Muzeum Narodowe w Krakowie – muzeum utworzone przez Radę Miasta Krakowa uchwałą z 7 października 1879, wpisane w 1998 do Państwowego Rejestru Muzeów. Muzeum posiada bogaty zbiór dzieł sztuki polskiej, europejskiej i pozaeuropejskiej, co stawia je na pozycji jednej z najważniejszych i najciekawszych kolekcji nie tylko w Polsce, ale na świecie. W początkach istnienia instytucji miasto Kraków przekazało dwie ówcześnie wyremontowane sale na pierwszym piętrze Sukiennic, jako pomieszczenia wystawiennicze dla muzeum. Kolekcja muzealna, składająca się w swych początkach z kilkunastu obrazów, nieustannie powiększana licznymi zapisami, donacjami i darami, rozwijała się w dużym tempie. Dzięki hojności Polaków w kraju i poza nim, krakowskie muzeum stało się właścicielem, gromadzonych nieraz latami zbiorów malarstwa, grafik, rzeźby, numizmatów, dzieł rzemiosła artystycznego, starodruków, rękopisów i pamiątek związanych z historią kraju, postawami o charakterze narodowowyzwoleńczymi. Wraz z powiększającymi się zbiorami muzeum otrzymało od miasta, bądź prywatnych fundatorów, budynki z przeznaczeniem na cele wystawiennicze, dzięki czemu dzisiejsza struktura Muzeum opiera się nie tylko na Gmachu Głównym, lecz także na jedenastu oddziałach, mieszczących się w historycznych budynkach w centrum Krakowa. Bezcenne zbiory tworzą dzieła rzemiosła i sztuki z różnych czasów i z różnych rejonów świata, jednak podstawą zbiorów muzeum są dzieła sztuki polskiej lub z Polską związane, takie jak m.in. Czara włocławska, Madonna z Krużlowej, Pochodnie Nerona Henryka Siemiradzkiego, Szał uniesień Władysława Podkowińskiego, Dziewczynka z chryzantemami Olgi Boznańskiej i wiele innych. Charakterystyczne dla krakowskiego muzeum jest istnienie w jego strukturze organizacyjnej muzeów biograficznych, upamiętniających najwybitniejszych, wybranych artystów Krakowa: Jana Matejkę, Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego, a także kompozytora, Karola Szymanowskiego. Muzeum sprawowało opiekę i zarząd nad Muzeum i Biblioteką Czartoryskich, będących do grudnia 2016 własnością Fundacji Książąt Czartoryskich. Z książęcej kolekcji pochodzą m.in. Dama z gronostajem Leonardo da Vinci i Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta. W 2016 kolekcja wraz nieruchomościami została zakupiona przez Skarb Państwa i przekazana muzeum. W tym samym roku na potrzeby placówki zakupiono również Hotel „Cracovia”. Dzięki prowadzonej od lat systematycznej digitalizacji zbiorów muzealnych i bibliotecznych, kolekcja Muzeum Narodowego w Krakowie dostępna jest online, za pośrednictwem platformy cyfrowej zbiory.mnk.pl, liczącej pod koniec 2019 r. ponad 135 000 obiektów. W 2019 odznaczone Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, w dziedzinie muzealnictwo. == Dzieje == === Przed 1945 === Muzeum Narodowe w Krakowie utworzone zostało w 1879 roku. Geneza powołania w Krakowie tego typu placówki sięga I połowy XIX wieku. Z ważniejszych inicjatorów powstania muzeum wyróżniał się prezydent Krakowa Józef Dietl, który nie dożył powstania galerii w Sukiennicach. Symboliczne znaczenie dla otwarcia muzeum miało przekazanie muzeum pierwszego dzieła – obrazu Pochodnie Nerona – przez jego twórcę, Henryka Siemiradzkiego. Wydarzenie to miało miejsce 7 października 1879 roku. Pierwszą siedzibą Muzeum były odrestaurowane przez Tomasza Prylińskiego Sukiennice. Na górnych kondygnacjach Sukiennic urządzono sale muzealne, które szybko zapełniły się dziełami sztuki, głównie darami artystów i kolekcjonerów. Były to dzieła malarstwa i rzeźby polskiej, przeważnie z XIX wieku, w mniejszym stopniu zaś – dzieła sztuki europejskiej. Jednakże od początku XX stulecia horyzont zainteresowań krakowskich muzealników poszerzył się, co zaowocowało nabywaniem różnego typu dzieł rzemiosła artystycznego, militariów, numizmatów, dzieł o charakterze archeologicznym i etnograficznym, pamiątek o charakterze historycznym (np. dokumentów, pieczęci). Pierwszym dyrektorem placówki był Władysław Łuszczkiewicz, malarz i historyk sztuki, który nabył do muzeum m.in. Madonnę z Krużlowej. Był organizatorem kilku wystaw, m.in. wystaw jubileuszowych poświęconych Tadeuszowi Kościuszce, Janowi Kochanowskiemu oraz osobistościom Sejmu Wielkiego. Gdy Polska odzyskała niepodległość, za dyrekcji Feliksa Kopery (swoją funkcję pełnił w latach 1900–1950) zbiory MNK osiągnęły ok. 100 tys. dzieł. Za dyrekcji Kopery powołano pierwsze oddziały. W 1903 roku udostępniono zwiedzającym Zbiory Emeryka Hutten-Czapskiego, w 1904 roku kolejny oddział – Dom Jana Matejki. Adam i Włodzimiera Szołayscy zapisali Muzeum kamienicę na rogu pl. Szczepańskim i ul Szczepańskiej wraz z kolekcją dzieł rzemiosła artystycznego. Na początku XX wieku MNK zarządzało Barbakanem, wieżą hejnałową kościoła Mariackiego i wieżą ratuszową. Muzeum pozyskało całe Sukiennice (prócz galerii kramowej na parterze), a ponadto, ze względu na kolejne nabytki (zbiory liczyły ok. 300 tys. dzieł) w 1934 przystąpiono do budowy Nowego Gmachu przy Alejach Trzech Wieszczów. W 1939 roku, zanim nazistowskie Niemcy dokonały agresji na Polskę, władze Muzeum Narodowego w Krakowie wszczęły prowizoryczne środki zabezpieczeń przeciwko rabunkom i niszczeniu zbiorów, np. zdołano ukończyć schron jeszcze przed inwazją. W trakcie okupacji ewidencjonowano już zrabowane przez Niemców zbiory. Zabezpieczone eksponaty ocalały w dużej mierze dzięki temu, że Kraków jako stolica Generalnego Gubernatorstwa nie był umyślnie niszczony. === Po 1945 === Po wojnie w 1950 roku w struktury MNK wcielono Muzeum Książąt Czartoryskich (najstarsze niepaństwowe muzeum otwarte dla publiczności w 1801 roku w Puławach, po upadku powstania listopadowego przeniesione do Paryża, a następnie w 1876 do Krakowa) wraz z Biblioteką i Archiwum. Nowym dyrektorem został Tadeusz Dobrowolski, za jego kadencji muzeum uległo całkowitemu upaństwowieniu. W ramach centralizacji władzy planowano wywieźć do Warszawy najcenniejsze krakowskie muzealia, m.in. Damę z gronostajem Leonarda da Vinci (prezentowana była w Moskwie i Warszawie w ramach 500-lecia narodzin artysty), które jednak dzięki determinacji Dobrowolskiego udało się zachować w Krakowie. Za dyrekcji Adama Bochnaka przy ul. św. Marka wzniesiono budynek Biblioteki Czartoryskich. MNK miało wówczas swoje filie w Bochni, Nowym Sączu, Puławach, Rabce, Tarnowie i Żywcu. Międzynarodowe znaczenie MNK potwierdziła wystawa w Gandawie pt. Golden Eeuw van de Grote Steden (Złoty wiek wielkich miast), w której zaprezentowano część krakowskich muzealiów ze średniowiecza i nowożytności. Za dyrekcji Jerzego Banacha (ucznia Dobrowolskiego i Bochnaka) w 1966 roku odbyła się wystawa Kraków 1350–1550 z okazji 600-lecia Akademii Krakowskiej. Za dyrekcji Tadeusza Chruścickiego (sprawującego swą funkcję w latach 1974–1985 i 1989–2000) Muzeum Narodowe w Krakowie zostało uzupełnione o nowe oddziały: Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem (1974), Muzeum Stanisława Wyspiańskiego (1983), Dom Józefa Mehoffera (1986) oraz gromadzące kolekcje sztuki japońskiej Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” (1994). W 1990 roku za dyrekcji Chruścickiego rozbudowano Gmach Główny i utworzono w nim trzy galerie: sztuki polskiej XX wieku, rzemiosł artystycznych i militariów. Muzeum organizowało też monumentalne wystawy, np. Polaków portret własny z okazji stulecia śmierci Jana Matejki, Romantyzm i romantyczność w sztuce polskiej XIX i XX wieku oraz wystawy Żydzi polscy i Ormianie polscy. W 2006 roku, za dyrekcji Zofii Gołubiew, otwarto po generalnym remoncie Pałac biskupa Erazma Ciołka przy ul. Kanoniczej, gdzie umieszczono prezentowane w Kamienicy Szołayskich zbiory sztuki dawnej (od średniowiecza do XVIII w.) i cerkiewnej. Podczas dyrekcji Andrzeja Betleja z kolei oddano do użytku po gruntownym remoncie Muzeum Książąt Czartoryskich. Olbrzymim zainteresowaniem (ponad 440 tysięcy zwiedzających) cieszyła się zorganizowana przez Betleja wystawa Wyspiański (2017–2019). == Dyrektorzy Muzeum == Lista na podstawie opracowania: prof. Władysław Łuszczkiewicz (27 lipca 1883 – 23 maja 1900) prof. Feliks Kopera (27 kwietnia 1901 – 31 grudnia 1949) prof. Tadeusz Dobrowolski (1 stycznia 1950 – 31 grudnia 1956) prof. Adam Bochnak (1 października 1957 – 31 sierpnia 1962) prof. Jerzy Banach (1 maja 1963 – 31 marca 1974) mgr Tadeusz Chruścicki (1 września 1974 – 31 maja 1985) dr Janina Bezwińska (pełniąca obowiązki; 1 czerwca 1985 – 31 stycznia 1986) prof. Kazimierz Nowacki (1 lutego 1986 – 15 marca 1989) mgr Tadeusz Chruścicki (1 kwietnia 1989 – 31 marca 2000) mgr Zofia Gołubiew (1 kwietnia 2000 – 31 grudnia 2015) dr hab. Andrzej Betlej (1 stycznia 2016 – 2 stycznia 2020) prof. Andrzej Szczerski (od 3 stycznia 2020- 2 stycznia 2025) NN 6 sierpnia 2024 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako organizator muzeum ogłosiło zamiar rozpisania konkursu na stanowisko jego dyrektora. == Status prawny i struktura organizacyjna Muzeum == Instytucja działa w oparciu o ustawę o muzeach, o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz Statut Muzeum Narodowego w Krakowie. Zgodnie ze statutem Muzeum jest państwową instytucją kultury posiadającą osobowość prawną, której organizatorem jest Minister Kultury. Muzeum jest jednocześnie placówką kulturalną, naukową (3 biblioteki) oraz edukacyjną (warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży, wykłady dla dorosłych). W skład struktury organizacyjnej wchodzą następujące działy zbiorów, działy i oddziały: Nadzór nad Muzeum sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przy Muzeum działa czternastoosobowa Rada Muzeum, której członków powołuje i odwołuje Minister Kultury. Muzeum zostało wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów prowadzonego przez Ministra Kultury pod nr DM-IV/PRM/2/98 dnia 18 maja 1998 roku. === Oddziały Muzeum === == Zbiory == Zasoby dzieł w MNK w 2019 roku przekraczały 900 tysięcy muzealiów, a spora część z nich jest prezentowana w ekspozycjach dziesięciu działów. Kolekcja Muzeum obejmuje przedmioty ze wszystkich epok, przy czym liczba dzieł prehistorycznyc