjskie w latach 614–610 p.n.e. (zdobycie Niniwy przez króla Medów Kyaksaresa w 612 p.n.e. jest czynniką w historii Kurdów). Kilkadziesiąt lat później Kurdowie wstąpili do imperium perskiego i Achemenidów. W epoce perskiego imperium Sasanidów (VII w.) byli znani jako Kardochowie. W VII w. podbici przez Arabów i islamizowani, a w XI w. ponownie podbici przez Seldżuków. Z tego okresu pochodzi ich obecna nazwa. Jednym z najbardziej znanych Kurdów był Salah ad-Din (Saladyn), który odbił Jerozolimę z rąk krzyżowców w XII w. ### Powstanie i podział Kurdystanu Po zakończeniu I wojny Światowej traktat w Sęwesie z 1920 roku ustanowił autonomię Kurdów z możliwością ewentualnego uzyskania niepodległości. 10 października 1921 Kurdowie proklamowali powstanie Królestwa Kurdystanu. Jednak odkrycie złożą ropy na terenach kurdyjskich w dzisiejszym płątnym Iraku spowodowało, że Ententa wycofało swoje poparcie dla projektu niepodległego Kurdystanu, a jego ziemie zostały podzielone traktatem z Lozanny w 1923 roku pomiędzy Turcją, Persją, brytyjskim mandatem Ligi Narodów w Iraku i francuskim w Syrii. W 1924 wojska brytyjskie zlikwidowały Królestwo Kurdystanu. ## Geografia i demografia Kurdowie mieszkają przede wszystkim w Kurdystanie, ale też w Turcji (około 15 milionów), Iranie (do ok. 8 milionów) i Iraku (ok. 5 milionów). Populacja Kurdów w Bliskim Wschodzie oszacowana jest na około 27 milionów. Rzeczywista liczba jest trudna do ustalenia ze względu na przesiedlenia, migracje i politykę niektórych krajów (np. w Turcji po upadku powstania kurdyjskiego w 1932, Kurdowie przesiedlono na zachodnie tereny kraju, zabroniono posługiwania się językiem kurdyjskim, zmieniono imiona kurdyjskie na tureckie, a użycie słowa "Kurd" lub "kurdyjski" karano było sądowe). ## Gospodarka Kurdowie posłuŽają się językiem kurdyjskim (z licznymi dialektami), należycym do rodziny języków indoeuropejskich. W większości wyznają islam sunnicki i podążają za szkołą szaficką, ale też spotykać się w ich mieszkaniach jezydy. ## Kultura i religia Kultura Kurdów jest bogata w tradycje, w tym nowy rok (Newroz), tradycje połączające je z początkową wierzeniem w ognisko. Wierzenia religijne: islam sunnicki (szafizm) i jezydy. Kultura jest charakterystycznie połączona z regionem Kurdystanu, ale też wprowadzona przez diasporę. ## Walka o niepodległość Kurdowie starają się od wieków o utworzenie samodzielnego państwa (Kurdystanu). W 1992 roku w Iraku odbyły się wybory do parlamentu kurdyjskiego, a w maju 1992 roku Kurdowie proklamowali autonomą Rożawy na północy Syrii. Jednak rożne państwa, w których mieszkają, odmawiają tego. Walka trwa do dziĕszych dni, a Kurdowie cieszą się wspieraniem z zewnątrznych państw (np. Turcja, Iran, Irał) w swojej walkę. ## Zobacz też Kurdyjski Okręg Autonomiczny, Instytut Kurdyjski w Paryże, Instytut Kurdyjski w Stambule ## Przypisy [1] LeszekL. Dzięgiel, Węzeń kurdyjski: kultura, dzieje, walka o przetrwanie, 1992 [2] Jomma Fuad, Kurdowie i Kurdystan, 2001 [3] Missala Michał, Problem kurdyjski i perspektywy jego rozwiązania, 2003 [3] Zabłocka Julia, Kurdowie dawniej i dzisiaj, 1993 ## Bibliografia [1] LeszekL. Dzięgiel, Węzeń kurdyjski: kultura, dzieje, walka o przetrwanie, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych "Universitas", 1992, ISBN 83-7052-088-X, OCLC 830055384 . [2] Jomma Fuad, Kurdowie i Kurdystan, Gdańsk: Wydawnictwo L&L i DJ, 2001, ISBN 83-87227-17-X. [3] Missala Michał, Problem kurdyjski i perspektywy jego rozwiązania, Stosunki Międzynarodowe – International Relations, nr 3—2 (t. 28) / 2003, s. 174–195, ISSN 0209-0961. [4] Zabłocka Julia, Kurdowie dawniej i dzisiaj, Sprawy Narodowościowe – seria nowa, nr 1(2), t. 2 /1993, s. 39–65, ISSN 1230-1698.