Jazda na rowerze, jazda rowerem, cyklizm – wykorzystanie roweru do przemieszczania się jako forma aktywności ruchowej (ćwiczeń fizycznych), rekreacji, turystyki, transportu (dojazdu lub przewozu przedmiotów), sportu. Jazda na rowerze obejmuje również jazdę na technicznie podobnych urządzeniach - rowerach jedno-, dwu-, trzy- i więcej- kołowych, tandemach, rowerach poziomych, rikszach rowerowych, rowerach elektrycznych i innych urządzeniach dedykowanych do napędzania ludzkim wysiłkiem z możliwym wspomaganiem (np. elektrycznym). Do jazdy na rowerach jednośladowych (jedno- i dwu- kołowych) niezbędna jest umiejętność związana z utrzymaniem równowagi, dlatego jazdą na rowerze nazywa się również umiejętność poruszania się rowerem. == Nazewnictwo == W większości języków świata na określenie tej czynności używa się jednego słowa (ang. cycling, hiszp. ciclismo). W języku polskim nie jest przyjęte określenie jednowyrazowe, podobnie jak w języku rosyjskim czy ukraińskim. Historycznie i obecnie można spotkać także określenia cyklizm lub cyklistyka. Wcześniej jazdę na rowerze nazywano kolarstwem, a z czasem dla rozróżnienia poszczególnych form zaczęto używać dookreśleń: kolarstwo sportowe, kolarstwo wyczynowe, kolarstwo użytkowe, kolarstwo turystyczne, a samo słowo kolarstwo, jak i kolarz, zaczęło być kojarzone wyłącznie ze sportem. Osoba poruszająca się na rowerze określana jest „rowerzystą”/„rowerzystką”. == Fizyka jazdy na rowerze == W rowerach jednośladowych za utrzymanie pojazdu w pozycji pionowej odpowiada szereg czynników: efekt żyroskopowy, umiejętność utrzymania równowagi przez kierującego, ale kluczowym czynnikiem jest siła odśrodkowa, która powstaje przy mikroskrętach wykonywanych przez kierującego podczas jazdy. Efekt żyroskopowy zaczyna działać dopiero przy wyższych prędkościach. === Prędkość jazdy na rowerze === Średnia prędkość podczas jazdy na rowerze w ruchu swobodnym wynosi zwykle od 10 do 28 km/h, przy czym najwięcej wyników z badań wskazuje na przedział 10 - 20 km/h. Według danych zebranych od 287,5 mln użytkowników aplikacji Strava średnia prędkość rowerzysty to 21,72 km/h, przy czym dla mężczyzn średnia jest o 2,5 km/h wyższa niż dla kobiet. Na prędkość poruszania się rowerem największy wpływ mają indywidualne czynniki jadącego: wiek, kondycja fizyczna, ale pomijając te czynniki, na prędkość jazdy rowerem w ruchu miejskim wpływ ma jakość infrastruktury, gdzie przebieg łamany drogi rowerowej spowalnia rowerzystę w przebiegu średnim do 14 km/h, a drogi z sygnalizacją świetlną do 11 km/h. Co istotne, jakość roweru też ma znaczenie i dla rowerów z systemów wypożyczalni miejskich wartość prędkości może być niższa od 5 do 10 km/h. W przypadku wzniesień spadek niwelety o każdy 1% powoduje wzrost prędkości średnio o 0,86 km/h, a każdy 1% wzniesienia powoduje spadek prędkości o 1,44 km/h. Na obniżenie prędkości wpływa ruch współdzielony: pieszy i rowerowy, zwiększona intensywność ruchu, a także brak wydzielonej infrastruktury rowerowej. W Tour de France najwyższa średnia prędkość kolarza wynosi 41 - 45 km/h; na podjazdach prędkość ta spada do 20 km/h, a na zjazdach czasami osiąga się prędkość powyżej 100 km/h. Bez różnic wysokości osiąga się wyższe średnie prędkości: światowy rekord od 2022 roku dla rowerów standardowych wynosi 56 km/h. Ogólny godzinny rekord świata dla pojazdów napędzanych wyłącznie własną siłą mięśni jest znacznie wyższy niż rekord w przypadku klasycznego roweru szosowego. Francuzka Barbara Buatois przejechała dystans 84,02 km w ciągu godziny na rowerze poziomym w dniu 19 lipca 2009 r. w Battle Mountain w USA, co czyni ją pierwszą kobietą, która pokonała dystans ponad 80 km w ciągu godziny na rowerze poziomym. Aktualny rekord świata mężczyzn należy do Szwajcara Francesco Russo – 26 czerwca 2016 w Klettwitz przejechał w godzinę 92,43 km. Rekord prędkości na standardowym rowerze przy zjeździe z góry wynosi 164,95 km/h i ustanowił go Markus Stöckl w 2011 roku. Światowy rekord prędkości, który został osiągnięty w zjeździe na specjalnie wykonanym rowerze górskim bez napędu pomocniczego, wynosi 223,3 km/h. === Wydatek energetyczny === Osoba jeżdżąca na rowerze z prędkością 24 km na godzinę spala 0,049 kalorii na funt na minutę. Tak więc osoba o wadze 77 kg spala 515 kalorii w ciągu godziny, czyli około 21 kalorii na km. Dla porównania 1 litr benzyny zawiera około 7700 kalorii, a taka energia pozwoliłaby na przejechanie rowerem około 360 km na litr. Przy szybkiej jeździe rowerem wzrasta opór powietrza, a wraz z nim zużycie energii. W trakcie wyścigów rowerowych 80% energii jest pochłaniane na przeciwstawienie się oporom powietrza. Ludzie jadący w wyścigu takim jak Tour de France, jadąc z prędkością bliższą 40 km/h, spalają około trzy razy więcej kalorii - około 100 kalorii na milę. Na 100-milowym etapie trasy zawodnik może spalić od 8000 do 10 000 kalorii w ciągu jednego dnia. === Energia generowana przez rowerzystę === Początkujący (amator) generuje około 2,0-3,0 W/kg; osoba trenująca regularnie nawet do 3,5 W/kg; przeciętny rowerzysta, nietrenujący sportowo wytwarza moc na poziomie 100 W. W Tour de France, według analizy Training Peaks, najlepsi kolarze mają średnio około 300–400 watów mocy. == Zastosowanie jazdy na rowerze == === Rekreacja === Każde jedno użycie roweru do przemieszczania się z wyłączeniem zastosowań sportowych i komunikacyjnych. Przy jeździe rekreacyjnej sama czynność ma większe znaczenie niż cel jazdy, wyniki wydajnościowe lub sportowe. Jazda rekreacyjna narodziła się wkrótce po rowerowych zawodach sportowych. Szczególnie rozwinęła się po 1880 roku wraz z opracowaniem bezpieczniejszych rowerów wielośladowych. W Polsce jest to najczęstsze zastosowanie roweru – 61% badanych zadeklarowało aktywność ruchową jako podstawowe wykorzystanie roweru. === Dojazdowe (komunikacja rowerowa) === Użytkowe wykorzystanie roweru – aktywność związana z transportem osobistym – dojazdem do miejsca docelowego, zwykle do pracy lub szkoły. Stanowi element transportu alternatywnego (względem osobistego transportu samochodowego). Jazda na rowerze jest powszechnie uważana za bardzo wydajny środek transportu optymalny dla krótkich i średnich dystansów. Według sondażu TNS Polska, jeśli dystans jest krótszy niż 4 km, czas dojazdu na rowerze jest taki sam jak samochodem. Ogólna tendencja wskazuje, że rower jest najczęściej wybierany na dystansach między 1 a 10 km, mimo to w Polsce na dystansie do 2 km (1 mila) jest na 3. miejscu, ustępując miejsca innym wyborom: 35% dojściu pieszo, a nawet dojazdu własnym samochodem 23%; za rowerem znalazł się transport publiczny z wynikiem 16%, chociaż 80% badanych zgadza się, że rower odgrywa istotną rolę w redukcji korków. Z badania Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOŚ) z 2012 wynika, że 13 procent respondentów jeździ rowerem do pracy lub szkoły. Badania Ipsos z 2022 podają wynik 17%. W tym rankingu najwyżej jest Holandia – 30%, ale też 45% wybiera rower jako podstawowy transport do 2 km. === Turystyka rowerowa === Forma turystyki, gdzie jako główny środek transportu wykorzystywany jest rower. === Sport (kolarstwo) === Jazda na rowerze jako forma sportu (zawodowego lub amatorskiego) nazywana jest kolarstwem i ma szereg odmian. Dla kolarstwa amatorskiego można spotkać także określenie cyklosport. === Cyklologistyka === Logistyka, która opiera się o transport rowerem z użyciem flot rowerowych. Określenie w języku polskim jest sformułowaniem stosunkowo młodym, natomiast cyklologistyka jest bardzo rozwinięta w Europie Zachodniej. Do cyklologistyki możemy zaliczyć zarówno listonosza na rowerze, kuriera (np. Wrocławscy Kurierzy Rowerowi), jak i rowerowego dostawcę posiłków (np. Glovo, Uber Eats) oraz rowery cargo. === Rowery wspomagane elektrycznie === Szczególną formą jazdy na rowerze jest jazda na rowerze wspomaganym elektrycznie, w którym napęd mięśniowy rowerzysty jest uzupełniany przez pomocniczy napęd elektryczny. W prawie polskim rower może być wyposażony w uruchamiany naciskiem na pedały pomocniczy napęd elektryczny zasilany prądem o napięciu nie wyższym niż 48 V, o znamionowej mocy ciągłej nie większej niż 250 W, którego moc wyjściowa zmniejsza się stopniowo i spada do zera po przekroczeniu prędkości 25 km/h. Podobne parametry są stosowane w przepisach Unii Europejskiej dotyczących rowerów ze wspomaganiem pedałowania, wyłączonych z zakresu homologacji typu pojazdów kategorii L, jeżeli pomocniczy silnik elektryczny ma maksymalną ciągłą moc znamionową nie większą niż 250 W, a wspomaganie zanika po zaprzestaniu pedałowania i przed osiągnięciem prędkości 25 km/h. Wspomaganie elektryczne zmienia praktyczne zastosowanie roweru, ponieważ zmniejsza znaczenie barier takich jak większa odległość, podjazdy, wiatr, niższa sprawność fizyczna lub konieczność przewożenia ładunku. Rowery elektryczne są wykorzystywane zarówno w codziennych dojazdach, rekreacji i turystyce, jak i w przewozie dzieci oraz w cyklologistyce, zwłaszcza w postaci rowerów cargo ze wspomaganiem elektrycznym. Badania wskazują, że użytkownicy rowerów elektrycznych odbywają przeciętnie dłuższe podróże niż użytkownicy rowerów konwencjonalnych, a poziom aktywności fizycznej związanej z taką jazdą może być porównywalny z aktywnością osób korzystających ze zwykłych rowerów, mimo niższej intensywności wysiłku podczas pojedynczej jazdy. Przegląd systematyczny badań nad zdrowotnymi skutkami jazdy na rowerach elektrycznych wskazuje, że e-cycling może dostarczać aktywności fizycznej co najmniej o umiarkowanej intensywności oraz poprawiać wydolność krążeniowo-oddechową u osób nieaktywnych fizycznie. Równocześnie rowery elektryczne są zwykle cięższe od rowerów bez wspomagania, a ich większa masa i wyższe przeciętne prędkości mogą wpływać na sposób hamowania, manewrowania i ocenę ryzyka w ruchu drogowym. W badaniu terenowym przeprowadzonym wśród starszych rowerzystów użytkownicy rowerów elektrycznych jechali szybciej niż na rowerach konwencjonalnych, przy czym autorzy zwrócili uwagę, że wy