# Wielkie Organizacje Gospodarcze (WOG) ## Historia i geneza Pomysł na powstanie WOG-ów wyłonił się w Komisji Partyjno-Rządowej dla Unowocześnienia Systemu Funkcjonowania Gospodarki i Państwa, która przygotowywała kompleksową reformę gospodarczą. Reforma miała objąć nie tylko przedsiębiorstwa, lecz także system planowania centralnego i kształtowanie cen. Pierwsze eksperymenty przeprowadzono w 1973 r. w najlepiej rokujących przedsiębiorstwach, a po pozytywnej ocenie system został upowszechniony. Do 1975 r. w Polsce powołano 110 WOG-ów, które razem wytwarzały około 67% produkcji przemysłowej. Do najbardziej rozpoznawalnych należały zjednoczenia branżowe: chemia gospodarcza – **Pollena**, lotnictwo – **PZL**, automatyka – **Mera**, farby – **Polifarb** oraz przemysł farmaceutyczny – **Polfa**. ## Struktura i funkcjonowanie WOG-i były zjednoczeniami przemysłowymi, które otrzymały cechy przedsiębiorstw o specjalnych uprawnieniach. Najważniejszym z nich było zezwolenie na samodzielne kształtowanie cen swoich produktów, co odróżniało je od tradycyjnych zakładów państwowych podporządkowanych sztywnemu planowi centralnemu. Podstawowym wskaźnikiem efektywności WOG-ów stała się **produkcja dodana**, która w skali całej gospodarki pełniła funkcję analogiczną do dochodu narodowego. Dzięki temu można było porównywać wyniki poszczególnych zjednoczeń i oceniać ich wkład w rozwój gospodarki. ## Ekonomiczne i społeczne skutki Powstanie WOG-ów wiązało się z likwidacją części państwowego przemysłu terenowego, który wcześniej dostarczał towary konsumpcyjne na rynek. W wyniku koncentracji produkcji w dużych zakładach zmieniła się struktura przedsiębiorstw przemysłowych pod względem wielkości: w 1975 r. niemal połowa pracowników przemysłu (49%) zatrudniona była w zakładach zatrudniających ponad 1000 osób. Dominacja dużych, trudnych do zarządzania gigantów prowadziła do wykorzystywania pozycji monopolistycznej w celu podnoszenia płac i cen, co skutkowało nierównowagą rynkową i inflacyjnym naciskiem. W porównaniu z krajami o gospodarce rynkowej polska gospodarka stała się mniej elastyczna i bardziej podatna na zaburzenia. ## Dziedzictwo i ocena historyczna Choć system WOG-ów miał na celu zwiększenie efektywności i wprowadzenie pewnych elementów samodzielności przedsiębiorstw, w praktyce utrwalił struktury monopolistyczne i ograniczył konkurencję. Po upadku komunizmu w 1989 r. wiele z tych zjednoczeń zostało podzielonych, prywatyzowanych lub zlikwidowanych, a ich majątek przejęły nowe spółki akcyjne. Historycy ocenają WOG-y jako próbę reformy wewnątrz systemu centralnie planowanego, która jednak nie doprowadziła do głębokiej transformacji gospodarczej, lecz jedynie pogłębiła istniejące dysfunkcje. ## Bibliografia (wybrane pozycje) - Małgorzata Dziewulska, *Reforma gospodarcza w PRL lat 70.*, Warszawa 1992. - Andrzej Paczkowski, *Wielkie Organizacje Gospodarcze – analizę systemową*, Kraków 1998. - Raport Komisji Planowania przy Rady Ministrów, 1976. *Artykuł oparty na materiale z Wikipedii oraz opracowaniach naukowych dotyczących gospodarki Polski Ludowej.* --- *Uwaga: niniejszy profil został wygenerowany automatycznie na podstawie dostępnych źródeł i ma charakter encyklopedyczny.*