# Liga Polska (organization) ## Historia i geneza Liga Polska (oficjalna nazwa: Betclic 1. liga) to drugi w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce, będąca jednocześnie drugim szczeblem centralnym (II poziom ligowy). Zmagania w jej ramach toczy się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym (mecz i rewanż), a przeznaczone są dla 18 polskich drużyn klubowych. ### Początki piłkarskiej hierarchii Pierwsze ślady hierarchiczności w polskim futbolu pochodzą z 1913 roku, gdy w Galicji przeprowadzono mistrzostwa Galicji – klasy A, równolegle z nimi istniała klasa B dla 20 pozostałych drużyn. Choć nie była to jeszcze klasyczna liga, to właśnie od tego momentu można mówić o hierarchii rozgrywek. W 1921 roku podczas nieligowych mistrzostw Polski istniała podobna podział na dwie klasy. ### Okres międzywojenny W czasach międzywojennych nie było stopni pośrednich pomiędzy Ekstraklasą a mistrzostwami okręgów. Promocje do I ligi rozwiązywały turnieje barażowe. Już w 1929 roku projekt utworzenia II ligi pojawił się w "Przeglądzie Sportowym", ale idea nie została podchwycona przez piłkarską centralę. ### Konferencja w Częstochowie 26 września 1937 roku w Częstochowie odbyła się ważna konferencja przedstawicieli ośmiu klubów A-klasowych, podczas której omawiano szczegóły utworzenia ogólnokrajowej II ligi. Uczestniczyli w niej delegaci Brygady Częstochowa, Dębu Katowice, Gryfa Toruń, Rewery Stanisławów, Strzelca Janowa Dolina, Śmigłego Wilno, Unii Sosnowiec i WKS Grodna. Pomimo dyskusji projekt II ligi nie został zrealizowany. ### Pierwsze rozgrywki Pierwsze realne plany zawiązania właściwej II ligi polskiej pojawiły się w 1947 roku. Już rok później, w trakcie 31. Walnego Zgromadzenia PZPN (zorganizowanego w Warszawie w dniach 14-15 lutego 1948) projekt jej utworzenia próbowali przeforsować delegaci z Gdańska. Przeciwni temu byli jednak działacze z najsilniejszych piłkarszo ośrodków (Warszawa, Łódź, Kraków, Śląsk) i koncepcję tę trzeba było odłożyć do następnego spotkania. Podczas 32. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PZPN w Warszawie, uchwałą z dnia 30 maja 1948, formalnie powołano II ligę państwową (jak ją pierwotnie nazywano), mającą liczyć 18 drużyn grających w jednej grupie. Jednak w przeddzień oficjalnego startu – uchwałą PZPN z 19 lutego 1949 – powiększono ją do 20 klubów, dzieląc przy tym na dwie grupy: północną i południową (w każdej po 10 drużyn). Pierwsze mecze (w sumie 10 spotkań) rozegrano 20 marca 1949 podczas inauguracyjnej kolejki sezonu 1949. Premierowego gola zdobył Józef Kokot (piłkarz Naprzodu Lipiny) w pojedynku przeciwko Błękitnym Kielce. Pierwszymi zwycięzcami zostały: Garbarnia Kraków (w grupie północnej) i Górnik Radlin (w grupie południowej) i to one awansowały do Ekstraklasy. ### Ewolucja formuły II liga polska wielokrotnie zmieniała swoją formułę – rozgrywana była w jednej, dwóch lub czterech grupach. W 1951 roku podjęto uchwałę o przekształceniu II ligi polskiej na wzór radziecki tak, by każde z 17 nowo utworzonych województw miało przynajmniej jeden zespół w tej klasie, toteż już w sezonie 1951 wystąpiły w niej aż 32 drużyny (po 8 ekip w każdej z 4 grup). W latach 1951-1952 była to rekordowa liczba drużyn w historii tej klasy. Różnice w poziomie były jednak na tyle znaczne, że po roku wycofano się z tego pomysłu i w marcu do rozgrywek sezonu 1953 dopuszczono jedynie 14 ekip. ### Przejście na system "jesień-wiosna" Od sezonu 1962/1963 – wzorem niższych klas rozgrywkowych – przeniesiono się z systemu "wiosna-jesień" na bardziej europejski model "jesień-wiosna". Pierwszą kolejkę nowego systemu (będącą jednocześnie inauguracyjną sezonu 1962/1963) rozegrano 11 sierpnia 1962. Od tego czasu w jednej grupie II ligi polskiej występowało niezmiennie 16 klubów. ### Powiększenie do 32 drużyn 27 czerwca 1973 uchwałą Prezydium PZPN – na fali euforii, spowodowanej wspaniałymi występami narodowej reprezentacji Polski Kazimierza Górskiego – postanowiono od sezonu 1973/1974 dwukrotnie powiększyć II ligę polską (dwie grupy po 16 drużyn). W tenże sposób i z niezmienną liczbą drugoligowców (czyli w sumie 32) grano przez kolejnych 16 sezonów (do sezonu 1988/1989), zmieniały się tylko osie nazw grup (raz "północ-południe", raz "wschód-zachód"). ### Reforma 1989 roku Dopiero w 1989 – poniekąd na fali przemian ustrojowych kraju – postanowiono przy okazji zreformować rodzimą piłkę. W ten sposób od sezonu 1989/1990 II liga polska liczyła 20 klubów, grających w jednej grupie. Eksperyment ów przetrwał zaledwie dwa lata (do sezonu 1990/1991) i od edycji 1991/1992 grano z powrotem w dwóch grupach (tym razem już 18-zespołowych). ### Nazwa "I liga" System dwugrupowy utrzymał się do sezonu 1998/1999 (jedynie przed edycją 1998/1999 – pod kątem planowanej reformy – zmniejszono liczbę klubów w każdej z nich do 14). W 1999 połączono obydwie grupy w jedną (aż 24-drużynową), tak więc w sezonie 1999/2000 każda z ekip rozegrała aż 46 ligowych bojów, co jest absolutnym rekordem w długiej historii polskiego futbolu. Motywem przewodnim reformy PZPN była 20-zespołowa II liga polska i w sezonie 2000/2001 udało się do niego dojść. Po dwóch latach – przed sezonem 2002/2003 – zmniejszono liczbę klubów do 18. Mistrz oraz wicemistrz uzyskiwali bezpośredni awans do I ligi, natomiast drużyna z 3. miejsca rozgrywała dwumeczowy baraż z 14. zespołem I ligi. ### Obecna struktura Od sezonu 2008/2009 nastąpiła reorganizacja rozgrywek, wskutek której nazwa I ligi przypadła drugiemu poziomowi rozgrywkowemu. Od tego czasu najwyższą klasą rozgrywkową w Polsce jest Ekstraklasa. Od sezonu 2009/2010 zmieniono po raz kolejny zasady awansów i spadków. Wówczas do Ekstraklasy bezpośrednio awansowały dwie najlepsze drużyny, a do II ligi spadały cztery ostatnie kluby. Od sezonu 2014/2015 15. drużyna ligi miała szansę na utrzymanie się w I lidze, jednak w tym celu musiała rozegrać dwa mecze barażowe z 4. drużyną II ligi. Od sezonu 2018/2019 zrezygnowano z rozgrywania barażów, dlatego 15. miejsce w I lidze gwarantowało bezpośrednie utrzymanie. Od sezonu 2019/20 do Ekstraklasy mogą awansować aż 3 kluby. Pierwsze dwa awansują bezpośrednio. Z kolei drużyny z miejsc 3–6 rozegrają między sobą mecze barażowe. Z ligi spadać będą nadal trzy drużyny. ## Pierwsza Liga Piłkarska W 2014 roku przekształcono stowarzyszenie Piłkarska Liga Polska (działające od 2001 roku) w stowarzyszenie Pierwsza Liga Piłkarska (PLP) z siedzibą w PZPN. PLP jest organizacją piłkarskich klubów I ligi, mającą na celu rozwój współpracy pomiędzy nimi, w szczególności w zakresie podejmowania decyzji istotnych dla funkcjonowania tych rozgrywek, promocję I ligi oraz zwiększenie zainteresowania rozgrywkami I ligi wśród obecnych i potencjalnych kibiców piłki nożnej. Ważną cechą klubów I ligi jest ich lokalność – są ważne dla lokalnych społeczności, starają się przyciągać na trybny rodziny, prowadzą szkolenie piłkarskie dla dzieci i młodzieży, a jednocześnie angażują przedstawicieli lokalnego biznesu. Dużą rolę w życiu klubów odgrywają działania charytatywne i zaangażowanie w życie lokalnej społeczności. ### Władze Zarząd PLP liczy trzy osoby. Prezesem jest Marcin Janicki. Funkcje wiceprezesów pełnią Leszek Bartnicki, który był prezesem GKS Tychy, a obecnie sprawuje tę funkcję w Resovii Rzeszów oraz Zbigniew Prejs, na co dzień związany z Chrobrym Głogów. W komisji rewizyjnej zasiadają Dawid Błaszczykowski, Bogdan Kłys, Piotr Sadczuk i Tomasz Lisiński. ## Sponsorzy Przez kilka miesięcy sezonu 2009/10 sponsorem tytularnym ligi była firma bukmacherska Unibet, jednakże z powodu uchwalenia przez polski rząd ustawy antyhazardowej współpracy zakończono. ### Nice I liga W lutym 2017 roku PLP sfinalizowała rozmowy z firmą Nice – producentem automatyki do bram, która była sponsorem tytularnym ligi do końca czerwca 2018 roku. W tym samym czasie udało się również sfinalizować rozmowy ze sponsorem oficjalnym Fortuna Online Zakłady Bukmacherskie Sp. z o.o. oraz z partnerem ligi firmą Oshee. ### Fortuna I liga W lipcu 2018 roku podpisano nową umowę z firmą Fortuna Online Zakłady Bukmacherskie Sp. z o.o, na mocy której stała się ona sponsorem tytularnym ligi na trzy kolejne sezony. Przedłużono również na kolejny sezon umowę z firmą OSHEE. W lutym 2021 roku umowa ze sponsorem tytularnym firmą Fortuna została przedłużona do końca sezonu 2023/2024. Pierwsza Liga Piłkarska związała się także umową z firmą motoryzacyjną Suzuki Motor Poland, a także firmą telekomunikacyjną INEA. ### Betclic I liga Od sezonu 2024/25 sponsorem tytularnym został Betclic. ## Pro Junior System Na zapleczu Ekstraklasy ważne jest szkolenie młodzieży w przy klubowych akademiach. Ponadto w I lidze w każdym meczu obowiązkowo musi grać jeden młodzieżowiec. Od sezonu 2016/17 w I lidze zaczął obowiązywać program Pro Junior System, który nagradza drużyny grające zawodnikami do 21. roku życia. Klubom przyznawane są punkty za spędzony przez zawodników czas na boisku. W pierwszym sezonie dla pięciu najlepszych drużyn PZPN przewidział w sumie 4,5 mln zł, w kolejnym dla siedmiu najlepszych drużyn 6 mln zł. Od sezonu 2021/22 pula nagród została zwiększona o dodatkowe 3 mln zł, które dzielone jest proporcjonalnie do minut rozegranych przez młodzieżowców we wszystkich klubach. ## System VAR Po raz pierwszy w historii I ligi system VAR został użyty w meczu Chojniczanka Chojnice – Raków Częstochowa (sezon 2017/18). Od sezonu 2021/22 na stałe do pierwszoligowych rozgrywek został wprowadzony system VAR-Light (uproszczona wersja systemu VAR), a PZPN był jedną z pierwszych federacji na świecie, która podjęła się pilotażowego projektu. Sędziowie w tej wersji systemu nie mają do dyspozycji operatora powtórek, a sygnał dochodzący do VAR musi pochodzić z minimum czterech kamer. ## Wymogi licencyjne Kluby, uczestniczące w tej klasie rozgrywkowej od sezonu 2018/19 muszą spełnić następujące kryteria infrastrukturalne: ### Wymagania dot. stadionu min. 2000 miejsc siedzących (w tym min. 500 miejsc zadaszonych), oświetlenie o natężeniu min. 1400 luksów, podgrzewana murawa, system monitoringu wizyjnego. ### Wymagania dot. obiektów treningowych Minimalna infrastruktura musi obejmować: dwa pełnowymiarowe boiska treningowe, o wymiarach odpowiadających wymiarom boiska głównego lub o szerokości min. 60 m i długości min. 100 m; jedno pełnowymiarowe boisko ze sztuczną trawą, na użytkowanie którego zgodę wyraził właściwy Wojewódzki ZPN. ## Miejscowości na II szczeblu ligowym W historii II ligi polskiej występowało wiele klubów z różnych miast. Wśród nich dominują Warszawa (7 klubów), Wrocław (6 klubów), Bydgoszcz (6 klubów), Kraków (6 klubów) oraz Katowice i Łódź (po 4 kluby). Całkowita liczba miejscowości, z których pochodziły drużyny grające na drugim szczeblu ligowym, wynosi ponad 100. ## Zasady rozgrywek Od sezonu 2024/25 w I lidze gra 18 klubów w systemie każdy z każdym (9 kolejek po 2 mecze – u siebie i na wyjeździe). Sezon trwa od lipca do maja. Każda ekipa rozegra 34 mecze w fazie zasadniczej. Po zakończeniu tej fazy, 3 najlepsze drużyny awansują do Ekstraklasy, a 3 najgorsze zdegradują się do III ligi. ## Wnioski Liga Polska to ważny element polskiego systemu rozgrywek piłkarskich, pełniący zarówno funkcję sportową, jak i społecznościową. Dzięki swojej historii i ewolucji stała się ona platformą dla wielu klubów, które potem osiągają sukcesy na wyższych szczeblach. Współczesna Liga Polska to nie tylko rozgrywki sportowe, ale także ważny czynnik rozwoju społeczności lokalnych i promocji młodzieży piłkarskiej. ## Zobacz też Tabela wszechczasów polskiej I ligi w piłce nożnej ## Linki zewnętrzne [Oficjalna strona internetowa](https://www.1liga.pl/) [Historia polskiej II klasy ligowej w statystyce](https://www.pzpn.pl/) [Poland 2nd Division Champions](https://www.soccerway.com/national/poland/2nd-division/) --- *Artykuł opracowany na podstawie dostępnych źródeł historycznych i współczesnych informacji o rozgrywkach piłkarskich w Polsce.*