Polonia Bydgoszcz – wielosekcyjny bydgoski klub sportowy, istniejący w latach 1920–2003. Bezpośrednim spadkobiercą klubu jest Klub Piłkarski Polonia Bydgoszcz, a także Żużlowy Klub Sportowy Polonia Bydgoszcz S.A., który nawiązuje do tradycji klubowej poprzez nazwę i symbolikę. == Historia == === Pierwsza Polonia === Nabór do Klubu Sportowego Polonia rozpoczęto za pośrednictwem "Dziennika Bydgoskiego" 14 maja 1920 roku z inicjatywy powstańca wielkopolskiego, poznańskiego działacza sportowego Edmunda Szyca (wcześniej założył Wartę Poznań oraz Polonię Leszno): Oficjalna rejestracja klubu nastąpiła 29 września 1920. Klub powołano m.in. w celu krzewienia polskości w mieście i regionie poprzez sport. Dlatego na nazwę klubu wybrano Polonia (po łacinie Polska), a barwy klubowe – biało-czerwone. Działacze zadbali, aby klub był w pełni profesjonalny: posiadał swój statut, określone obowiązki, zadania, herb oraz hymn klubowy. W 1921 (po powrocie Edmunda Szyca do Poznania) prezesem klubu został bydgoski nauczyciel Bernard Golz. Początkowo działały sekcje: piłki nożnej (od 1920), lekkoatletyczna i boksu (obie od 1926), hokeja na lodzie (od 1928), a także kolarstwa, koszykówki, piłki ręcznej, pływania, siatkówki, kręglarstwa, tenisa stołowego i tenisa ziemnego. Niektórzy sportowcy Polonii uprawiali także wioślarstwo w barwach BTW oraz strzelectwo w ramach Bractwa Kurkowego. Według statutu klubu Polonia była towarzystwem wielosekcyjnym, lecz na pierwszym planie stawiano piłkę nożną. Do czasu budowy własnego stadionu treningi przeprowadzano na placu Patzera, a potem na placu przy ul. Hetmańskiej. Klub włączono w struktury Poznańskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej, a w 1928 m.in. inicjatywy działaczy Polonii przeniesiono z Torunia do Bydgoszczy siedzibę Pomorskiego OZPN. Polonia bezpośrednio powiązana była z polskimi elitami miasta (kupcy, właściciele firm, urzędnicy miejscy, nauczyciele, wojskowi), a politycznie sprzyjała Chrześcijańskiej Demokracji. Reprezentacyjnym klubem Bydgoszczy Polonia stała się za czasów prezesostwa (1933-1937) dyrektora bydgoskiego oddziału Banku Polskiego Stanisława Wody. Liczba członków klubu systematycznie wzrastała od 100 na początku lat 20. do 480 w 1939 roku. 3 sierpnia 1924 uroczyście otwarto stadion Polonii w obecności ówczesnego prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i wojewody wielkopolskiego Adolfa Bnińskiego. Obiekt zwany Stadionem Miejskim (od 1935 im. Józefa Piłsudskiego) rozbudowywano w kolejnych latach o trybuny, tor kolarski, żużlowy, łuczniczy, a w jego sąsiedztwie urządzono boiska treningowe i korty tenisowe. Do sukcesów sportowych klubu w okresie międzywojennym należały m.in.: piłka nożna: pięciokrotne mistrzostwo Pomorza i baraże o ekstraklasę; lekkoatletyka: Klemens Biniakowski zdobył mistrzostwo Polski w biegu na 400 m (1928) i uczestniczył w igrzyskach olimpijskich w Amsterdamie 1928, tyczkarz Stanisław Zakrzewski został halowym mistrzem Polski (1936) oraz członkiem kadry narodowej, a juniorzy Polonii Bydgoszcz w 1937 zostali drużynowym mistrzem Polski; boks: Józef Pietryga został wicemistrzem Polski (1927), a Edward Rinke mistrzem Pomorza (1936); kolarstwo: Feliks Więcek został zwycięzcą pierwszego Tour de Pologne. W okresie okupacji klub zlikwidowano. Podczas represji hitlerowskich wobec ludności Bydgoszczy jesienią 1939 zamordowano m.in. prezesa Stanisława Wodę oraz działacza Alojzego Stryszyka. 31 marca 1945 przy Zarządzie Miejskim reaktywowano Bydgoski Klub Sportowy z dwoma sekcjami: wioślarską i tenisa ziemnego. 21 października 1945 przywrócono nazwę BKS Polonia, nawiązując w ten sposób do tradycji przedwojennej. Klub utrzymywał się z dotacji uzyskiwanych od prywatnych przedsiębiorców, co stanowiło podstawę do określania go przez ówczesne władze komunistyczne mianem klubu burżuazyjnego. Ocenę tę, uchodzącą wówczas za negatywną, pogłębił fakt odrzucenia w 1947 przez Zarząd Polonii propozycji przejęcia kurateli i finansowania klubu przez związany z PPR Związek Walki Młodych. W latach 1948–1956 za sprawą tajnych agentów, donosów i inwigilacji, na listę rzekomo wrogo usposobionych do ustroju komunistycznego w Polsce wpisano szereg działaczy klubu. Przykład Polonii był publicznie piętnowany jako elementu nieodpowiadającego klasowo nowej rzeczywistości. Polonia prowadziła wówczas trzy sekcje: piłki nożnej, tenisa ziemnego i motocyklową. W 1948 klub liczył około 300 członków. Pod względem sportowym wyróżniali się piłkarze (mistrz Pomorza z 1947) oraz tenisiści, dzięki wstąpieniu do klubu przedwojennej mistrzyni Polski Jadwigi Jędrzejowskiej. === Gwardia-Polonia === W nieprzyjaznych warunkach politycznych próbowano ratować klub wchodząc w Zrzeszenie sportowe Spójnia. Jednak 12 lutego 1949 władze przystąpiły do reorganizacji sportu na wzór sowiecki, zmuszając działaczy do samorozwiązania klubu oraz przekazania majątku na rzecz MKS Gwardia. Część sportowców (głównie piłkarze i motocykliści) przeszła do Gwardii, inni zrezygnowali z uprawiania sportu. MKS Gwardia Bydgoszcz była klubem resortu Spraw Wewnętrznych, utworzonym na bazie KS Partyzant (klub Milicji Obywatelskiej), BKS Polonia i Harcerskiego Klubu Sportowego. W latach 1949–1956 BKS Polonia oficjalnie nie istniała, lecz ciągłość historyczna została zachowana dzięki działalności Milicyjnego Klubu Sportowego Gwardia, w której uczestniczyła część kadry sportowej i administracyjnej Polonii. W 1950 w klubie uprawiano 17 dyscyplin sportowych. Wysoki poziom i długoletnią działalność osiągnęło jednakże 6 sekcji: lekkoatletyczna (przejęta z HKS Bydgoszcz), piłka nożna i żużel (przejęte z Polonii), hokeja na lodzie i tenisa (przejęte z KS Partyzant) oraz judo (zał. 1961). W latach 50. klub odniósł szereg sukcesów. W 1951 żużlowcy awansowali do ekstraklasy, oraz zdobyli tytuł mistrzowski (1955) i wicemistrzowski (1951, 1953). W 1953 piłkarze po raz pierwszy awansowali do ekstraklasy. Hokeiści na lodzie dwukrotnie wywalczyli wicemistrzostwo Polski (1954, 1955). Do 1953 sukcesy odnosili również lekkoatleci, po czym sekcję przeniesiono do OWKS Bydgoszcz. 24 maja 1957 na fali popaździernikowej odwilży władze zezwoliły na reaktywację Polonii, pod warunkiem fuzji z Gwardią. Nowy klub o nazwie MKS Polonia przejął spuściznę obu podmiotów, lecz pozostał pod kontrolą Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W zarządzie klubu obok milicjantów znalazło się wielu działaczy dawnej Polonii. Do 1970 ze względów koniunkturalnych nie przyznawano się oficjalnie do ciągłości z przedwojenną Polonią. Nie powrócono również do tradycyjnych insygniów klubowych, pozostając przy barwach czerwono-biało-niebieskich oraz gwardyjskim herbie. W 1962 powrócono do nazwy BKS Polonia, lecz w 1974 zmieniono na GKS Polonia. W latach 1956–1990 klub odnosił szereg sukcesów sportowych na arenie krajowej. Wizytówką klubu byli żużlowcy, nieprzerwanie występujący w ekstraklasie, a w latach 60. także piłkarze i hokeiści. W 1959 w pobliżu kompleksu sportowego Polonii wzniesiono sztuczne lodowisko Torbyd, które było bazą dla hokeja oraz sekcji łyżwiarstwa figurowego. Stadion modernizowano dla potrzeb rozgrywanych tu imprez żużlowych. Pod koniec lat 80. GKS Polonia posiadał około 1500 członków, z czego około 700 sportowców. Połowa była pracownikami resortu spraw wewnętrznych. === Druga Polonia === W 1990 resort przestał dotować klub, który popadł w kłopoty finansowe. W tej sytuacji patronat nad klubem oficjalnie przejęło miasto, które zostało także właścicielem stadionu. Apogeum kryzysu przypadło na 1992 rok. Część sekcji judo usamodzielniło się wówczas pod nazwą Policyjny Klub Sportowy Gwardia przy Komendzie Wojewódzkiej Policji w Bydgoszczy, rozwiązano piłkarską drużynę seniorów (odbudowaną w 1994), a hokeiści utworzyli własny klub BTH Bydgoszcz. W latach 90. XX w. dzięki sponsorom i prężnej działalności rozkwit przeżywała sekcja żużlowa, a od 1998 także piłki nożnej, tenisowa i judo. W latach 1998–2002 (prezes Lech Różycki) sukcesy odnosili sportowcy wszystkich istniejących wówczas sekcji. Żużlowcy zdobyli 3 tytuły DMP (1998,2000,2002), tenisiści przez 5 kolejnych sezonów (1999-2003) byli w pierwszej trójce mistrzostw Polski, piłkarze trzy lata z rzędu (1998-2001) awansowali do wyższych klas rozgrywkowych, a w sekcji judo Waldemar Banaszak zdobywał dla Polonii medale mistrzostw Polski. Od 1998 na stadionie Polonii rozgrywano regularnie Grand Prix Polski na żużlu. Dla potrzeb imprezy zmodernizowano stadion budując nową zadaszoną trybunę, oświetlenie i zaplecze dla zawodników. Polonię wyróżniono jako klub organizujący najlepsze imprezy sportowe w Polsce. W 2000 roku obchodzono uroczyście 80-lecie klubu. Pomyślny okres rozwoju klubu został przerwany po wyborach samorządowych 2002, kiedy prezydentem miasta został Konstanty Dombrowicz. Był on negatywnie nastawiony do strategii biznesowej klubu oraz jego działaczy, kojarzonych z przeciwną opcją polityczną. Ostatecznie nagonka polityczna i prasowa doprowadziła likwidacji klubu z 83-letnią tradycją, jak wskazywano „z powodu 5-milionowego zadłużenia”. Bezpośrednio o bankructwie klubu przesądziła decyzja prezydenta Konstantego Dombrowicza z 17 października 2003 o wypowiedzeniu Polonii umowy użyczenia obiektów oraz żądanie zwrotu dotacji 1 mln zł. Pasjonatom bydgoskiego sportu udało się jednak ocalić sekcje klubu. W listopadzie 2003 roku powołano Klub Piłkarski Polonia oraz Żużlowy Klub Sportowy Polonia Bydgoszcz, przekształcony później w spółkę akcyjną. Sekcja tenisa usamodzielniła się pod nazwą SKT Centrum Bydgoszcz, a sekcja judo przeszła pod kuratelę AZS UKW Bydgoszcz. Kompleks sportowy Polonii (hala sportowa, korty tenisowe, kryty basen, budynek administracyjny, bez stadionu) miasto przekazało Klubowi Uczelnianemu UKW. Wywołana przez polityków zła atmosfera wokół klubu przyczyniła się do odejścia kluczowych zawodników (m.in. Tomasza Golloba) oraz obniżenia poziomu sportowego poszczególnych sekcji. === Nazwy === 1920–1932 – Klub Sportowy Polonia Bydgoszcz 1932–1939 – Bydgoski Klub Sportowy Polonia 1945–1949 – Bydgoski Klub Sp