Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 1 stycznia 2022 województwo miało około 1,1 mln mieszkańców. Obejmuje obszar 20 187,02 km². == Historia == Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego: całości białostockiego większości łomżyńskiego (oprócz gmin: Andrzejewo, Boguty-Pianki, Nur, Szulborze Wielkie i Zaręby Kościelne) części suwalskiego (tylko gminy powiatów: augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego z miastem Suwałki). Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiska Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców. == Geografia == Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski. === Położenie administracyjne === Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z: Białorusią (z obwodami brzeskim i grodzieńskim) na długości 236,3 km na wschodzie Litwą (z okręgami mariampolskim i olickim) na długości 100,3 km na północy Rosją (z obwodem królewieckim) dotyka go na trójstyku granic Polski, Rosji i Litwy oraz z województwami: lubelskim na długości 3,9 km na południu mazowieckim na długości 345,7 km na południowym zachodzie warmińsko-mazurskim na długości 220,4 km na północnym zachodzie === Położenie fizycznogeograficzne === Województwo podlaskie znajduje się na terenach Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny, obejmujący pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie, oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej. === Położenie historyczne === W skład województwa podlaskiego wchodzą następujące krainy historyczno-etnograficzne: Podlasie (większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego). Ponadto część ziem regionu znajduje się poza granicami województwa podlaskiego; na obszarze województwa mazowieckiego i lubelskiego, na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski) Suwalszczyzna (powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski). Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach Litwy. Mazowsze – ziemia łomżyńska i ziemia wiska (większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego) Polesie (część powiatu siemiatyckiego). Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach województwa lubelskiego, a także Białorusi i Ukrainy. Ruś Czarna (mała część powiatu białostockiego i hajnowskiego na wschodzie) Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach Białorusi. Mazury (mała część powiatu grajewskiego, głównie wsie znajdujące się na północ od Grajewa za rzeką Ełk położone wzdłuż granicy z województwem warmińsko-mazurskim). === Topografia === W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″. Współrzędne geograficzne skrajnych punktów: północny: 54°24′37″ szer. geogr. N – granica państwowa na jeziorze Dunajewo (powiat suwalski), południowy: 52°16′47″ szer. geogr. N – nurt Bugu w pd. narożniku działki ewidencyjnej nr 1702 (powiat siemiatycki), zachodni: 21°35′34″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 46/3 (powiat łomżyński), wschodni: 24°08′03″ dług. geogr. E – słupek graniczny nr 1495 (powiat białostocki). Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m. == Podział administracyjny == Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu. Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017, liczba ludności stan na 30 czerwca 2020. == Urbanizacja == == Demografia == Według danych z 30 czerwca 2020 r. województwo miało 1 176 576 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski. Dane z 30 czerwca 2020 r.: Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6). Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu: Białorusini (ok. 23 tys.), Litwini (ok. 4 tys.), Amerykanie (ok. 2 tys.), Ukraińcy (ok. 2 tys.), Anglicy (ok. 1 tys.), Rosjanie (ok. 0,9 tys.), Niemcy (ok. 0,9 tys.), Tatarzy (ok. 0,5 tys.), Romowie, Żydzi. Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 95 tys., 63,1% wyznawców prawosławia w całym kraju), w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 2021 roku). == Mniejszości narodowe i etnograficzne w powiatach i gminach województwa podlaskiego == == Religia == == Administracja i polityka == === Samorząd wojewódzki === Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Łukasz Prokorym, wicemarszałkowie: Wiesława Burnos i Marek Malinowski, członkowie zarządu: Bogdan Dyjuk i Jacek Piorunek. === Administracja państwowa === Organem administracji rządowej jest wojewoda, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok, gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży. Obecnie wojewodą jest Jacek Brzozowski, a wicewojewodami Paweł Krutul i Michał Gąsowski. == Gospodarka == W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw. W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw. We wrześniu 2019 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo. Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw. == Fauna i flora == Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych. W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory. Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczach Białowieskiej oraz Knyszyńskiej. == Ochrona środowiska == Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański. Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody. Parki narodowe: Białowieski Park Narodowy Biebrzański Park Narodowy Narwiański Park Narodowy Wigierski Park Narodowy Parki krajobrazowe: Suwalski Park Krajobrazowy Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi 87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu. === Pomniki przyrody === W 2024 r. na obszarze województwa znajdowało się 1967 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (1695), grupy drzew (135), głazy narzutowe (103), aleje przydrożne (28), 1 jaskinia oraz 5 innych obiektów. === Inne formy ochrony przyrody === W 2024 r. na terenie regionu znajdowały się 253 użytków ekologicznych, zajmujących powierzchnię 2144 ha (głównie bagna, torfowiska, łąki, wąwozy, skarpy, trzcinowiska, kępy zadrzewień i oczka wodne), oraz 3 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe o powierzchni 58 ha (jary, doliny rzek, obrzeża jezior, torfowiska) oraz 2 stanowiska dokumentacyjne. == Transport == === Drogowy === Drogi ekspresowe: S8, S16, S19, S61 Drogi krajowe: 8, 16, 19, 58, 61, 62, 63, 64, 65, 66 Drogi wojewódzkie: 640, 645, 647, 648, 651, 652, 653, 655, 658, 659, 664, 668, 669, 670, 671, 673, 674, 676, 677, 678, 679, 681, 682,