# Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) **Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)** – państwowa instytucja badawcza, będąca centralną polską służbą meteorologiczną i hydrologiczną. IMGW-PIB realizuje zadania z zakresu monitoringu, prognozowania, ostrzegania oraz badań naukowych w obszarze fizyki atmosfery i gospodarowania wodami. Funkcjonuje na podstawie ustawy o instytutach badawczych oraz Prawo wodne, będąc bezpośrednio podległym Ministerstwu Infrastruktury. ## Historia i sytuacja prawna IMGW-PIB powstał 30 grudnia 1972 roku na mocy uchwały nr 338/72 Rady Ministrów. Instytut został utworzony poprzez fuzję dwóch wcześniejszych placówek: Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego oraz Instytutu Gospodarki Wodnej. Decyzja ta miała na celu zintegrowanie badań nad zjawiskami atmosferycznymi z gospodarowaniem i ochroną zasobów wodnych w Polsce, tworząc kompleksowe centrum wiedzy i działania. Obecnie instytut funkcjonuje w oparciu o: * **Ustawę z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych** – definiującą statut i zadania państwowych instytutów naukowych, * **Ustawę Prawo wodne (z 20 lipca 2017 r.)** – regulującą gospodarowanie wodami i nadzorującą m.in. bezpieczeństwo budowli hydraulicznych. Nadzór nad działalnością IMGW-PIB sprawuje Ministerstwo Infrastruktury, które koordynuje politykę naukową i operacyjną placówki w kontekście potrzeb całego sektora transportu, budownictwa i ochrony przed klimatem. ### Dyrektorzy IMGW-PIB Od momentu powstania instytut przeszedł przez ręce kilku dyrektorów, którzy kształtowali jego politykę w różnych dekadach: * prof. dr inż. **Jan Zieliński** (1972–1975, 1980–1981, 1984–2006) – jeden z najdłużej kierujących instytutem, rysujący jego podstawy organizacyjne i badawcze, * dr inż. **Mieczysław Ostojski** (2006–2015) – jego kadencja zakończyła się zatrzymaniem w związku z zarzutami korupcyjnymi (patrz: Kontrowersje), * dr inż. **Przemysław Łagodzki** (2015–2018), * **Joanna Szczepańska** (2018–2019), * dr **Przemysław Ligenza** (2019–2022), * dr **Janusz Karp** (2022–2024), * prof. dr hab. **Robert Czerniawski** (od 2024). ### Kierownictwo Władze instytutu wspierają dyrektora w codziennym zarządzaniu i strategicznym rozwoju placówki: * prof. dr hab. **Robert Czerniawski** – dyrektor, * dr hab. **Bogdan Rosa** – zastępca dyrektora ds. nauki, * **Maciej Humiczewski** – zastępca dyrektora, * **Maria Kaczorowska** – zastępca dyrektora. ### Kontrowersje i odpowiedzialność prawna W 2016 roku śledztwo antykorupcyjne doprowadziło do zatrzymania ówczesnego dyrektora, Mieczysława Ostojskiego. Postawiono mu 51 zarzutów, m.in. korupcji, nadużywania uprawnień celem osiągnięcia korzyści majątkowej, oszustwa, przywłaszczenia mienia oraz fałszowania dokumentów. Zarzuty te dotyczyły czynności dopuszczanych w latach 2005–2015. Sprawa ta miała szerokie konsekwencje, ponieważ zarzuty korupcyjne postawiono również kilkunastu innym pracownikom instytutu, co wymagało gruntownej przebudowy nadzoru i procedur wewnętrznych. ## Pracownicy IMGW-PIB Zadania instytutu wymagają wielodyscyplinarnego zespołu ekspertów. Pracownicy IMGW-PIB to meteorolodzy, hydrolozi, inżynierowie, technicy oraz specjaliści ds. nauki o klimacie i teledetekcji. Ich codzienna praca polega na obserwacji zjawisk, analizie danych i tworzeniu modeli prognoz, które ratują ludzkie życie i zabezpieczają gospodarkę. ## Zadania Instytutu Głównym zadaniem IMGW-PIB jest prowadzenie systematycznych pomiarów i obserwacji hydrologicznych oraz meteorologicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Instytut odpowiada za: * **Zbieranie, przechowywanie i przetwarzanie** materiałów pomiarowych i obserwacyjnych – zarówno krajowych, jak i zagranicznych, * **Opracowywanie i rozpowszechnianie prognoz i ostrzeżeń** – mających na celu ochronę ludności, infrastruktury oraz gospodarki narodowej przed niebezpiecznymi zjawiskami, * **Prognozowanie jakości zasobów wodnych i zanieczyszczeń atmosfery**, * **Ocenę stanu technicznego i bezpieczeństwa budowli piętrzących** (np. zapór, tam) zgodnie z przepisami prawnymi, * **Działalność badawczą** – poszerzającą wiedzę naukową o zmianach klimatycznych i hydrologicznych. Dla rzetelności, IMGW-PIB zbiera i przetwarza informacje dla władz publicznych oraz właścicieli wód wyłącznie według procedur standardowych określonych w rozporządzeniach. W odróżnieniu od procedur standardowych, informacje zebrane metodami niestandardowymi oraz analityki specjalistyczne stanowią źródło dochodu instytutu poprzez sprzedaż danych i usług komercyjnych. ### Gospodarka i partnerstwa Finansowanie IMGW-PIB opiera się na budżecie państwa, dotacjach z funduszy Unii Europejskiej oraz środkach z Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych. Instytut prowadzi również działalność komercyjną, sprzedając m.in. prognozy pogody, analizy specjalistyczne i usługi sieciowe. Kluczowym projektem badawczo-aplikacyjnym jest współpraca z gdańskim przedsiębiorstwem **Retencjapl sp. z o.o.** na rzecz stworzenia zbiorczej bazy danych o opadach dla wszystkich 930 miast w Polsce. Projekt ten, nazwany **„Polski Atlas Natężeń Deszczów (PANDa)”,** ma zawierać informacje o natężeniach miarodajnych opadów deszczu, niezbędne do projektowania i modelowania systemów odprowadzania oraz retencjonowania wód opadowych. Planowany termin zakończenia prac to rok 2019. IMGW współpracuje z globalnymi organizacjami, w tym ze **Światową Organizacją Meteorologiczną (WMO)** i innymi instytucjami ONZ, a także z krajowymi i zagranicznymi podmiotami naukowymi oraz ochrony zdrowia. ## Serwisy Instytutu Od wielu lat Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej aktywnie udostępnia informacje dla społeczeństwa cyfrowego, prowadząc własne portale informacyjne. ### Pogodynka.pl Od 2007 roku działa serwis **pogodynka.pl**. Jest to główny portal internetowy IMGW-PIB, gdzie publikowane są bieżące prognozy pogody dla całego kraju oraz informacje o zjawiskach meteorologicznych w Polsce i na świecie. Serwis stanowi kluczowe narzędzie wewnętrznej i zewnętrznej komunikacji wydarzeń pogodowych. ### Żagle Pogodynka W sierpniu 2008 roku, w pierwszą rocznicę tragicznego szkwala na Mazurach, uruchomiono specjalistyczny portal dla żeglarzy – **„Żagle Pogodynka”**. Jego głównym celem jest zwiększenie bezpieczeństwa na morzach, jeziorach i rzekach przez dostarczanie rzetelnych informacji z zakresu meteorologii morskiej, ratownictwa i żeglarstwa. Kilka miesięcy po uruchomieniu serwisu wprowadzono usługę wysyłania **SMS-owych prognoz pogody oraz ostrzeżeń żeglarskich** dla 23 najpopularniejszych akwenów wodnych w Polsce. ## Dostęp do danych meteorologicznych i hydrologicznych Kwestia otwartości danych zebranych przez IMGW-PIB jest kluczowym aspektem współczesnego funkcjonowania państwa. Prawo wymaga, aby instytucje publiczne udostępniały zebrane informacje, choć zasady te ewoluowały pod wpływem dyrektyw unijnych i postulatów społecznych. ### Ustawa Prawo wodne i dostępność Zgodnie z polskim prawem (w tym ustawą o dostępie do informacji publicznej), Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ma obowiązek nieodpłatnego udostępniania informacji o stanie atmosfery i hydrosfery. Dotyczy to danych przetworzonych w wyniku standardowych procedur. Odbiorcami są organy władzy publicznej, właściciele wód, ich zarządcy, a także uczelnie i instytuty naukowe dla potrzeb badań i dydaktyki. ### Debata klimatyczna i dane klimatyczne (Climategate) W 2009 roku wybuchł międzynarodowy skandal klimatyczny (tzw. *Climategate*), polegający na nieautoryzowanym ujawnieniu prywatnej korespondencji i danych z Climate Research Unit (CRU) na Uniwersytecie Wschodniej Anglii. W oficjalnym komunikacie z 28 listopada 2009 brytyjski uniwersytet zapewnił, że większość danych jest publicznie dostępna, jednak pozostałe wymagają zgody od Narodowych Służb Meteorologicznych (władców danych), do których należą m.in. IMGW-PIB (dla Polski). W początkach 2010 roku z ponad 150 krajów świata, z którymi skontaktowała się brytyjska służba meteorologiczna, 59 odpowiedziało. Spośród nich siedem krajów, w tym **Polska, Kanada i Szwecja**, odmówiło udostępnienia swoich danych klimatycznych. To uczyniło Polskę jedynym krajem w Europie, który nie zgodził się na globalny zbiór danych, argumentując to m.in. kwestiami bezpieczeństwa, własności intelektualnej i regulacjami prawnymi. ### Rezolucja nr 40 Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) IMGW-PIB opiera procedurę wymiany danych na **Rezolucji nr 40 WMO**. Zgodnie z nią, narodowe służby meteorologiczne mogą określić listę „Dodatkowych Danych i Produktów”, do których swobodny dostęp jest ograniczony z uwagi na ich komercyjną wartość. Jest to w dużej mierze efekt modelu finansowania służb na świecie. Z powodu restrykcyjnej polityki wymiany danych w Europie dochodzi do paradoksalnych sytuacji – dane z Polski czy Europy często są łatwiej dostępne z serwerów w USA, gdzie rządowe instytucje (jak amerykański NOAA) na mocy prawa dostarczają danych za darmo, finansowane z podatków obywatelskich. Amerykańskie Towarzystwo Meteorologiczne oraz organizacje naukowe na świecie od lat opowiadają się za darmowym dostępem do danych o klimacie i oceanie, argumentując to globalnym charakterem zmian klimatycznych. ### Afera blokady radarów (2013) W czerwcu 2013 roku IMGW-PIB podjęło decyzję o zablokowaniu chwilowym dostępu do danych radarowych zbieranych na terenie Polski dla serwisu internetowego działającego w Czechach. Serwis ten był niekomercyjny, jednak decyzja polskiej służby wywołała w polskich mediach szeroką dyskusję na temat prawa własności danych z radarów opłacanych z budżetu państwa. ### Ustawa o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego (od 2017) W odpowiedzi na unijne dyrektywy oraz postulaty społeczne, 1 stycznia 2017 roku w życie weszły przepisy wymuszające na IMGW udostępnienie obywatelom danych meteorologicznych i hydrologicznych za darmo (dotychczasowe ograniczenia zaczęły się znosić, a nowe przepisy weszły w życie m.in. z 2021 roku w ramach tzw. dyrektywy *Open Data*). Od tego momentu państwowe instytucje mają obowiązek udostępnienia danych publicznych do nieodpłatnego użytku. ### Nowe produkty dostępne od lipca 2017 Po zmianach w przepisach IMGW-PIB rozszerzyło ofertę publicznego udostępniania danych radarowych. Od lipca 2017 r. na stronie **pogodynka.pl/polska/radary** udostępnione zostały dane na podkładach map OpenStreetMap (OSM) za darmo. Nowo wprowadzonymi produktami są m.in.: * **CAPPI** – odbiciowość na stałej wysokości 1 km n.p.m. (Crux Altitude Positioned Plan Indicator), * **SRI** – szacowane natężenie opadu (Surface Rain Intensity), * **EHT** – rzut pionowy pokazujący wysokość wierzchołków echa radarowego, * **PAC** – suma opadów z ostatniej godziny, * **ZHAIL** – algorytmiczne prawdopodobieństwo wystąpienia gradu. Dostępny pozostaje również klasyczny produkt **CMAX** (odmiany maksymalne). Dla produktów specjalistycznych nieobjętych standardową udostępnianością, należy złożyć wniosek w Biurze Obsługi Klienta IMGW i uzyskać zgodę (często za opłatą) na ich wykorzystanie. ## Infrastruktura Instytutu Skuteczność działań IMGW-PIB zależy od zaawansowanej infrastruktury technicznej, która obejmuje całą przestrzeń Polski oraz rejony wodne. ### Sieć radarowa POLRAD Sieć radarów naziemnych (POLRAD) stanowi fundament polskiego monitoringu burzowego i opadowego. Wszystkie radary zostały zakupione z kredytu Banku Światowego i zainstalowane w latach 1995–2004. Od 2009 roku prowadzona jest ich stopniowa modernizacja na urządzenia nowej generacji wyposażone w technologię podwójnej polaryzacji wiązki, co znacząco zwiększa dokładność rozróżniania rodzajów opadów (np. deszczu od śniegu czy gradu). Obszar zasięgu sieci obejmuje w całości terytorium Polski. Operatorem i zarządcą infrastruktury jest Ośrodek Teledetekcji Naziemnej IMGW-PIB. Dane z radarów są przetwarzane co godzinę, a wygenerowane mapy opadów pojawiają się na portalach internetowych z 10-minutowym opóźnieniem. ### Stacje hydrologiczno-meteorologiczne IMGW-PIB dysponuje siecią składającą się z 63 stacji synoptycznych (hydro-meteorologicznych), na których bieżąco mierzy się parametry atmosfery niezbędne do prognoz pogody i analiz klimatycznych. Pomiary na stacjach wykonywane są w coraz większym stopniu zautomatyzowane (wykorzystuje się zaawansowane systemy takie jak MAWS czy MILOS). Ponadto instytut operuje około: * **795 posterunków wodowskazowych** (monitorujących stan wód), * **978 posterunków opadowych** (rejestrujących sumy opadów dobowe). ### Dane satelitarne Instytut posiada wyspecjalizowany ośrodek satelitarny działający w strukturze oddziału w Krakowie. Polska jest aktywnym członkiem EUMETSAT (Europejskiej Organizacji Wykorzystywania Satelitów Meteorologicznych), co zapewnia stały dostęp do danych z satelitów meteorologicznych orbitujących nad Europą i oceanami. ## Współpraca międzynarodowa Choć Polska aktywnie uczestniczy w europejskiej i globalnej wymianie danych operacyjnych poprzez WMO i ECMWF (w zakresie danych dla potrzeb modeli), instytut nie należy formalnie do Europejskiego Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody (ECMWF) jako członek fundator, co determinuje pewne mechanizmy pozyskiwania wariantów prognoz numerycznych dla Europy. *** *Cytat:* > „Fundamentalną zasadą działalności Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO)... jest nieograniczona międzynarodowa wymiana danych meteorologicznych i produktów opartych na tych danych.” > > – List sekretarza generalnego WMO G. O. P. Obasi (26 października 1995 r.) *** ## Czynniki wyróżniające i ciekawostki * **Zarządzanie ryzykiem wodnym:** IMGW jest głównym doradcą rządu w kwestiach zapobiegania powodziom oraz oceny bezpieczeństwa zapór i tam w Polsce. * **Przemysłowe dziedzictwo:** Wielki ciężar finansowy i infrastrukturalny obecnych sieci pomiarowych (stacje i radary) to w dużej mierze „dziedzictwo” po zlikwidowanym w latach 70. państwowym przemyśle wodnym, zintegrowanym właśnie w 1972 roku. * **Polaryzacja danych:** W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych, gdzie podatnicy mają prawny dostęp do danych NOAA, w Polsce i Europie dane szczegółowe wygenerowane przez służby państwowe są historycznie traktowane jako towar chroniony prawem (Rezolucja 40 WMO). * **Technologia AI i prognozowanie:** W ostatnich dekadach IMGW przechodzi transformację w kierunku modelowania numerycznego wyższych rzędów, wdrażając algorytmy pozwalające na tzw. *now-casting* (prognozowanie zjawisk pogodowych w czasie błyskawicznym, do 6 godzin do przodu z bardzo wysoką rozdzielczością przestrzenną). *** **Źródła graficzne i dokumentacja:** Dostęp do bieżących map, danych radarowych i ostrzeżeń dostępnych jest na portalu rządowym: [danepubliczne.imgw.pl](https://danepubliczne.imgw.pl/)