Kołobrzeg (niem. Kolberg) – miasto w północnej części województwa zachodniopomorskiego, siedziba powiatu kołobrzeskiego oraz gminy wiejskiej Kołobrzeg, u ujścia Parsęty do Morza Bałtyckiego, przy drodze krajowej nr 11 i drodze ekspresowej nr S6. Czwarty ośrodek miejski województwa (pod względem liczby mieszkańców), uzdrowisko z dziesięcioma letnimi kąpieliskami morskimi. Kołobrzeg ma 43 364 mieszkańców (30 czerwca 2024), będąc pod względem liczby ludności czwartym (po Szczecinie, Koszalinie oraz Stargardzie) miastem w województwie zachodniopomorskim, a także 99. spośród najludniejszych miast w Polsce. W ujściu rzeki znajduje się port morski z funkcjami: handlową, pasażerską, rybacką i jachtową. W mieście i okolicach występują źródła wody mineralnej, solanki oraz pokłady borowiny. W Kołobrzegu leczy się głównie choroby górnych dróg oddechowych, krążenia i choroby stawów. Kołobrzeg jest także regionalnym ośrodkiem kulturalnym. W okresie letnim odbywają się koncerty popularnych piosenkarzy, muzyków, kabaretów. Miasto jest siedzibą kapituły kolegiackiej diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej Kościoła katolickiego. == Położenie == Kołobrzeg leży w środkowej części wybrzeża województwa zachodniopomorskiego, w północnej części powiatu kołobrzeskiego u ujścia rzeki Parsęty do Zatoki Pomorskiej. Miasto jest położone na pograniczu dwóch makroregionów Pobrzeża Szczecińskiego i Pobrzeża Koszalińskiego. Ujściowy odcinek doliny Parsęty i wschodnia część miasta należy do Wybrzeża Słowińskiego, natomiast zachodni kraniec Kołobrzegu należy do Wybrzeża Trzebiatowskiego. Historycznie Kołobrzeg leży na Pomorzu Zachodnim, gdzie związany był z biskupim księstwem kamieńskim. Od 1815 roku w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. W 1946 r. Kołobrzeg włączono do województwa szczecińskiego. W latach 1950–1975 należał do województwa koszalińskiego (dużego), a w 1975–1998 woj. koszalińskiego (małego). Miasto zajmuje powierzchnię 25,67 km² (1 stycznia 2012), stanowiąc 3,54% powierzchni powiatu kołobrzeskiego. W rejestrze urzędowym wyróżnia się 8 części miasta: Kostrzewno, Lubinia, Lubostronie, Podczele, Przylaski, Radzikowo, Radzikowskie Przedmieście, Żółczyce. == Środowisko naturalne == Przez środkową część miasta przepływa rzeka Parsęta wraz z jej odnogą rzeczną – Kanałem Drzewnym. Miasto leży w dolinie rzeki Parsęty, która oddziela Wybrzeże Trzebiatowskie od Wybrzeża Słowińskiego. Kołobrzeg położony jest na nizinnym i podmokłym obszarze zaplecza wydm nadmorskich. Około 3 km² zurbanizowanego obszaru miasta położone jest na wysokości 0–2,5 m, a wskutek tego zagrożone jest zalaniem przez podnoszący się poziom morza. Abrazja brzegu morskiego i zagrożenie powodzią sztormową jest przyczyną prowadzonych zabiegów ochrony wydm nadmorskich. Miasto jest przykładem silnej antropopresji obszarów nadbrzeżnych. Z powodu obecności obiektów infrastruktury wypoczynkowo-uzdrowiskowej, portowej i obiektów handlowych w strefie brzegowej nastąpiło całkowite przekształcenie i zanik naturalnych wydm nadmorskich po wschodniej części ujścia Parsęty. Po zachodniej stronie ujścia Parsęty na odcinku ok. 1,5 km znajduje się wysoki szeroki wał wydmowy. Wysoczyzna morenowa wschodniej części miasta osiąga wysokość 7–8 m n.p.m. Ograniczona od północy umocnionym brzegiem klifowym przechodzi bez wyraźnych krawędzi w dolinę przymorską. Kołobrzeg położony jest na wschodnim skłonie antykliny Kołobrzegu, wysoko wypiętrzonej struktury permo-mezozoicznej pociętej siecią uskoków. Ze strukturą antykliny Kołobrzegu wiąże się występowanie wód mineralnych ujmowanych dla celów leczniczych. Są one, obok wysokiej jakości borowiny, podstawowym surowcem leczniczym decydującym o walorach uzdrowiskowych Kołobrzegu. Należą one do reliktowych wód mezozoicznych, ich zasoby odnawiają się drogą ascenzji wód słonych z poziomu triasowego i cechsztyńskiego wzdłuż linii tektonicznych. === Przyroda === Według podziału geobotanicznego szaty roślinnej Polski, Kołobrzeg należy do strefy klimatycznej pobrzeża bałtyckiego w środkowoeuropejskiej prowincji niżowo-wyżynnej. Strefa Pobrzeże Południowobałtyckie charakteryzuje się zatorfionymi dolinami przymorskimi, wydmami z roślinnością piaskową oraz płaskimi płatami pomorskiej moreny dennej i wzgórzami moreny czołowej zajętymi przez lasy. Charakterystyczną roślinnością tej krainy są torfowiska wrzosowiskowe (właściwie wrzoścowe) oraz lasy bukowe i mieszane, olszyny, wilgotne bory sosnowe i lasy sosnowo-mieszane. Osobliwościami florystycznymi tych lasów są: jarząb szwedzki i wiciokrzew pomorski. Władze miasta w 1996 roku objęły ochroną użytek ekologiczny Ekopark Wschodni w Podczelu, który jest zbiorowiskiem łąkowym i szuwarowym roślinności halofilnej z wieloma gatunkami słonorośli mających jedyne stanowisko w Polsce. Część terenów miasta jest w granicach dwóch obszarów Natura 2000, tj. Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski oraz Dorzecze Parsęty. Północna część miasta (od ul. Grzybowskiej, Wolności, Kamiennej) należy do Koszalińskiego Pasa Nadmorskiego. W mieście jest 6 parków o łącznej powierzchni 62,9 ha, z których największy Park im. Stefana Żeromskiego (31,1 ha) został założony w XIX wieku i stanowi nadmorski park zdrojowy uzdrowiska. === Klimat === Kołobrzeg leży w krainie klimatycznej zwanej Pobrzeżem Kołobrzeskim w obrębie klimatów bałtyckich. Kołobrzeg posiada zróżnicowany klimat miejscowy. Można wyróżnić kilka mikroregionów klimatycznych: 1) klimat plaży, 2) klimat parku i lasu na wydmach na zachód od parku, 3) klimat terenów zabudowanych (centrum miasta i uzdrowisko), 4) klimat terenów zabagnionych i doliny Parsęty na południe od miasta, 5) klimat obszarów wysoczyznowych. Suma rocznych opadów w Kołobrzegu przekracza średnie dane liczbowe odnotowane dla kraju, a średnia roczna temperatura wynosi około 9 °C. Ze względu na klimat jest uzdrowiskiem i letniskiem polskiego wybrzeża. == Uzdrowisko == W uzdrowisku prowadzone jest leczenie w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby układu nerwowego, choroby reumatologiczne, choroby kardiologiczne i nadciśnienie, choroby górnych dróg oddechowych, choroby dolnych dróg oddechowych, cukrzyca, otyłość, choroby endokrynologiczne, osteoporoza, choroby skóry. Na terenie uzdrowiska są udokumentowane naturalne surowce lecznicze zaliczane do kopalin podstawowych: wody lecznicze i podziemne, peloid leczniczy (torf). W Kołobrzegu znajdują się 24 zakłady lecznictwa uzdrowiskowego. == Historia == Na terenie Ziemi Kołobrzeskiej ślady obecności człowieka sięgają schyłku epoki lodowcowej – około 9 tys. lat p.n.e. – kiedy pojawiły się tu grupy łowców reniferów. W okresie mezolitu (8000–4000 p.n.e.) rozwijały się społeczności łowiecko-zbierackie, które z czasem adaptowały nowe elementy gospodarki rolniczej, przyniesione przez ludność neolityczną z południa. Około 5 tys. lat p.n.e. w środkowym pasie Pomorza zaczęli osiedlać się pierwsi rolnicy i hodowcy. Z tego czasu pochodzi też tzw. „Wenus z Kołobrzegu” – 12‑centymetrowa, unikatowa w skali Polski kamienna figurka datowana na ponad 6 tys. lat temu. W epoce brązu i wczesnej epoce żelaza rozwijało się osadnictwo ludności kultury łużyckiej, zastąpionej przez ugrupowania kultury pomorskiej. W okresie wpływów rzymskich lokalne osady utrzymywały kontakty handlowe z imperium, o czym świadczą znaleziska monet rzymskich i importowanych przedmiotów, m.in. z Dębczyna i okolic. Kołobrzeg jest jedną z najstarszych osad na Pomorzu Zachodnim, która rozwinęła się dzięki wytwarzaniu w jej pobliżu soli. Za zalążek dzisiejszego miasta uznawany jest gród w Budzistowie, powstały ok. 880 roku, położony kilka kilometrów na południe od współczesnego Kołobrzegu. Od lat 80. X wieku w czasach Mieszka I podjęto rozbudowę grodu, wprowadzając do konstrukcji wałów charakterystyczne dla Piastów izbice. W 1000 roku Bolesław I Chrobry założył biskupstwo kołobrzeskie, właściwe terytorialnie dla całego Pomorza, którego biskupem został Reinbern; upadło ono w latach 1007–1013. W 1103 i 1107 miasto było najeżdżane przez Bolesława III Krzywoustego, który w 1122 doprowadził do ponownego chrztu mieszczan. Po jego śmierci w 1138 władcy Polski utracili władzę nad Kołobrzegiem, który wszedł w skład księstwa pomorskiego. W XIII wieku Kołobrzeg dostał się pod kuratelę biskupów kamieńskich. W 1255 roku książę Warcisław III i biskup kamieński na północ od osady w Budzistowie lokowali nowe miasto na prawie lubeckim. W II połowie XIII w. rywalizacja handlowa tych ośrodków doprowadziła do upadku starego Kołobrzegu. Od XIV wieku miasto było członkiem bałtyckiej Hanzy, w następnym wieku toczyło zwycięskie wojny z sąsiednimi miastami oraz z biskupstwem kamieńskim. W 1564 roku cech kowali zagwarantował w statucie, że nie będzie przyjmował Słowian. W 1653 miasto przejęła Brandenburgia, zamieniając je w twierdzę. Od tego czasu miasto wyczerpane wojną trzydziestoletnią i peryferyzacją zaczęło podupadać. W 1761 podczas wojny siedmioletniej miasto zdobyli Rosjanie. W 1807 twierdzę Kołobrzeg (niem. Festung Kolberg) oblegały wojska napoleońskie. Polskie oddziały na Kołobrzeg prowadził płk Sułkowski. Komendantem twierdzy był hrabia pruski, major Gneisenau. Miasto broniło się aż do podpisania traktatu pokojowego w Tylży, który zakończył wojnę. Wydarzenie to urosło w Prusach do rangi legendy. Major Gneisenau otrzymał awans na podpułkownika i zyskał sławę jako dowódca. W 1830 powstał pierwszy zakład kąpieli solankowych. W 1859 Kołobrzeg uzyskał połączenie kolejowe ze Szczecinem i Gdańskiem. Szybki rozwój uzdrowiska nastąpił po utraceniu przez miasto statusu twierdzy. W 1899 został otwarty dom zdrojowy Strandschloß. Decyzją króla Prus Wilhelma I twierdza została zlikwidowana w 1872 roku, rozpoczęła się rozbiórka fortyfikacji, stopniowo zmieniając charakter miasta. W tym samym roku weszło do powiatu Kolberg-Körlin. W 1911 miasto uzyskało rangę kurortu. W czasie I wojny światowej Kołobrzeg wraz ze swoimi sanatoriami i domami wypoczynkowymi przekształcił się w wielki szpital wojskowy. 12 lutego 1919