Grupa Lotos S.A. – polskie przedsiębiorstwo działające w latach 1972–2022, stanowiące jednostkę dominującą grupy kapitałowej skupiającej kilkanaście spółek produkcyjnych, handlowych oraz usługowych, głównie z branży poszukiwań, wydobycia oraz przetwórstwa ropy naftowej i dystrybucji produktów ropopochodnych (paliw, olejów, asfaltów, smarów, parafin itp.). Najważniejszą jej częścią była rafineria ropy naftowej zlokalizowana w Gdańsku-Rudnikach, nad Martwą Wisłą – będąca największym przedsiębiorstwem na Pomorzu i drugą pod względem przerobu rafinerią w Polsce. W 2022 Grupa Lotos została przejęta przez PKN Orlen. == Charakterystyka == Spółką matką grupy kapitałowej była spółka Grupa Lotos S.A., co powoduje, że dla uniknięcia nieporozumień używa się czasem nazw Grupa Lotos S.A. (dla spółki) i Grupa Kapitałowa Lotos (dla grupy kapitałowej). Od 2005 r. spółka publiczna notowana na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Głównym akcjonariuszem przedsiębiorstwa jest Skarb Państwa (53,19%). Od 2005 r. wchodzi w skład indeksu WIG20, a od 2009 r. – Respect Index. W 2007 r. w światowym raporcie naftowym Solomona Grupa Lotos zajęła 2. pozycję pośród 106 rafinerii z Europy, Północnej Afryki i Bliskiego Wschodu pod względem wykorzystania mocy przerobowych. 6. miejsce w efektywności energetycznej i 9. pod względem stopy zwrotu z inwestycji, będąc jednocześnie pod tym względem liderem spośród 18 rafinerii regionu Europy Centralnej i Południowej. Zysk netto za 2006 r. dla akcjonariuszy jednostki dominującej w Grupie Lotos wyniósł niemal 680 mln zł. W 2012 r. spółka zajęła drugie miejsca w rankingach: dziennika „Rzeczpospolita” i tygodnika „Polityka”, a także szóste miejsce w rankingu Coface wśród 500. największych firm Europy Środkowo-Wschodniej. Ogólne przychody przedsiębiorstwa w roku 2012 przekroczyły 33,5 mld złotych, przychody ze sprzedaży wyniosły ponad 33,1 mld złotych. W roku 2014 spółka zanotowała prawie 1,5 mld złotych straty, czego główną przyczyną był duży spadek cen ropy w IV kwartale tego roku. Rafineria zmieniała kilkakrotnie nazwę. Została utworzona jako Rafineria Nafty Gdańsk (początkowo z dodatkiem w budowie), następnie zmieniła nazwę na Gdańskie Zakłady Rafineryjne. Do 2003 r. zakład działał pod nazwą Rafineria Gdańska S.A., a od czerwca 2003 Grupa Lotos S.A., do której zostały przyłączone rafinerie południowe: Czechowice, Jasło i Glimar (w Gorlicach) oraz Petrobaltic – spółka zajmująca się poszukiwaniem i wydobyciem ropy naftowej. Wraz z powstaniem marki LOTOS, prywatyzacji Rafinerii Gdańskiej i zależnych od niej spółek, na początku XXI wieku pojawiła się idea połączenia rafinerii z koncernem PKN Orlen. Wówczas takiej propozycji sprzeciwiało się wiele osób związanych z Rafinerią Gdańską, a nawet politycy jak np. Bogdan Borusewicz czy ówczesny prezydent miasta Gdańska Paweł Adamowicz. Ostatecznie, ze względu na strategiczne znaczenie rafinerii dla gospodarki Gdańska oraz Pomorza, zdecydowano się na to, by nie włączać Rafinerii Gdańskiej do koncernu PKN Orlen. Od tamtego czasu Rafineria Gdańska rozwinęła się, stając się jedną z najnowocześniejszych rafinerii w Europie, jednocześnie poszerzając swoje portfolio o nowe rafinerie oraz spółki m.in. Petrobaltic. Po zmianie rządu w 2015 roku na nowo pojawiła się idea włączenia Grupy Lotos do PKN Orlen. Taką możliwość uzasadniano faktem, że po przejęciu przez PKN Orlen Lotosu oraz PGNiG można będzie stworzyć wielki koncern multi energetyczny, zdolny do konkurencji na rynkach światowych. Na początku 2018 roku rozpoczął się proces fuzji Grupy Lotos z PKN Orlen. 14 lipca 2020 roku Komisja Europejska udzieliła zgody na fuzję obu przedsiębiorstw pod warunkiem sprzedaży 30 proc. udziałów rafinerii Lotos (wraz z prawem do połowy jej produkcji w zakresie ropy naftowej i benzyny) i 80 proc. stacji tej sieci (389 stacji benzynowych) oraz dziewięć składów paliw. Oznacza to wyłączenie ze struktur grupy spółek Lotos Paliwa, Lotos Infrastruktura, Lotos Terminale, RCEkoenergia, Lotos Biopaliwa, Lotos-Air BP Polska, a także południowych oddziałów spółki Lotos Asfalt. Wobec braku realizacji tych warunków, Orlen wystąpił o możliwość ich realizacji do 14 listopada 2021, a następnie do 14 stycznia 2022, na co Komisja Europejska przystała. 10 stycznia 2022 zarząd Orlenu podjął decyzję o warunkowej sprzedaży między innymi 417 stacji paliw Lotosu koncernowi MOL za 610 mln USD (w zamian Orlen odkupił od MOL za 259 mln USD 144 stacje paliw na Węgrzech i 41 na Słowacji) oraz 30% udziałów w gdańskiej rafinerii wydzielonej do dedykowanej koncernowi spółki Saudi Aramco (bez ograniczeń w zakresie dalszej sprzedaży przez Aramco nabytych udziałów oraz bez prawa pierwokupu dla Orlenu). 1 sierpnia 2022 nastąpiło przejęcie Grupy Lotos przez PKN Orlen i połączenie obu spółek. W 2015 r. wartość marki Lotos była szacowana na około 1,5 mld zł. Wycena Solomona dokonana w 2020 r. opiewała na 4,9 mld dolarów, czyli ok. 21,7 mld zł. == Historia == === Kalendarium === 1971 5 maja – decyzja Prezydium Rady Ministrów (nr 47/71) o budowie rafinerii w Gdańsku 1972 1 marca – powołanie przedsiębiorstwa Rafineria Nafty „Gdańsk” w budowie 17 kwietnia – pierwszy wpis w dzienniku budowy, czyli początek budowy rafinerii 1975 22 lipca – pierwsza dostawa ropy Zakum z ZEA do Portu Północnego tankowcem Kasprowy Wierch 12 grudnia – pierwsze produkty rafinerii – najpierw benzyna, a kilka godzin później nafta i oleje napędowe 1976 1 lipca – zmiana nazwy zakładu na Gdańskie Zakłady Rafineryjne 1977 październik – ruszyła produkcja olejów silnikowych 1980 uruchomienie produkcji asfaltów przemysłowych czerwiec – uruchomienie produkcji paliwa lotniczego 1988 uruchomienie produkcji paliwa lotniczego JET A1 1990 sierpień – uruchomienie produkcji oleju mineralnego Lotos, od którego powstała później nazwa całej Grupy Kapitałowej 1991 18 września – Gdańskie Zakłady Rafineryjne stały się spółką akcyjną o nazwie Rafineria Gdańska S.A. 1992 kwiecień – uruchomienie pierwszej własnej stacji paliw w Redzie 1996 wprowadzenie systemu zapewnienia jakości i otrzymanie certyfikatu ISO 9002 1997 zwiększenie mocy przerobowych rafinerii z 2,8 do 3,5 mln ton ropy rocznie 1999 zwiększenie zdolności przerobowych rafinerii z 3,5 do 4,5 mln ton ropy rocznie 16 grudnia – wdrożenie systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001 2003 styczeń – rozpoczęcie działalności spółek Lotos Oil i Lotos Kolej marzec – uzyskanie certyfikatu Zintegrowanego Systemu Zarządzania 3 maja – ugaszenie pożaru zbiornika benzyny. Spłonęło 19 tysięcy metrów sześciennych (19 mln l) benzyny bezołowiowej. Zginęły 3 osoby, a straty wyniosły ponad 12 mln zł. Akcja strażaków trwała kilkanaście godzin i wymagała tzw. ataku pianowego, czyli pokrycia płonącego zbiornika ogromną ilością piany 2 czerwca – zmiana firmy na Grupa Lotos S.A. czerwiec – rozpoczęcie działalności spółki Lotos Serwis lipiec – rozpoczęcie działalności spółki Lotos Lab 2004 marzec – rozpoczęcie działalności spółki Lotos Straż kwiecień – rozpoczęcie działalności spółki Lotos Asfalt czerwiec – otwarcie w gdańskiej marinie pierwszej pływającej stacji Lotos 2005 luty – Rząd RP zaakceptował zakup przez Grupę Lotos akcji trzech rafinerii południowych i Petrobalticu maj – zwiększenie zdolności przerobowych rafinerii z 4,5 do 6 mln ton ropy rocznie 9 czerwca – debiut Grupy Lotos na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie wrzesień – dołączenie Grupy Lotos do indeksu WIG20 grudzień – przejęcie stacji Esso i Slovnaftu w Polsce 2006 styczeń – powstanie spółek Lotos Czechowice i Lotos Jasło 2007 9 sierpnia – oficjalne rozpoczęcie rozbudowy rafinerii w ramach Programu 10+ (wcześniej nazywanego Program Kompleksowego Rozwoju Technicznego) wrzesień – powstanie spółki poszukiwawczo-wydobywczej Lotos Exploration and Production Norge AS październik – wprowadzenie na rynek paliw premium Lotos Dynamic 2008 luty – uruchomienie programu premiowego Lotos Navigator maj – otwarcie fabryki biokomponentu FAME w Czechowicach-Dziedzicach czerwiec – ogłoszenie Strategii Społecznej Odpowiedzialności Grupy Lotos i wydanie pierwszego Raportu CSR 2009 czerwiec – otwarcie przez Lotos Tank bazy paliwowej w gdańskim porcie lotniczym im. Lecha Wałęsy; otwarcie przez Lotos Asfalt fabryki pap w Jaśle 2010 luty – zwiększenie zdolności przerobowych rafinerii z 6 do 10,5 mln ton ropy rocznie 2011 styczeń – przejęcie litewskiej spółki wydobywczej AB Geonafta; 28 marca – zakończenie budowy Programu 10+ 13 lipca – otwarcie pierwszych stacji paliw segmentu ekonomicznego Lotos Optima 2012 12 lipca – uruchomienie w gdańskiej rafinerii instalacji do produkcji ksylenów wrzesień – całkowite przejście gdańskiej rafinerii na zasilanie gazem ziemnym listopad – przejęcie pełnej kontroli nad litewską spółką wydobywczą Manifoldas grudzień – wejście Lotos Tank na Lotnisko Chopina w Warszawie 2018 27 lutego – podpisanie listu intencyjnego, rozpoczynającego proces fuzji z PKN Orlen 2020 14 lipca – Komisja Europejska udzieliła zgody na fuzję z Orlenem pod warunkiem sprzedaży 30 proc. udziałów rafinerii Lotos (wraz z prawem do połowy jej produkcji w zakresie ropy naftowej) innemu podmiotowi. 2022 19 lipca – Rada Ministrów wydała zgodę na połączenie Grupy Lotos i PKN Orlen 29 lipca – Notowania Grupy Lotos na GPW zostały zawieszone 1 sierpnia – rejestracja fuzji Grupy Lotos S.A. z PKN Orlen S.A. w rejestrze KRS w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, przeniesienie majątku Grupy Lotos do Orlenu, ukończenie fuzji i tym samym przejęcie Grupy Lotos przez PKN Orlen === Nazwa === Od 1973 zakład nazywał się Rafineria Nafty „Gdańsk”. W 1976 nazwę zmieniono na Gdańskie Zakłady Rafineryjne. 1 października 1991 Gdańskie Zakłady Rafineryjne stały się spółką akcyjną o nazwie Rafineria Gdańska S.A. 2 czerwca 2003 nastąpiła zmiana nazwy na Grupa Lotos S.A. (marketingowo wyraz Lotos zazwyczaj zapisywany jest wielkimi literami). W latach 2021–2022 wydzielono aktywa rafineryjne z Grupy Lotos do spółki Lotos Asfalt, przekształconej następnie w nową spółkę Rafineria Gdańska Sp. z o