Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK) – polski publiczny uniwersytet utworzony w 1945 roku w Toruniu; w 2004 roku częścią uniwersytetu została Akademia Medyczna w Bydgoszczy, tworząc Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Uczelnia prowadzi stację badawczą na Spitsbergenie, a także kieruje Uniwersyteckim Liceum Ogólnokształcącym w Toruniu. Według rankingu szkół wyższych miesięcznika „Perspektywy” jeden z najlepszych polskich uniwersytetów, a także jedna z dziesięciu polskich uczelni badawczych – w 2019 roku uniwersytet otrzymał tytuł uczelni badawczej w konkursie „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza”, zorganizowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. == Charakterystyka == UMK należy do największych uczelni w Polsce, zarówno pod względem liczby studentów, jak i oferowanych kierunków studiów. Uniwersytet ma uprawnienia do nadawania stopnia doktora w 25 dyscyplinach naukowych oraz stopnia doktora habilitowanego w 22 dyscyplinach. W 2017 roku na uczelni było zatrudnionych 4354 osób, w tym 2228 pracowników naukowo-dydaktycznych. W tej grupie zatrudnionych jest ponad 500 samodzielnych pracowników naukowych – profesorów i doktorów habilitowanych. Na 17 wydziałach i w Interdyscyplinarnym Centrum Nowoczesnych Technologii UMK studiowało w 2017 roku blisko 25 tysięcy studentów, którzy kształcili się na 113 kierunkach studiów, 79 kursach i studiach podyplomowych oraz 24 rodzajach studiów doktoranckich. == Historia == === Powstanie UMK === W lutym 1945 roku delegat rządu dr Henryk Świątkowski zaproponował utworzenie uniwersytetu w Toruniu. Uniwersytet miał na celu aktywizować region pod względem naukowym i kulturalnym, wyrównać straty polskiej kultury po likwidacji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, wykształcić kadry dla potrzeb gospodarki i kultury narodowej oraz rozwinąć akcję repolonizacyjną w Polsce Północnej. W imieniu profesorów z Wilna występował prof. Ludwik Kolankowski. Od kwietnia 1945 roku prace przygotowawcze do utworzenia uniwersytetu kierował komitet organizacyjny, którego przewodniczącym był dr Henryk Świątkowski. W maju i czerwcu zaakceptowano projekt struktury organizacyjnej przyszłego uniwersytetu. W połowie lipca do Torunia przybyła grupa profesorów, asystentów, pracowników administracyjnych i bibliotecznych Uniwersytetu Stefana Batorego. Początkowo organizacją uniwersytetu w Toruniu zajmował się prof. Jan Wilczyński, jednak po miesiącu zlecił te obowiązki prof. Ludwikowi Kolankowskiemu. Dekret Rady Ministrów o utworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika zatwierdzono 24 sierpnia 1945 roku. Na mocy dekretu uczelnia liczyła dwa wydziały: Humanistyczny (z Sekcją Sztuk Pięknych) i Matematyczno-Przyrodniczy. Struktura Uniwersytetu odbiegała od zamierzeń organizatorów, którzy planowali powołanie uczelni wielowydziałowej. 5 listopada 1945 roku utworzono Wydział Prawno-Ekonomiczny, a 24 stycznia 1946 roku Sekcję Sztuk Pięknych przekształcono w samodzielny Wydział Sztuk Pięknych. Powołanie nowych wydziałów było możliwe dzięki pozyskaniu profesorów z Uniwersytetów we Lwowie, Poznaniu i Krakowie. 3 października 1945 roku rozpoczęto zapisy na studia w UMK. Pierwsze wykłady odbyły się 24 października. Poprowadzili je profesorowie Tadeusz Czezowski i Stefan Srebrny. 5 stycznia 1946 roku odbyła się uroczysta inauguracja pierwszego roku akademickiego. Miasto przekazało na rzecz Uniwersytetu kilka budynków (w 1945 Collegium Maius, Collegium Minus, budynek przy ul. Sienkiewicza 30), które wymagały remontów generalnych. === Działalność UMK w latach 1945–1989 === Do 1948 roku głównym zadaniem władz UMK było przygotowanie koniecznych warunków do pracy naukowej i dydaktycznej. W maju 1947 UMK otrzymało budynki przy ul. Grudziądzkiej (dla katedr chemicznych i fizycznych) oraz przy ul. Chopina (dla potrzeb Biblioteki Uniwersyteckiej). W latach 1948–1949 rozpoczęto budowę Obserwatorium Astronomicznego w Piwnicach. W 1948 roku odbywały się studia na 22 kierunkach. Liczba studentów wynosiła ok. 3,1 tys. Rozpoczęto organizacje konferencji, zjazdów, przeprowadzono doktoraty i habilitacje, sam Uniwersytet włączył się w życie kulturalne Torunia.W 1949 roku UMK poddano ścisłej kontroli politycznej. W 1951 roku Wydział Matematyczno-Przyrodniczy podzielono na Wydział Biologii i Nauk o Ziemi oraz Matematyki, Fizyki i Chemii. W 1953 roku zlikwidowano Wydział Prawa. Na Wydziale Humanistycznym zlikwidowano większość kierunków studiów, pozostawiając wyłącznie historię i polonistykę. Ze względów politycznych kilku profesorów (m.in. Konrada Górskiego i Henryka Elzenberga) odsunięto od pracy dydaktycznej. W połowie lat 50. powołano Studium Nauki Języków Obcych i Studium Wychowania Fizycznego. Po polskim październiku 1956 przywrócono do pracy odsuniętych profesorów oraz rozbudowano strukturę organizacyjną. W 1958 roku przywrócono Wydział Prawa. Na początku lat 60. UMK ożywiło kontakty z zagranicznymi uniwersytetami. W czerwcu 1959 roku szwedzki astronom prof. Bertil Lindblad jako pierwszy zagraniczny naukowiec uzyskał doktorat honoris causa UMK. W latach 60. wybudowano cztery domy studenckie, następne pawilony obserwacyjne w Piwnicach. W 1965 roku władze Torunia przekazały UMK część budynku przy placu Teatralnym dla potrzeb historii oraz (w następnych latach) ekonomii. W 1962 roku władze centralne podjęły decyzję o sfinansowaniu budowy kampusu. W latach 1963–1965 opracowano plany budowy kampusu akademickiego na Bielanach. Plan zatwierdzono w marcu 1967 roku, prace rozpoczęto 9 czerwca. Kampus oddano do użytku 2 października 1973 roku. Był to pierwszy w Polsce tego typu kompleks zabudowań. W latach 1966–1976 doszło do dużego rozwoju Uniwersytetu. Budowę kampusu połączono z obchodami 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Pierwszy etap budowy kampusu przeprowadzono w latach 1967–1973. Oddano do użytku nowe siedziby Biblioteki Uniwersyteckiej (31 grudnia 1972), Instytutu Biologii i Chemii (31 grudnia 1972), a także Aulę (31 grudnia 1972), Rektorat ze Studium Języków Obcych (31 grudnia 1971), nowe domy studenckie, dwa hotele asystenckie, stołówkę, salę gimnastyczną, pomieszczenia przychodni lekarskiej. W Piwnicach rozbudowano ośrodek radioastronomii. Odbywający się w 1973 Rok Kopernikański przyczynił się do wzrostu popularności UMK w Polsce i na świecie. W 1968 roku utworzono Instytut Ekonomiczny, 10 lat później przekształcony w Wydział Nauk Ekonomicznych. Na przełomie lat 70. i 80. uczelnia zatrzymała inwestycje, część naukowców odwołano podczas stanu wojennego. Rozpoczęto budowę gmachu Wydziału Nauk Ekonomicznych. W Piwnicach ukończono budowę radioteleskopu RT3 o wysokości 15 m oraz rozpoczęto budowę drugiego, RT4. === Działalność UMK po 1989 roku === Przemiany polityczne i społeczno-ekonomiczne w 1989 roku przyczyniły się do poszerzenia autonomii Uniwersytetu oraz zmiany zasad funkcjonowania. W latach 90. UMK miało dużą dynamikę rozwoju w różnych sferach działalności. W 1991 roku oddano do użytku gmach Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, w listopadzie 1994 roku uruchomiono radioteleskop RT4, kupiono budynek hotelowy (który przekształcono w dom studencki), budynek dla Instytutu Pedagogiki i Katedry Logiki oraz klub „Prząśniczka” na rzecz Wydziału Sztuk Pięknych. Władze wojewódzkie oddały na rzecz UMK basztę Koci Łeb, gdzie ulokowano Instytut Filozofii. Rozpoczęto rozbudowę Biblioteki Uniwersyteckiej i budowę nowego gmachu Wydziału Prawa i Administracji. Pod koniec 2000 roku oddano do użytku budynek Wydziału Prawa i Administracji. W latach 90. uczelnię skomputeryzowano. 1 września 1993 roku Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii podzielono na trzy nowe wydziały: Fizyki i Astronomii, Matematyki i Informatyki oraz Chemii. Z Wydziału Humanistycznego wydzielono Wydział Nauk Historycznych. 1 stycznia 1997 roku utworzono Centrum Astronomii, którego kierownikiem został prof. Aleksander Wolszczan. We wrześniu 1999 roku utworzono Wydział Filologiczny. Po 2000 roku UMK otrzymało kilka nowych budynków: przy ul. Batorego, gdzie ulokowano Wydział Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie, na obszarze zlikwidowanej Toruńskiej Przędzalni Czesankowej Merinotex, gdzie ulokowano Instytut Archeologii i Katedry Etnologii. W 2001 roku utworzono Krajowe Laboratorium Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej. W tym samym roku UMK wraz z Towarzystwem Naukowym w Toruniu i Urzędem Miasta Torunia rozpoczęło organizację Festiwalu Nauki i Sztuki. 1 października 2001 roku powołano do życia Wydział Teologiczny. 24 listopada 2004 roku doszło do fuzji z Akademią Medyczną im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy. Wydziały Akademii Medycznej utworzyły Collegium Medicum UMK. W 2006 roku oddano do użytku drugi budynek Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi. W 2007 roku powstał Wydział Nauk Pedagogicznych, a w 2009 roku Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych. W 2011 roku oddano do użytku Collegium Humanisticum oraz utworzono Centrum Optyki Kwantowej. W 2012 roku wybudowano Interdyscyplinarne Centrum Nowoczesnych Technologii oraz rozbudowano Akademickie Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”. W 2019 roku, w związku z utworzeniem nowego kierunku studiów – medycyny weterynaryjnej – oraz dostosowaniem struktury organizacyjnej uczelni do potrzeb jego prowadzenia, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska został przekształcony w Wydział Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych. W ramach wydziału włączono powstałe w 2017 roku Centrum Medycyny Weterynaryjnej UMK, które następnie przekształcono w Instytut Medycyny Weterynaryjnej. Utworzenie kierunku medycyny weterynaryjnej stanowiło nawiązanie do tradycji powstałego w 1823 roku Instytutu Praktycznej Weterynarii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, którego dziedzictwo kontynuuje Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Obecnie wydział obejmuje dwa instytuty: Instytut Biologii oraz Instytut Medycyny Weterynaryjnej. W 2019 roku UMK uzyskał status Uczelni Badawczej, a w 2020 roku został pełnoprawnym członkiem konsorcjum Young Universities for the Future of Europe. == St