# Wągrowiec Wągrowiec (łac. Wangrovecz, Vangrowiecz, niem. Wongrowitz, Eichenbrück) to miasto położone w województwie wielkopolskim, w malowniczej dolinie rzek Nielby i Wełny. Jest siedzibą powiatu wągrowieckiego oraz gminy wiejskiej Wągrowiec. Miasto o bogatej historii, sięgającej średniowiecza, stanowi ważny ośrodek kulturalny i gospodarczy regionu Pałuk. ## Położenie i Charakterystyka Wągrowiec leży w sercu Pałuk, regionu słynącego z malowniczych krajobrazów i licznych jezior. Oddalony jest o 60 km od Poznania, 40 km od Gniezna, 70 km od Bydgoszczy i 60 km od Piły. Rzeźba terenu w okolicy miasta jest przeważnie płaska, co sprzyja rozwojowi rolnictwa i turystyki. Powierzchnia miasta wynosi 17,83 km², co stanowi 1,72% powierzchni powiatu. ## Nazwa i Topografia Nazwa miasta wywodzi się od staropolskiego słowa "wągroda", oznaczającego zagrodzony teren, łąkę lub pastwisko. Miasto powstało na wyspie otoczonej ramionami rzek Wełny i Nielby, co miało istotne znaczenie strategiczne i gospodarcze. Wyspa ta, o powierzchni ok. 0,6 km², wznosi się do ok. 84,1 m n.p.m. ## Historia ### Początki i Rozwój Średniowieczny Miaasto Wągrowiec zostało założone przez cystersów z klasztoru w Łeknie w 1381 roku. Klasztor nabył te ziemie w 1319 roku. Początkowo cystersi planowali założyć miasto w Tarnowie Pałuckim, ale ostatecznie inicjatywa została zrealizowana w Wągrowcu. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 22 grudnia 1381 roku. W 1393 roku król Władysław Jagiełło nadał miastu prawo do organizowania cotygodniowych targów i dorocznych jarmarków, co przyczyniło się do rozwoju handlu i rzemiosła. Około 1396 roku cystersi rozpoczęli translokację siedziby opactwa z Łekna do Wągrowca. W 1427 roku miasto zostało przeniesione na prawo magdeburskie. ### Złoty Wiek i Rozwój w XVI Wieku W XVI wieku Wągrowiec dynamicznie się rozwijał demograficznie, przestrzennie, gospodarczo i kulturalnie. Powstały liczne cechy rzemieślnicze, a największe znaczenie zyskały cechy piwowarski i sukienniczy. Rozwijało się przetwórstwo i młynarstwo, zbudowano nowy ratusz, łaźnię i szpital miejski. Wzniesiono murowany kościół pw. św. Jakuba Apostoła. W 1553 roku obsada klasztoru cystersów wągrowieckich zmieniła się z niemieckiej na polską, a opatem został Andrzej Dzierżanowski. W 1557 roku założył on szkołę przyklasztorną (bakalariat). ### Zabory i Okres Międzywojenny W 1793 roku miasto znalazło się pod zaborem pruskim, z niemiecką nazwą Wongrowitz. Mieszkało tu wówczas zaledwie 612 osób. Wiek XIX przyniósł ożywienie gospodarcze, a w 1881 roku liczba mieszkańców wzrosła do 4392. W okresie międzywojennym Wągrowiec był siedzibą superintendentury Ewangelickiego Kościoła Unijnego. ### II Wojna Światowa 1 września 1939 roku Wągrowiec został zbombardowany przez Luftwaffe. 5 września do miasta wkroczyło wojsko niemieckie, a miasto zostało wcielone do III Rzeszy. W latach 1939–1941 z miasta i okolic wysiedlono większość Polaków. Miasto zostało zdobyte 23 stycznia 1945 roku przez Armię Czerwoną. ### Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) Po wojnie Wągrowiec przystąpił do odbudowy i rozbudowy infrastruktury. W okresie PRL stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym, rozwijały się Wągrowieckie Fabryki Mebli, Zremb i zakłady spożywcze. Powstały nowe osiedla mieszkaniowe, takie jak Osiedle Wschód i Osiedle Niepodległości. W 1975 roku Wągrowiec przestał być miastem powiatowym i został włączony do województwa pilskiego. W 1981 roku miasto obchodziło 600-lecie nadania praw miejskich. ### Współczesność Po 1989 roku Wągrowiec odzyskał samorządność, a w 1999 roku powrócił jako stolica powiatu, wchodząc w skład województwa wielkopolskiego. Po 2000 roku zrealizowano liczne inwestycje, takie jak rewitalizacja Rynku, budowa obwodnicy, modernizacja linii kolejowej i budowa Aquaparku. ## Zabytki Wągrowiec posiada liczne zabytki, świadczące o bogatej historii miasta: * **Kościół farny pw. św. Jakuba Apostoła** – gotycka świątynia, jeden z najważniejszych zabytków miasta. * **Klasztor pocysterski z końca XVIII wieku i kościół pw. Wniebowzięcia NMP** – barokowy kompleks klasztorny. * **Pomnik ks. Jakuba Wujka** – upamiętnia tłumacza Biblii na język polski. * **Piramida Łakińskiego** – nietypowy grobowiec w pobliskich Łaziskach. * **Budynek Muzeum Regionalnego** – prezentuje historię miasta i regionu. * **Wieża widokowa** * **Poewangelicki kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła** * **Schrony wybudowane w lecie 1939 roku** ## Demografia W 2024 roku Wągrowiec liczył 25 394 mieszkańców. Od 2019 r. liczba ludności w mieście spada. ## Gospodarka Bieżące dochody budżetu miasta Wągrowca w 2021 r. wyniosły 134,2 mln zł, a dochody majątkowe 12,6 mln zł. Stan zadłużenia miasta na koniec 2021 r. wynosił 34,7 mln zł. W Wągrowcu dominuje przemysł meblarski, metalowy i maszynowy. Działają tu fabryki mebli tapicerowanych, producenci komponentów meblowych, zakłady produkujące kotły C.O., konstrukcje stalowe, urządzenia techniki transportowej i sortownie odpadów. Bezrobocie rejestrowane w Wągrowcu w 2020 roku wynosiło 6,0%. ## Transport Wągrowiec leży na skrzyżowaniu kilku ważnych szlaków komunikacyjnych, w tym dróg wojewódzkich nr 190, 196 i 241. Przebiegają tędy również linie kolejowe nr 356 i 206. W mieście funkcjonuje komunikacja miejska oraz Wągrowiecki Rower Miejski WRM. ## Edukacja W Wągrowcu znajduje się wiele placówek edukacyjnych, od żłobków i przedszkoli, po szkoły podstawowe, ponadpodstawowe i wyższe. Wśród nich warto wymienić I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Wielkopolskich, Zespół Szkół Nr 1 im. Stanisława Mikołajczyka oraz Gnieźnieńską Szkołę Wyższą Milenium Wydział Zamiejscowy w Wągrowcu. ## Kultura Wągrowiec jest lokalnym centrum kulturalnym. Działają tu m.in. Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Bronisława Zielińskiego, Studio Piosenki Metro, Miejski Dom Kultury i Muzeum Regionalne. Miasto leży na Szlaku Cysterskim i Szlaku Piastowskim. ## Turystyka Wągrowiec oferuje liczne atrakcje turystyczne, w tym unikalne skrzyżowanie rzek Wełny i Nielby, zabytki sakralne i architektoniczne oraz malownicze tereny Pojezierza Wielkopolskiego. Popularne są również rezerwaty przyrody i pomniki przyrody, takie jak Dąb "Korfanty" w Rezerwacie Dębina. ## Sport i Rekreacja W mieście działa klub sportowy Nielba Wągrowiec. W obrębie miasta znajdują się dwa stadiony: piłkarski i lekkoatletyczny oraz hala sportowa. Jeziora stwarzają warunki do uprawiania sportów wodnych i wędkarstwa. Funkcjonuje Aquapark oraz rozbudowywane są ścieżki rowerowe. ## Urzędy i Instytucje W Wągrowcu znajdują się liczne urzędy i instytucje, w tym Urząd Miejski, Starostwo Powiatowe, Urząd Gminy Wągrowiec, ZUS Inspektorat, Powiatowy Urząd Pracy i Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna. ## Wspólnoty Wyznaniowe W Wągrowcu działają Kościoły i związki wyznaniowe, takie jak Kościół rzymskokatolicki, Kościół ewangelicko-augsburski i Świadkowie Jehowy. Wągrowiec to miasto o bogatej historii, które łączy tradycję z nowoczesnością. Jego położenie, zabytki, kultura i gospodarka czynią je ważnym ośrodkiem regionu Pałuk.