Richard Milhous Nixon (ur. 9 stycznia 1913 w Yorba Linda, zm. 22 kwietnia 1994 w Nowym Jorku) – amerykański polityk z Partii Republikańskiej i prawnik, 37. prezydent Stanów Zjednoczonych (1969–1974). 36. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1953–1961), senator (1950–1953) i członek Izby Reprezentantów (1947–1950). Z powodu afery Watergate zrezygnował z urzędu prezydenta, jako jedyny w historii. == Życiorys == === Dzieciństwo i młodość === Urodził się 9 stycznia 1913 roku w Yorba Linda w Kalifornii jako syn sadownika Francisa Nixona i jego żony Hannah Milhous. Pobierał nauki w lokalnych szkołach, a następnie w Whittier College, w pobliskim Whittier. Po jego ukończeniu wstąpił na Duke University, gdzie studiował nauki prawne. Prywatny uniwersytet był poza zasięgiem finansowym rodziny Nixonów, lecz przyszły prezydent otrzymywał stypendium naukowe, które pozwoliło mu kontynuować naukę. Gdy uzyskał dyplom, rozpoczął prowadzenie prywatnej praktyki w Whittier. W momencie ataku na Pearl Harbor Nixon pracował w Biurze Kontroli Cen w Waszyngtonie, lecz po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej postanowił wstąpić do Marynarki Wojennej. Przeszedł szkolenie w Ottumwie, otrzymał stopień porucznika i został skierowany na południowy Pacyfik. Będąc oficerem lotnictwa, nie brał udziału w bombardowaniach i bezpośrednich starciach. Pod koniec 1944 roku został zdemobilizowany i wrócił do kraju. === Kongresmen === Zaraz po II wojnie światowej rozpoczął swoją działalność polityczną, angażując się w działalność Partii Republikańskiej. W 1946 roku wystartował w wyborach do Izby Reprezentantów i zdobył mandat. Został członkiem Komisji ds. Działalności Antyamerykańskiej (House Un-American Activities Committee), w której wykazywał postawę antykomunistyczną i antyliberalną. W ramach działalności komisji wziął udział w skazaniu pracownika Departamentu Stanu, Algera Hissa, który został oskarżony o sympatie prokomunistyczne. W 1947 roku pomógł w obaleniu weta prezydenta Trumana wobec antyzwiązkowej ustawy Tafta–Hartleya. W 1950 roku postanowił ubiegać się o mandat senatora. Jego konkurentką z Partii Demokratycznej była Helen Gahagan Douglas. Podobnie jak w wyborach do Izby Reprezentantów, Nixon kłamliwie powiązał swoją konkurentkę z lewicowym kongresmenem, Vitem Marcantoniem. Mimo zwycięstwa w wyborach nie zapewnił sobie popularności – jego kontrowersyjne działania spowodowały, że nadano mu pseudonim „Cwany Dick” (Tricky Dick). Gdy odbywały się wybory prezydenckie w 1952 roku, Nixon był jednym z delegatów kalifornijskich. Dzięki uchwaleniu rezolucji o uczciwych zasadach gry, nominację prezydencką z łatwością uzyskał Dwight Eisenhower. Bossowie republikańscy uznali, że Nixon, z twardymi poglądami antykomunistycznymi, będzie odpowiednim kandydatem na wiceprezydenta. W trakcie kampanii ostro atakował kandydata demokratów, Adlaia Stevensona, oskarżając go o appeasement wobec Związku Radzieckiego. Jesienią 1952 roku wyszło na jaw, że Nixon miał otrzymywać 900 dolarów miesięcznie z tajnego funduszu, finansowanego przez 76 konserwatywnych biznesmenów kalifornijskich. Gdy ujawniono aferę, kandydat na wiceprezydenta otrzymał łącznie nieco ponad 18 tysięcy dolarów. W orędziu do narodu, 23 września wyjaśniał, że pieniądze te są przeznaczane na koszty utrzymania biura i sekretariatu. Twierdził, że jedynym otrzymanym prezentem był pies Checkers, dla jego córki. Zaznaczył dodatkowo, że bez względu na opinie, psa nie odda, wskutek czego przemówienie nazwano „przemówieniem Checkersa”. Mimo winy Nixonowi udało się zatrzeć złe wrażenie i wzbudzić współczucie części wyborców. Duet republikański bez trudu wygrał wybory powszechne i w Kolegium Elektorów, w efekcie czego 20 stycznia 1953 roku Nixon został zaprzysiężony na wiceprezydenta. === Wiceprezydentura === Prezydent Eisenhower często delegował swoich podwładnych do wykonywania zadań, sam natomiast funkcjonował jak szef sztabu. Nixona mianował przewodniczącym Prezydenckiej Komisji ds. Kontraktów Rządowych oraz Rządowej Komisji ds. Stabilizacji Cen i Wzrostu Gospodarczego. Zadaniem komisji była kontrola firm korzystających z kontraktów rządowych pod względem segregacji rasowej. Ponadto Nixon zastępował Eisenhowera, kiedy ten przebywał w szpitalach w 1955, 1956 i 1957 roku. Prowadził posiedzenia gabinetu i Krajowej Rady Bezpieczeństwa, jednak ograniczał się tylko do przewodnictwa, w kwestiach merytorycznych ustępując pola doradcom prezydenta. Dzięki wypracowanemu modelowi współpracy Eisenhowera i Nixona, ustalono pewien konwenans sukcesji prezydenckiej i kompetencji wiceprezydenta w razie trwałej lub tymczasowej niezdolności do sprawowania najwyższego urzędu w państwie. Model ten był stosowany także przez następne administracje do czasu uchwalenia XXV poprawki do Konstytucji. W dniach 2–5 sierpnia 1959 roku Nixon, jako pierwszy urzędujący wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, przebywał z oficjalną wizytą w Polsce. Wybory prezydenckie w 1960 roku stworzyły Nixonowi szansę do objęcia najwyższego urzędu w państwie. Partia Republikańska udzieliła mu poparcia, natomiast jego głównym rywalem został demokrata – John F. Kennedy. Przegrał wybory stosunkiem 303:219 głosów elektorskich, natomiast w głosowaniu powszechnym uzyskał niecałe 120 tysięcy głosów mniej od kandydata Partii Demokratycznej. Nixon twierdził, że przegrał wybory w wyniku debat telewizyjnych, w których wypadł gorzej ze względu na zły makijaż. === Lata 1960–1968 === Po przegranych wyborach powrócił do Kalifornii, gdzie w 1962 roku postanowił ubiegać się o stanowisko gubernatora. Politycy demokratów ujawnili wówczas niedozwolone posunięcia, które Nixon stosował w przeszłości, i skierowali sprawę do sądu. Sąd zakazał takich praktyk, a przyszły prezydent przegrał wybory z Patem Brownem. Zapowiedział wówczas wycofanie się z polityki. Jeszcze w 1962 roku przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie pracował w dużej firmie prawniczej. Cztery lata później aktywnie włączył się w kampanię republikanów przed wyborami do Kongresu. Gdy odbywały się wybory prezydenckie w 1968 roku, do nominacji pretendowali Nixon, George W. Romney, Nelson Rockefeller i Ronald Reagan. W czasie kampanii wyborczej zawarł porozumienie z konserwatywnym senatorem Stromem Thurmondem, któremu obiecał nominacje południowców do Sądu Najwyższego i sądów federalnych. Ponadto zobowiązał się mianować wiceprezydentem polityka akceptowalnego przez stany południowe. Ostatecznie został nim gubernator Marylandu, Spiro Agnew. Kandydatem demokratów był dotychczasowy wiceprezydent Hubert Humphrey, a George Wallace wystartował jako kandydat niezależny. Nixon uzyskał 31,7 miliona głosów, wobec 30,8 miliona dla Humphreya i 9,4 miliona dla Wallace’a. W Kolegium Elektorów na republikanina zagłosowało 301 elektorów, na demokratę 191, a na kandydata niezależnego 46. Nixon został zaprzysiężony 20 stycznia 1969 roku. === Prezydentura === ==== Pierwsza kadencja ==== Realizując obietnice składane wyborcom z Południa, Nixon skrytykował program „Wielkiego Społeczeństwa” Lyndona Johnsona i opowiadał się za segregacją rasową. Ze względu na zamieszki, zmuszony był oświadczyć, że uprzedzenia rasowe muszą być zakazane. Mimo to stanowczo sprzeciwił się busingowi, czyli obowiązkowemu przewożeniu do szkół dzieci czarnoskórych i białych w ramach desegregacji. Z jego inicjatywy Kongres wycofał środki federalne na tę działalność. W 1970 roku prezydent przeforsował poprawkę do ustawy o prawach wyborczych z 1965 roku, faworyzując wyborców z Południa. Usiłując walczyć z narastającą przestępczością, prezydent zaproponował ustawy o kontroli przestępczości i bezpieczeństwa na ulicach oraz ustawę o kontroli przestępczości zorganizowanej. Niektóre klauzule tych ustaw umożliwiały zakładanie podsłuchów i prewencyjne aresztowania, co było zwalczane przez stronnictwa liberalne. Uchwalenie nowego prawa przyniosło skutek odwrotny do zamierzonego – przestępczość wzrosła. W walce z ubóstwem Nixon zaproponował program „Nowego Federalizmu”, przeznaczając środki federalne na zasiłki dla osób starszych, inwalidów, rozszerzając program kuponów żywnościowych dla najbiedniejszych i przekazując część obowiązków społecznych administracji centralnej władzom stanowym (na co przeznaczono 30 miliardów dolarów na okres 5 lat). Administracja Nixona objęła władzę w czasie wojny wietnamskiej, mającej walny wpływ na gospodarkę. Największy problem stanowiła inflacja, rzędu 6–7%. Aby temu przeciwdziałać, prezydent zaproponował nową ustawę podatkową, zakładającą ulgi dla ubogich i całkowite zwolnienie z podatku dla najbiedniejszych. Nie przyniosło to jednak oczekiwanych rezultatów – inflacja nie spadała, bezrobocie rosło, a rezerwy złota topniały i pozycja dolara słabła. Zebrana w sierpniu 1971 roku w Camp David rada złożona z ekonomistów i doradców gospodarczych opracowała program zwany nixonomiką. Głównymi założeniami tej polityki było wycofanie pokrycia w złocie dla dolara, czego skutkiem była 8% dewaluacja waluty w stosunku do walut innych krajów kapitalistycznych i wzrost eksportu. Ponadto, w celu zmniejszenia popytu, prezydent ogłosił nałożenie 10% podatku na towary importowane. Dodatkowo Nixon wprowadził ulgi dla biznesmenów i na 90 dni zamroził płace i ceny, w celu zatrzymania wzrastającej inflacji. Odniosło to zamierzony skutek, ale silne lobby biznesowe zmusiło administrację centralną do wycofania się z tego pomysłu. Wskutek tego inflacja ponownie wzrosła, a rząd federalny nie miał pomysłu na systemowe rozwiązanie tego problemu. W 1972 roku bez zatrudnienia było o dwa miliony więcej osób niż trzy lata wcześniej. Zadłużenie przewidziane w budżecie także zwiększyło się do 25,2 miliarda dolarów. Najważniejszą kwestią z dziedziny polityki zagranicznej było zakończenie wojny wietnamskiej, przeciw której ostro protestowano w społeczeństwie amerykańskim. Jeszcze przed wyborami w 1968 roku Nixon oświadczył, że ma plan zakończenia działań wojennych, jednak nie może go upublicznić, gdyż osłabi to pozycję USA przed rokowaniami w Paryżu. Chc