# Stocznia Gdańska – Przewodnik Encyklopedyczny ## Krótki wprowadzenie Stocznia Gdańska (wcześniej Stocznia Gdańsk SA) była jedną z najważniejszych polskich stoczni, o której można powiedzieć, że kształtowała się niemal wzdłuż całego XX i początku XXI wieku. Położona na lewym brzegu Martwej Wisły i na Ostrowie, dziedziczyła infrastrukturę i ducha historycznych placówek okrętowych – od warsztatów Jana Klawittera (1804) przez Kaiserliche Werft (od 1844) czy Schichau (od 1890) aż po współczesne adaptacje pod wpływem przemian społeczno-politycznych. Stocznia była nie tylko zakładem produkcyjnym, ale i symbolem oporu społecznego i narodowej dumy. ## Historia – geneza i ewolucja Stocznia Gdańska powstała 19 października 1947 roku przez połączenie dwóch zakładów – Stoczni Nr 1 (była Danziger Werft, dawniej Jana Klawittera) i Stoczni Nr 2 (była Schichau-Werft, wcześniej Kaiserliche Werft). Decyzja o ich integracji oraz wyborze Stoczni Nr 1 jako podstawy dla nowej placówki operacyjnej związał się z istniejącą tam infrastrukturą, specjalistami i doświadczeniem, co pozwoliło szybko przywrócić produkcję okrętów po zakończeniu II wojny światowej. ### Początki i okres powojenny (1945–1989) 14 czerwca 1945 Departament Morski Ministerstwa Przemysłu utworzył Zjednoczenie Stoczni Polskich z siedzibą w Gdańsku. Po przejęciu władz i dokonaniu inwentaryzacji okrętów podjęto decyzję o skoncentrowaniu się na starej Stoczni Nr 1. 13 września 1945 rozpoczęto remonty statków, a 6 listopada 1948 wodały pierwszy w Polsce po wojnie statek – popłynął wtedy żaglowiec Sołdek, którego nazwa cześciowo odnosiła się do Stanisława Sołdka – pracownika stoczni, symbolizującego los setek stoczniowców. W kolejnych latach Stocznia Gdańska rozszerzała się, budując nowoczesne linie produkcyjne, m.in. pochylnie, hydrauliki, hale obróbki. W 1960 roku powstaną Zakład Budowy Silników „S2”, a w 1961 uruchomiono pierwszy silnik o nazwie „Gdańsk 1”. Produkcja przez dziesięć lat rośnie, a w 1960 roku zakład plasował się na 5. miejscu światowej listy według liczby wypuszczanych na morze tonażu. Najważniejszym wydarzeniem społeczno-politycznym było grudzień 1970. Wtedy strajk pracowników stoczni, zainicjowany z powodu niesprawiedliwości i niskich wynagrodzeń, przerósł w masową akcję solidarności z udziałem całego regionu Wybrzeża. Przeciwko strajkującym użyto siły zbrojnej, co skutkowało śmiercią kilkudziesięciu osób. W pamięci ofiar tego wydarzenia powstał pomnik Upamiętniający Poległych Stoczniowców, odsłonięty w 1980 roku. W 1980 roku na terenie stoczni podpisano porozumienia sierpniowe, które miały fundamentalne znaczenie dla przekształceń społecznych w Polsce. ### Przekształcenia i upadek (1990–1998) Po przejściu do gospodarzki rynkowej w 1990 roku Stocznia Gdańska zmieniła model biznesu, przekształcając się w spółkę akcyjną. Wprowadzenie wolności gospodarczej spowodowało konfrontację z dotychczasowymi systemami finansowymi i rynkami, co przyniosło kryzys długów i stratę produkcji. W 1996 roku, po serii trudności i bezskutecznych prób ratunku, sędzia ogłosił upadłość spółki. Pomimo tego, że zakład upadł, produkcja nie zakończyła się natychmiast – była to kolejna fala przekształceń, które zakończyły się powstanieniem nowej, zmodyfikowanej struktury pod nazwą Stocznia Gdańska – Grupa Stoczni Gdynia. ### Nowa era – od 2000 (Stocznia Gdańska sp. z o.o.) W 2006 roku odbyła się kluczowa przejęcie przez Stocznię Gdańsk sp. z o.o. (wcześniej GSG Towers), co pozwoliło na kontynuację działalności pod uproszczoną nazwą Stocznia Gdańska. W nowej formule spółka skupiła się na produkcji elementów dla branży okrętowych, a także na adaptacji terenów pod kątem rozwoju mieszkalnego, usług i turystyki. Proces adaptacji był jednak czasochłonny i napotykł opór gruntów miejskich, co skutkowało wydłużonymi sporami i zmianami w projektach urbanistycznych. W lutym 2021 doszło do kolejnego przejęcia przez Stocznię Gdańską sp. z o.o., co umożliwiło integrację pozostałych spółek Grupy Przemysłowej Baltic i zakończenie długotrwałego procesu przekształceń. ## Produkcja i osiągnięcia Stocznia Gdańska zbudowała i przekazała do eksploatacji ponad 1000 w pełni wyposażonych statków pełnomorskich, obejmujących kontenerowce, statki pasażerskie, żaglowce, statki ro-ro oraz specjalistyczne jednostki dla morskich instytutów badawczych. W ostatnich latach głównymi kierunkami produkcji były kontenerowce, masowce i żaglowce. ### Żaglowce (wybrane) - Pogoria (1980) - Dar Młodzieży (wodowanie 1982) - Iskra II (1982) - Kaliakra (dla Bułgarii) (1984) - Oceania (1985) - 5 bliźniaczych jednostek dla ZSRR (1987–1992): Drużba, Mir, Cherson, Pallada, Nadieżda - Gwarek (ukończony przez Holendrów jako Royal Clipper) ## Znaczenie społeczne i kulturalne Stocznia Gdańska była i jest ważnym elementem tożsamości gdańskiej społeczności. Była siedzibą organizacji związkowych (Solidarność), miejscem strajków i demonstracji, a ich podpisane tutaj porozumienia mają status ikonowy w polskiej historii. Dzisiaj część terenów byłej stoczni przekształca się w atrakcyjne miejsca turystyczne i kulturalne, a zachowane budynki są często wykorzystywane na wydarzenia kulturalne, co przyczynia się do odnowy społecznej i gospodarczej okolicy. ## Podsumowanie Stocznia Gdańska to więcej niż tylko zakład produkcyjny – to symbol narodowej ambicji, oporu i transformacji. Jej historia od czasów II wojny światowej przez okres powojenny, upadek społeczeństwa, aż po współczesne adaptacje kulturalne i turystyczne stanowi kluczowy rozdział w dziejach Gdańska i Polski.