Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn (inaczej Euro, polski skrót ME) – rozgrywki sportowe, cyklicznie organizowane przez Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) dla europejskich piłkarskich reprezentacji krajowych seniorów. Największy turniej piłki nożnej rozgrywany na „starym kontynencie”. == Historia == === Wcześniejsze turnieje rozgrywane w Europie === 23 kwietnia 1906 roku odbył się w Atenach w Grecji trzeci turniej piłkarski (piłka nożna na Olimpiadzie Letniej 1906). Udział w nim wzięły 4 reprezentacje z Europy, z czego Turcja wystawiła do turnieju 2 reprezentacje (Smyrna i Saloniki). Wygrała Dania pokonując w półfinale Turków z miasta Smyrna 5:1, w finale mieli się spotkać z Grekami z Aten, ale przerwali oni mecz, a potem odmówili gry w spotkaniu o drugie miejsce, z tego powodu nie było finału, został rozegrany jedynie mecz o drugie miejsce między Turkami ze Smyrny a Turkami z Salonik, który wygrali ci pierwsi 3:0. Zawody zostały rozegrane dla uświetnienia 10-lecia nowożytnych olimpiad i uważane są za zwykłe zawody międzynarodowe. 19 października 1908 roku, kiedy FIFA liczyła 15 członków, odbył się w Londynie na terenie Wielkiej Brytanii czwarty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1908). Udział w nim wzięło 8 europejskich reprezentacji, z czego Francuzi wystawili do turnieju 2 reprezentacje. Wygrała Wielka Brytania pokonując Danię 2:0, trzecie miejsce przypadło Holandii. 29 czerwca 1912 roku o 11:00 rozpoczął się w Sztokholmie w Szwecji piąty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1912). Udział w nim wzięło 11 reprezentacji z Europy. Podium takie samo jak w poprzednim turnieju, czyli złoto dla Wielkiej Brytanii, srebro dla Danii, a brąz dla Holandii. === Pierwsze mistrzostwa === Pierwsze mistrzostwa odbyły się we Francji w 1960 roku pod nazwą „Puchar Narodów Europy”, a od turnieju we Włoszech w 1968 roku odbywają się jako „Mistrzostwa Europy”. W latach 1960–1976 turniej finałowy odbywał się z udziałem 4 drużyn. Od 1980 do 1992 brało w nim natomiast udział 8 zespołów, zaś od 1996 do 2012 – 16 reprezentacji. Od 2016 w finałach piłkarskich Mistrzostw Europy występują 24 reprezentacje. Od szóstych finałów awans do nich ma automatycznie zapewniony ich gospodarz, bądź obaj współgospodarze. W 1980 po raz ostatni rozegrano mecz o trzecie miejsce ME. Od Mistrzostw Europy w 1984 we Francji przegrane drużyny z półfinałów zdobywają brązowy medal. == System rozgrywek == System rozgrywek mistrzostw Europy składa się z dwóch części: eliminacji – mogą w nich uczestniczyć męskie reprezentacje seniorskie wszystkich krajowych federacji zrzeszonych pod egidą UEFA (łącznie 55 państw), które w określonym terminie zostaną zgłoszone do tych rozgrywek przez swe macierzyste związki piłkarskie i nie zostały zawieszone przez UEFA w prawach jej członków. Rozpoczynają się losowaniem poszczególnych grup eliminacyjnych, w których później toczy się cała rywalizacja; turnieju finałowego/finałów (tj. właściwych Mistrzostw Europy) – od 1980 przeprowadzanego systemem mieszanym (tj. runda grupowa, a następnie faza pucharowa), od 1996 zakwalifikowanych zostaje do niego 16 drużyn: gospodarz/gospodarze turnieju oraz triumfatorzy eliminacji, od 2016 zakwalifikowane są 24 drużyny narodowe stowarzyszone w UEFA: w skład wchodzą gospodarze i drużyny, które pomyślnie przeszły kwalifikacje. Prawie każda z ww. części mistrzostw Europy odbywa się w latach parzystych, regularnie co 4 lata. Tylko raz Euro 2020 zostało przełożone o rok później, z powodu pandemii COVID-19. Eliminacje rozpoczynały się jesienią roku dwa lata wcześniejszego, niż rok przeprowadzenia turnieju finałowego. Od wprowadzenia Ligi Narodów eliminacje trwają od wiosny do jesieni roku poprzedzającego turniej finałowy. == Maskotki == Maskotki w Mistrzostwach Europy pojawiają się od 1980 roku. 1980: Pinokio (maskotką tego turnieju był drewniany pajacyk Pinokio, którego nos przedstawiał barwy kraju-gospodarza, czyli Włoch) 1984: Peno (maskotką turnieju był kogut Peno. Jego nazwa wywodziła się z francuskiego slangu i oznaczała „rzut karny”) 1988: Berni (maskotką mistrzostw, które rozgrywano w RFN był królik Berni. Jego imię wzięło się od nazwy miasta Berno, gdzie wówczas mieściła się siedziba UEFA) 1992: Rabbit (maskotką mistrzostw, podobnie jak tych organizowanych cztery lata wcześniej, był królik. Nazywał się Rabbit i był ubrany w barwy kraju-gospodarza, czyli Szwecji) 1996: Goaliath (na tych mistrzostwach postawiono na lwa. Maskotką turnieju został potężny lew Goaliath) 2000: Benelucky (maskotką turnieju rozgrywanego w dwóch państwach – Belgii i Holandii, był Benelucky. Ta maskotka to połączenie symboli Belgii i Holandii – diabła oraz lwa) 2004: Kinas (maskotką tych mistrzostw był Kinas. Chłopiec był ubrany w barwy Portugalii, a więc kraju-gospodarza) 2008: Trix i Flix (podczas mistrzostw rozgrywanych w Austrii i Szwajcarii maskotkami byli bracia bliźniacy – Trix i Flix) 2012: Slavek i Slavko (maskotkami mistrzostw podobnie jak cztery lata wcześniej, byli bracia bliźniacy. Ich stroje i fryzury utrzymane zostały w narodowych barwach krajów-gospodarzy – polska maskotka nazywała się Slavek, a ukraińska Slavko) 2016: Super Victor (maskotką mistrzostw Europy był Super Victor. To chłopiec z popularnej kreskówki ubrany w strój sportowy w barwach narodowych Francji) 2020: Skillzy (oficjalna maskotka turnieju Skillzy została odsłonięta 24 marca 2019 roku. Postać inspirowana jest freestyle footballem i street footballem) 2024: Albärt (oficjalną maskotką Mistrzostw Europy jest miś Albärt). 2028: 2032: == Gospodarze turnieju == * współgospodarze == Medaliści == == Liczba startów reprezentacji (1960–2024) == Uwagi: Występy ZSRR i Wspólnoty Niepodległych Państw wliczono do występów Rosji, Czechosłowacji – do występów Czech, Niemiec Zachodnich – do występów Niemiec, a Jugosławii – do występów Serbii. == Tabela wszech czasów == W siedemnastu finałach piłkarskich mistrzostw Europy lat 1960–2024 wystąpiło 36 reprezentacji narodowych. Rozegrały 337 meczów (107 zakończyło się remisem), strzelając 805 bramek (średnio 2,39 na spotkanie). Uwagi: Występy ZSRR oraz WNP zostały zaliczone do występów Rosji. Występy Czechosłowacji zaliczono Czechom. Występy RFN zaliczono Niemcom. Występy Jugosławii oraz Serbii i Czarnogóry zaliczono Serbom. Aktualizacja na 15 lipca 2024. W latach 1960–1992 za zwycięstwo przyznawano 2 punkty, a od 1996 – 3. Pogrubioną czcionką oznaczono zespoły, które kiedykolwiek wygrały przynajmniej raz Mistrzostwa Europy. == Mistrzowskie składy == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Oficjalna strona UEFA