# Order Narodowy Legii Honorowej Order Narodowy Legii Honorowej (fr. *L’Ordre national de la Légion d’honneur*) to najwyższe francuskie odznaczenie państwowe. Ustanowiony przez Napoleona Bonapartego w 1802 roku, pozostaje symbolem uznania za wybitne zasługi na polu wojskowym i cywilnym. ## Charakterystyka Orderu Legia Honorowa jest podzielona na pięć klas, a jej członkowie muszą spełniać rygorystyczne kryteria, w tym niekaralność. Liczba członków każdej klasy jest ściśle określona: * **Krzyż Wielki (Grand Croix):** 75 członków * **Wielki Oficer (Grand Officier):** 250 członków * **Komandor (Commandeur):** 1250 członków * **Oficer (Officier):** 10 000 członków * **Kawaler (Chevalier):** 113 425 członków Choć obcokrajowcy mogą być odznaczani Legią Honorową, nie są oni wliczani do limitów członkowskich. ### Kryteria nadawania orderu: * Znamienite zasługi cywilne lub wojskowe. * Bezinteresowne działania na rzecz dobra narodu. * Obywatelska postawa stanowiąca wzór do naśladowania. * Długoletnia służba, nie krótsza niż 20 lat. Ceremonie wręczania Legii Honorowej odbywają się trzy razy w roku: w Nowy Rok, Wielkanoc i Święto Narodowe Francji. ### Struktura Władzy Urzędujący Prezydent Republiki Francuskiej pełni funkcję Wielkiego Mistrza (grand maître) Orderu i nosi Krzyż Wielki na łańcuchu. Wielki Kanclerz (grand chancelier), wybierany spośród odznaczonych Krzyżem Wielkim, sprawuje swój urząd przez sześcioletnią kadencję. Zarówno Kanclerz, jak i członkowie mogą być obierani wielokrotnie. W hierarchii francuskich odznaczeń, Order Legii Honorowej zajmuje pierwsze miejsce, wyprzedzając Order Wyzwolenia. Szacuje się, że łącznie odznaczono około miliona osób, z czego 2796 otrzymało Krzyż Wielki. Struktura Legii Honorowej, oparta na podziale na klasy, stała się wzorem dla wielu orderów na całym świecie. ### Poprzednik Orderu Poprzednikiem Orderu Legii Honorowej był wojskowy, trzyklasowy Order Świętego Ludwika, ustanowiony w 1693 roku przez króla Ludwika XIV. Po nim Legia Honorowa przejęła czerwoną barwę wstęgi. ## Historia Orderu ### Rewolucja Francuska i Ustanowienie Legii Honorowej W okresie rewolucji francuskiej, wszystkie ordery królewskie zostały zniesione. Dopiero Konstytucja z 1791 roku wprowadziła nowe nagrody narodowe, w tym medale pamiątkowe. Ich uzupełnieniem było wprowadzenie broni honorowej dla wojskowych w 1799 roku. Legia Honorowa została ustanowiona przez Napoleona Bonapartego 19 maja 1802 roku (29 floréala roku X według kalendarza rewolucyjnego). Początkowo Legia miała być rodzajem gwardii republikańskiej, broniącej osiągnięć rewolucji. Jednak pomysł ten spotkał się z oporem republikanów, którzy uważali wszelkie odznaczenia za sprzeczne z zasadami republiki. ### Statuty Legii Honorowej Według statutów z 2 lipca 1802 roku, Legia dzieliła się na cztery klasy: Legionisty, Oficera, Komendanta i Wielkiego Oficera. Na czele Legii stał Napoleon Bonaparte jako Mistrz Legii Honorowej. Legia Honorowa została podzielona na 16 kohort (prowincji terytorialnych), na których czele stali „wielcy oficerowie”. Każda kohorta otrzymała dobra państwowe jako dotację. Członkowie Legii Honorowej otrzymywali renty, których wysokość zależała od klasy orderu. Po proklamacji Cesarstwa, dotacje te zostały podniesione. W 1806 roku Legia liczyła około 10 000 członków, a w 1814 roku – już 87 000. Dekret cesarski z 11 lipca 1804 roku ustanowił odznakę orderową, a pierwsza ceremonia dekoracji odbyła się 15 lipca 1804 roku. 30 stycznia 1805 roku dodano klasę Wielkiego Orła (Grand Aigle), a nazwy klas zmieniono na Komandor (Commandeur) i Kawaler (Chevalier). Po bitwie pod Austerlitz, Napoleon założył sierociniec dla dzieci poległych legionistów, co podkreślało charakter Legii Honorowej jako instytucji. ### Zmiany po Restauracji Burbonów Po restauracji Burbonów, król Ludwik XVIII zmienił nazwę najwyższej klasy na Wielka Wstęga (Grand Cordon). Następnie, w 1816 r., nazwę orderu zmieniono na Order Królewski Legii Honorowej. Ograniczono również liczbę francuskich kawalerów poszczególnych klas i zlikwidowano kohorty. Ludwik XVIII przywrócił dawne ordery królewskie, ale Legia Honorowa nadal cieszyła się dużym uznaniem. Utrzymano szkołę dla córek kawalerów Legii w Saint-Denis. ### Kolejne lata Król Ludwik Filip I zachował statuty Ludwika XVIII, a Napoleon III wprowadził nowe ustalenia dotyczące liczby kawalerów. Za jego czasów zaczęto nadawać Legię Honorową również kobietom. Za II Cesarstwa Legię nadawano zawsze w rocznicę urodzin Napoleona I, które ogłoszono świętem narodowym. Władze III Republiki początkowo ograniczyły dostęp do orderu tylko dla żołnierzy, ale szybko wycofano się z tej decyzji. W okresie II wojny światowej Legia Honorowa była nadawana przez Wolną Francję i marionetkowe Państwo Francuskie. W IV Republice usunięto datę 1870 ze wzoru insygniów, a w 1962 roku ustanowiono Kodeks Legii Honorowej, który obowiązuje do dziś. ## Wielcy Mistrzowie Orderu Lista Wielkich Mistrzów Orderu Legii Honorowej obejmuje wszystkich urzędujących władców Francji, począwszy od Napoleona Bonapartego, poprzez królów i cesarzy, aż po prezydentów Republiki Francuskiej. Pełna lista znajduje się w oryginalnym tekście. ## Historia Insygniów Legia Honorowa była pierwszym odznaczeniem w krajach chrześcijańskich, którego oznaka nie miała formy krzyża. Jej wygląd zmieniał się w zależności od aktualnego ustroju politycznego Francji, ale podstawowa forma – pięcioramienna gwiazda z wieńcem laurowym – pozostawała niezmieniona. Do 1914 roku odznaki I-IV klasy wykonywano ze złota, a później z pozłacanego srebra. Poniżej znajdują się opisy insygniów w poszczególnych okresach historycznych: ### Konsulat Napoleona (1802–1804) * Gwiazda pięcioramienna, bez kulek na szpicach ramion. * Medalion z głową Napoleona I na awersie i orłem na rewersie. * Dewiza: Honneur et Patrie. ### I Cesarstwo (1804–1814 i 1815) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami na szpicach ramion. * Wieniec laurowo-dębowy między ramionami. * Medalion z głową Napoleona I i orłem napoleońskim. * Zawieszka w kształcie korony cesarskiej. ### Restauracja Burbonów (1814 i 1815–1830) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami na szpicach ramion i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z głową Henryka IV na awersie i liliami francuskimi na rewersie. * Zawieszka w kształcie korony królewskiej. ### Monarchia Lipcowa (1830–1848) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z profilem Henryka IV na awersie i flagami francuskimi na rewersie. * Zawieszka w kształcie korony królewskiej. ### II Republika (1848–1852) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z profilem Napoleona I na awersie i flagami francuskimi na rewersie. * Brak zawieszki. ### II Cesarstwo (1852–1870) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z profilem Napoleona I na awersie i orłem na rewersie. * Zawieszka w kształcie korony cesarskiej. ### III Republika, Vichy, Wolna Francja, CFLN, Rząd Tymczasowy i IV Republika (1870–1951) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z profilem Marianne na awersie i flagami francuskimi na rewersie. * Zawieszka w kształcie wieńca z liści dębowych i laurowych. ### IV i V Republika (od 1951) * Gwiazda pięcioramienna z kulkami i wieńcem laurowo-dębowym. * Medalion z profilem Marianne na awersie i flagami francuskimi na rewersie, z datą ustanowienia Legii. * Zawieszka w kształcie wieńca z liści dębowych i laurowych. ### Łańcuch Wielkiego Mistrza Kolejne ustroje polityczne Francji dokonywały modyfikacji łańcucha Wielkiego Mistrza, zachowując jednak charakterystyczny styl. ### Wymiary, Baretki i Sposób Noszenia Insygnia orderów II, IV i V klasy mają średnicę 40 mm, a klasa III to 60mm. Najwyższe klasy posiadają dodatkowe insygnia(gwiazda), wraz ze specjalnymi sposobami noszenia. Order Narodowy Legii Honorowej, jako najwyższe odznaczenie, noszony jest przed innymi orderami i odznaczeniami Republiki Francuskiej. ## Odznaczenia Osoby odznaczone Legią Honorową zostawały docenione za wybitne zasługi w różnych dziedzinach życia. Pierwszą kobietą artystką odznaczoną Legią Honorową była Rosa Bonheur, francuska malarka. Wśród Polaków odznaczonych I klasą znaleźli się m.in.: brak danych. ## Bibliografia Szczegółowa bibliografia znajduje się w oryginalnym tekście. ## Linki zewnętrzne Lista linków zewnętrznych znajduje się w oryginalnym tekście.