# Lotnicze Pogotowie Ratunkowe (LPR) ## Charakterystyka instytucji Lotnicze Pogotowie Ratunkowe to specjalistyczny podmiot leczniczy, funkcjonujący w polskim systemie ochrony zdrowia w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (SPZOZ). LPR nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów prawa, a jego celem statutowym jest udzielanie świadczeń zdrowotnych w zakresie ratownictwa medycznego, w szczególności wykonywanie medycznych czynności ratunkowych oraz lotniczego transportu sanitarnego. Podmiot podlega w organizacyjnie i merytorycznie Ministrowi Zdrowia. Obecna nazwa instytucji obowiązuje od 9 listopada 2016 r., kiedy to w związku ze zmianą organizacji i profilu działalności, nadano jej brzmienie „Lotnicze Pogotowie Ratunkowe”. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Lotnicze Pogotowie Ratunkowe został powołany do życia w 2000 roku, a od tego czasu systematycznie poszerza swoje kompetencje i zasięg działania. ## HEMS – Śmigłowcowa Służba Ratownictwa Medycznego Kluczowym filarem działalności LPR jest program HEMS (Helicopter Emergency Medical Service), realizowany w Polsce od początku istnienia podmiotu. Celem programu jest zapewnienie szybkiej, specjalistycznej pomocy medycznej pacjentom w sytuacjach zagrożeń życia i zdrowia, wymagających natychmiastowego interwencjonizmu oraz szybkiego transportu do wybranych ośrodków referencyjnych. Program opiera się na siatce baz lotniczych, z których na ten moment funkcjonuje 21 baz stałych oraz 1 tymczasowa. Każda baza wyposażona jest w dedykowany śmigłowiec ratunkowy oraz wykwalifikowaną załogę. Według stanu na 2024 rok, flota LPR realizuje misje ratunkowe z następujących lokalizacji: | Baza (lokalizacja) | Lotnisko / Lądowisko | Oznaczenie bazy | Typ śmigłowca | Godziny dyżuru | |--------------------|----------------------|----------------|---------------|----------------| | Białystok | Lotnisko Białystok-Krywlany | Ratownik 1 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Bydgoszcz | Lądowisko Żołędowo | Ratownik 2 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Gdańsk | Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy | Ratownik 3 | EC 135 | 24 h | | Katowice | Lotnisko Katowice-Muchowiec | Ratownik 4 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Gorzów Wlkp. | Lądowisko Gorzów Wlkp.-Szpital | Ratownik 24 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Kielce | Lotnisko Kielce-Masłów | Ratownik 5 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Koszalin | Lądowisko Koszalin-Zegrze Pomorskie | Ratownik 22 | EC 135 | 07:00–20:00 (do 2027) | | Kraków | Lądowisko Kraków-Kokotów | Ratownik 6 | EC 135 | 24 h | | Lublin | Lądowisko LPR Janowice | Ratownik 7 | EC 135 | 24 h | | Łódź | Port lotniczy Łódź-Lublinek | Ratownik 16 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Olsztyn | Lądowisko Gryźliny | Ratownik 8 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Opole | Lotnisko Opole-Polska Nowa Wieś | Ratownik 23 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Ostrów Wlkp. | Lotnisko Ostrów Wlkp.-Michałków | Ratownik 21 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Płock | Lotnisko Płock | Ratownik 18 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Poznań | Port lotniczy Poznań-Ławica | Ratownik 9 | EC 135 | 24 h | | Sanok | Lądowisko Sanok-Baza | Ratownik 10 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Sokołów Podl. | Lądowisko Sokołów Podlaski | Ratownik 19 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Suwałki | Lotnisko Suwałki | Ratownik 17 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Szczecin | Port lotniczy Szczecin-Goleniów | Ratownik 11 | EC 135 | 07:00–20:00 | | Warszawa | Lotnisko Babice | Ratownik 12 | EC 135 | 24 h | | Wrocław | Port lotniczy Wrocław-Strachowice | Ratownik 13 | EC 135 | 24 h | | Zielona Góra | Lotnisko Zielona Góra-Przylep | Ratownik 15 | EC 135 | 07:00–20:00 | Warto zaznaczyć, że od 2024 roku sześć baz (Warszawa, Kraków, Wrocław, Gdańsk, Poznań i Lublin) pełni dyżur całodobowy, zapewniając możliwość interwencji natychmiastowej niezależnie od pory doby. ## Lądowiska i procedury operacyjne Z punktu widzenia prawa lotniczego, LPR korzysta z lądowisk oraz specjalistycznych miejsc lądowania zdefiniowanych w Ustawie prawo lotnicze. Kluczowym elementem infrastruktury są lądowiska przyszpitalne – miejsca zlokalizowane w bezpośrednim sąsiedztwie placówek medycznych, spełniające rygorystyczne normy dotyczące ochrony środowiska (w szczególności hałasu) oraz bezpieczeństwa operacyjnego. W związku z tym, że wiele lądowań HEMS wykonywanych jest po zmroku, LPR współpracuje z samorządami w celu wyznaczania tzw. miejsc gminnych. Są to wcześniej określane jako „inne miejsca przystosowane do startów i lądowań”, służące do przekazywania pacjentów między zespołami naziemnymi a śmigłowcami. Choć po zmianach w przepisach zlikwidowano to pojęcie w ustawie, procedura wyznaczania około 2000 takich punktów w całej Polsce, zabezpieczonych przez Straż Pożarną, kontynuuje się ze względu na ich kluczowe znaczenie dla ciągłości systemu ratownictwa. Wymagania operacyjne nakładają na LPR obowiązek wykorzystywania śmigłowców klasy 1 osiągowej (jednopilotażowej) na lądowiskach zlokalizowanych w nieprzyjaznym środowisku (tzw. środowisku nieprzyjaznym, w którym lądowanie awaryjne jest niemożliwe). W takich warunkach załoga musi dysponować odpowiednim planem przerwania procedury startu lub lądowania z zachowaniem maksymalnego bezpieczeństwa. ## Flota i rozwój technologiczny Historycznie LPR opierało swoją działalność na śmigłowcach Mi-2 Plus. Wraz z rozwojem standardów medycznego ratownictwa lotniczego i zaostrzeniem wymogów JAR-OPS 3 (obecnie części EASA), podjęto decyzję o modernizacji floty. Konieczność zmiany wynikała z braku możliwości spełnienia norm dotyczących operacji w środowisku miejskim oraz z przestarzałości wyposażenia medycznego. W 2008 roku w drodze przetargu wybrano firmę Airbus Helicopters (wcześniej Eurocopter) jako dostawcę 23 maszyn typu EC 135P2+. Pierwszy egzemplarz (SP-HXB) został zaprezentowany we wrześniu 2009 r. na warszawskim lotnisku Babice. Do końca 2010 roku cała dotychczasowa flota ostatecznie zastąpiła maszyny Mi-2. Śmigłowce te stanowią do dziś trzon załogowy LPR, umożliwiając loty w trudnych warunkach atmosferycznych i miejskich. Razem z podstawowymi śmigłowcami ratunkowymi, LPR dysponuje zaawansowanymi statkami powietrznymi do długodystansowych przewozów sanitarnych: * **Śmigłowce Airbus H135 P3** – nowe generacje, dostarczane od 2015 r., zwiększające bezpieczeństwo i możliwości medyczne. * **Śmigłowiec Agusta A109E Power** – historycznie pierwszy nowoczesny śmigłowiec LPR (sprawował służbę jako Ratownik 12), uczestniczył w akcjach do 2009 r. * **Samoloty ratunkowe Piaggio P.180 Avanti I i II** – statki turbopropowe stacjonujące na Lotnisku Chopina, przeznaczone do szybkiego transportu pacjentów na duże odległości. * **Samoloty Learjet 75** – dwa statki odrzutowe zakupione w 2019 r. dla Samolotowego Zespołu Transportowego, służące do ekstremalnie szybkiego transportu interhospitalnego, w tym przeszczepów narządów. Dodatkowo, dla zapewnienia ciągłości kadr, LPR posiada własne maszyny szkoleniowe, m.in. samoloty Tecnam P2008JC MK II oraz Robinson R44 Raven II, służące do kształcenia pilotów w warunkach przybliżonych do operacyjnych. ## Kadra i zasady dyżurów Każdy śmigłowiec LPR dysponuje wykwalifikowaną załogą analogiczną do naziemnego specjalistycznego zespołu ratownictwa medycznego (ZRM). Współpraca odbywa się ściśle z naziemnym Pogotowiem Ratunkowym, a śmigłowce są wykorzystywane m.in. do odciążania ciężko obciążonych rejonowo karetek oraz do natychmiastowego transportu pacjentów z urazami wielochłonnymi do wyznaczonych szpitali urazowych. System dyżurów ewoluował w czasie. Początkowo większość baz funkcjonowała w trybie 12-godzinnym (od 7:00 do 19:00 lub 20:00). W kwietniu 2011 r. wprowadzono wydłużenie dyżurów nocnych dla wybranych lokalizacji, a proces ten systematycznie posuwał się do przodu. Obecnie standardem dla dużych ośrodków miejskich i węzłów drogowych jest dyżur całodobowy. ## Znaczenie systemowe i współpraca Lotnicze Pogotowie Ratunkowe stanowi kluczowy element ratownictwa urazowego w Polsce, realizując założenia koncepcyjne pomocy medycznej w warunkach dostępu do zabudowań i trudnego terenu. Skuteczność systemu opiera się na szybkości reakcji – śmigłowiec typu EC 135 umożliwia zasięg udzielania pomocy w promieniu ok. 80 km w czasie ok. 23 minut (w porównaniu do 60 km dla poprzedniej generacji), co jest w pełni zbieżne z europejskimi standardami (np. w Niemczech lub Czechach). LPR ściśle współpracuje z Ministerstwem Zdrowia, Pogotowiem Ratunkowym, Państwową Strażą Pożarną, a także z operatorami lotnisk i służbami ruchu lotniczego, zapewniając płynność procesów medycznych w całym kraju i w każdym sezonie. ## Kierownictwo i zarządzanie Przez lata kierunkiem podmiotu kierowali m.in. lekarze i menedżerowie publiczni. W ostatnich latach funkcję Dyrektora SPZOZ LPR pełnili: * **Robert Gałązkowski** (2008–2024) – jeden z najdłużej kierujących rozwojem technologicznym i medycznym podmiotu. * **Beata Strzałkowska** (2024 r. p.o.) – pełniąca obowiązki w okresie transformacji kadrowej i organizacyjnej. * **Marcin Podgórski** (od 2024 r.) – obecny dyrektor, odpowiedzialny za bieżącą eksploatację floty i wdrażanie standardów bezpieczeństwa. ## Podsumowanie LPR to nowoczesny, krytyczny element infrastruktury ratownictwa medycznego w Polsce, łączący wysokiej jakości sprzęt, specjalistyczną kadrę medyczną i pilotów oraz zaawansowane procedury operacyjne. Dzięki ciągłemu rozwojowi floty, wydłużaniu dyżurów i optymalizacji procedur, LPR znacząco przyczynia się do poprawy przeżywalności pacjentów w stanach bezpośredniego zagrożenia życia oraz do skutecznego systemu przesiewowego w ratownictwie specjalistycznym.