Poczta Polska S.A. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, zajmująca się świadczeniem usług pocztowych (listy i paczki), bankowo-ubezpieczeniowych – poprzez spółki z Grupy Kapitałowej Poczty Polskiej (Bank Pocztowy i Pocztowe Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie) oraz usług logistycznych. Spółka rozwija także obszar usług cyfrowych (neoznaczek, neolist, neokartka) realizowanych poprzez platformę internetową – Envelo. Powstała 1 stycznia 1992 w wyniku rozwiązania przedsiębiorstwa Polska Poczta, Telegraf i Telefon. == Właściciel Poczty Polskiej == W 2009 r. Poczta Polska stała się jednoosobową spółką akcyjną Skarbu Państwa o nazwie Poczta Polska S.A., co stanowi efekt komercjalizacji przedsiębiorstwa. Założycielem i jedynym akcjonariuszem Spółki jest Skarb Państwa reprezentowany obecnie przez Prezesa Rady Ministrów. Wcześniej Skarb Państwa reprezentowany był przez ministra właściwego do spraw łączności: Ministra Infrastruktury (od 2009–2011), Ministra Administracji i Cyfryzacji (2011–2015), Ministra Infrastruktury i Budownictwa (2015–2018), Ministra Infrastruktury (od 2018), Prezesa Rady Ministrów (od 2018). == Obowiązki ustawowe == Poczta Polska pełni funkcję operatora wyznaczonego, tj. operatora zobowiązanego do świadczenia powszechnych usług pocztowych, które dla wspólnego dobra świadczone są w sposób jednolity i po przystępnych cenach. Poczta ma obowiązek na terenie całego kraju 5 dni w tygodniu świadczyć usługi polegające na przyjmowaniu, sortowaniu, przemieszczaniu i doręczaniu: przesyłek listowych, w tym poleconych i z zadeklarowaną wartością do 2 kg, paczek pocztowych, w tym z zadeklarowaną wartością, do 10 kg (paczki nadesłane z zagranicy mogą mieć masę do 20 kg), przesyłek dla ociemniałych do 7 kg. Dodatkowo musi umożliwić nadawcy, na jego życzenie, uzyskanie dokumentu potwierdzającego odbiór przesyłki rejestrowanej. == Historia == === Usługi pocztowe w Polsce przedrozbiorowej === Początki funkcjonowania zorganizowanych usług pocztowych na terenie Polski związane są z tworzeniem się ośrodków władzy książęcej oraz królewskiej. Piastowscy władcy wysyłali oraz otrzymywali informacje dzięki systemowi posług komunikacyjnych zwanych podwodami. Zobowiązywało ono lokalnych przedstawicieli władzy do utrzymywania specjalnych pomieszczeń oraz dostarczanie koni dla przewożących informacje posłańców. Wprowadzenie prawa podwodów w średniowiecznej Polsce przypisuje się Bolesławowi Chrobremu, który utworzył rozbudowaną sieć komunikacyjną niezbędną do funkcjonowania administracji państwowej. Być może system ten wywodził się z wcześniejszych praw zwyczajowych, jednak pierwsze zapisane informacje na temat występowania tego prawa na ziemiach polskich znajdują się w łacińskich dokumentach wystawianych przez władców polskich oraz zawarte zostały w powstałym na przełomie XIII i XIV wieku „Najstarszym Zwodzie Prawa Polskiego” zwanym również „Księgą elbląską”. Regulował on zasady przesyłania korespondencji pomiędzy władcami, obsługi poselstwa przez wsie, przewozu rzeczy oraz odpowiedzialności za powierzone mienie. Do rozwoju i upowszechnienia się w Polsce organizacji pocztowej przyczyniły się rozwój handlu oraz poczta kupiecka, która swoją genezę wywodziła z potrzeby komunikowania się kupców w sprawach handlowych. Kupcy ci pochodzili z Niemiec, a później także z Włoch, z tymi zatem krajami utrzymywano najbardziej ożywione kontakty. W XIV i XV w. Kraków kontaktował się z niemieckimi miastami za pośrednictwem posłańców, wynagradzanych przez kupieckie konfraternie. Najlepiej urządzoną tego rodzaju pocztę kupiecką posiadali Fuggerowie, którzy pod koniec XV w. założyli swoje faktorie w Krakowie. Pierwotnie służyły one do handlu miedzią, z czasem jednak zaczęły załatwiać również operacje finansowe. Poczta Fuggerów wykorzystywana była początkowo jedynie do podtrzymywania łączności między tymi faktoriami a biurem centralnym w Augsburgu. W późniejszych latach z usług tej poczty korzystali król Zygmunt I Stary, królowa Bona i podkanclerzy Piotr Tomicki. Drugą – obok fuggerowskiej – poważną pocztą kupiecką była poczta Seweryna Bonera. Dom bankowy Bonera utrzymywał stałych agentów, którzy pośredniczyli w przesyłaniu korespondencji osób prywatnych. Seweryn Boner w porozumieniu z pocztą rodziny Thurn-Taxis usiłował zaprowadzić w Krakowie pocztę regularną, co udało się mu na małą skalę, ale po jego śmierci przedsiębiorstwo to upadło. Do powstania stałej polskiej poczty przyczyniła się śmierć królowej Bony w 1557 r., gdyż król Zygmunt II August w celu wyegzekwowania spadku musiał utrzymywać stałą i regularną korespondencję z Włochami. Dnia 18 października 1558 r. monarcha udzielił przywileju na urządzenie i kierowanie pocztą Włochowi Prosperowi Prowanie. Z poczty tej, kursującej z Krakowa do Wenecji, mogły również korzystać osoby prywatne, mimo że koszty jej utrzymania ponosił król. Prowana szybko jednak wszedł w konflikt z rodziną Thurn-Taxis, która kontrolowała połączenia pocztowe w Austrii, na Węgrzech i we Włoszech. Doprowadziło to do cofnięcia po czterech latach nadanego Prowanie przywileju. 11 lipca 1562 r. król zawarł nowy układ z Krzysztofem Taxisem, dyrektorem naczelnym poczty cesarskiej w Wiedniu, na mocy którego objął on wszystkie poczty w Polsce, tworząc jednolitą instytucję pod nazwą Poczta Polska, czyli Królewska. W jej skład wchodziła poczta włoska (Kraków-Wiedeń-Wenecja) i poczta litewska (Kraków-Warszawa-Wilno). Posłaniec pocztowy wyjeżdżał z Krakowa w każdą niedzielę rano, do Wiednia przybywał w środę, a następnie wyjeżdżał do Wenecji, gdzie przybywał po siedmiu dniach podróży. Na Litwę kurier udawał się w środę każdego tygodnia, by po tygodniowej jeździe pojawić się w Wilnie. Tak więc list z Krakowa do Wenecji „szedł” 10 dni, a z Krakowa do Wilna – dni 7. Opłata pocztowa wynosiła 3 grosze od 1 łuta wagi przesyłki prywatnej. Przesyłki króla i dworu były zwolnione od opłaty, ale monarcha wypłacał roczną subwencję na rzecz poczty w wysokości 1500 talarów (1200 na pocztę włoską, 300 na litewską). Kwotę tę pobierano w czterech ratach z cła krakowskiego. Cały dochód z poczty otrzymywał jej dyrektor, który w zamian musiał troszczyć się o jej utrzymanie i zaopatrzenie. Chociaż poczta polska pod zarządem nowego dyrektora zyskała rozległe i dobre połączenia zagraniczne, to jednak w wyniku rozmaitych intryg już po dwóch latach umowa z Taxisem została rozwiązana. Nowym dyrektorem poczty został Włoch Piotr Maffon, mieszczanin krakowski, który 9 stycznia 1564 roku otrzymał odpowiedni przywilej na prowadzenie poczty w okresie pięciu lat. W okresie tym zaznaczył się wyraźny regres tej instytucji, m.in. zabrakło stałego połączenia z Wenecją. W związku z tym, kontrakt z Maffonem został rozwiązany przed terminem, a o kierownictwo poczty zaczął ubiegać się Sebastian Montelupi, jeden z najbogatszych mieszczan krakowskich. Stosowny przywilej otrzymał on 18 listopada 1568, ale zarząd poczty objął dopiero na mocy poszerzonego przywileju z dn. 22 czerwca 1569 roku. Z chwilą objęcia poczty zwanej „królewską” przez Sebastiana Montelupiego, zakończył się jej początkowy okres rozwoju. Królewska poczta Montelupiego zobowiązana była dostarczać królowi przesyłki co tydzień, gdy władca przebywał w dowolnym miejscu w Koronie lub co trzy tygodnie, gdy przebywał na Litwie. Trasa do Wenecji obsługiwana była co 15 dni, a do Wilna co 17 dni. Za swoje usługi Montelupi otrzymywał rocznie 1300 talarów oraz korzystał z opłat za prywatne przesyłki. Do jego dyspozycji stały też podwody królewskie. Siedzibą poczty była Kamienica Montelupich w Krakowie przy Rynku Głównym nr 7. === Wolne Miasto Gdańsk === === II wojna światowa === Podczas II wojny światowej, rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie wznowił 15 grudnia 1941 roku działalność Poczty Polskiej, bazując na agencjach pocztowych utworzonych na okrętach Marynarki Wojennej, stanowiących suwerenne terytorium polskie, a od kwietnia 1942 także na statkach Polskiej Marynarki Handlowej. Zgodnie z przepisami Międzynarodowej Konwencji Pocztowej, korespondencja przyjmowana była na statkach tylko na pełnym morzu, a na okrętach na morzu lub w porcie, po czym dalej była ekspediowana do adresatów za pośrednictwem innych poczt. Wyłączony był obrót pocztowy z krajami nieprzyjacielskimi i okupowanymi. Nie było możliwe nadawanie listów przez Pocztę Polską na terytorium Wielkiej Brytanii, lecz kilka razy do roku (m.in. przed świętami) umożliwiono polskim żołnierzom przesyłanie listów na okręty, na których były one opatrywane znaczkami pocztowymi i nadawane dalej. W latach 1941–1944 miały miejsce cztery emisje polskich znaczków pocztowych. W związku z cofnięciem uznania polskiemu rządowi na emigracji, znaczki utraciły moc obiegową 11 lipca 1945 roku. === Wydarzenia === 18 października 1558 – utworzenie Poczty Królewskiej, jako sformalizowanej instytucji publicznej, przez Zygmunta Augusta, który „ustanowił stałe połączenie pocztowe między Krakowem a Wenecją przez Wiedeń, za pomocą poczty, czyli koni rozstawnych”. 18 października jest oficjalnym świętem Poczty Polskiej. 1 marca 1848 – decyzją Poczt Królestwa Polskiego rozpoczęto przewóz poczty koleją, pierwszy transport odbył się na trasie z Warszawy do Częstochowy. 7 lutego 1919 – dekret o tymczasowych przepisach pocztowych uznaje usługi pocztowe, telegraficzne i telefoniczne za własność państwa. 1928 rok – powstało przedsiębiorstwo państwowe „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”. 1 września 1939 – obrona Poczty Polskiej w Gdańsku i udział funkcjonariuszy Poczty Polskiej w kampanii wrześniowej na terytorium całego kraju. 11 października 1941 – dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o tymczasowym przekazaniu Ministrowi Skarbu praw i obowiązków dotyczących Państwowego Zarządu Poczt i Telegrafów oraz przedsiębiorstwa „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”. 15 grudnia 1941 – wznowienie działalności Poczty Polskiej z wykorzystaniem agencji pocztowych na okrętach Marynarki Wojennej. 1944 rok – uruchomiono okręg pocztowy w Lublinie, co uznaje się za początek współczesnej Poczty Pol