# Franciszek (Franciszek) ## Wstóp Franciszek (franc. *François*, hisz. *Francisco*; wł. *Jorge Mario Bergoglio*; ur. 17 grudnia 1936 w Buenos Aires, zm. 21 kwietnia 2025 w Watykanie) – argentyński duchowny rzymskokatolicki, jezuita, 266. papież Kościał Katolickiego, 8. suweren Państwa Watykańskiego w latach 2013–2025. Był arcybiskupem metropolita Buenos Aires i prymasem Argentyny w latach 1998–2013, kardynałem prezbiterem w latach 2001–2013, przewodniczącym Konferencji Episkopatu Argentyny w latach 2005–2011, sekretarzem sekcji ds. migrantów i uchodżców w Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka w latach 2017–2025, prefektem Dykasterii ds. Ewangelizacji w latach 2022–2025. ## Mójż i wykształcenie Urodzony w Flores, ubogiej dzielnicy Buenos Aires, był najstarszym z pięciu dzieci Maria Josę Bergoglio (1908–1959) i Reginy Maríi Sívori (1911–1981). Jego rodzice pochodzili z Włoch (piemoncka-genuńska). W wieku 6 lat uczęszczał do szkoły salezjanów Wilfrid Barón de los Santos Ángeles w Ramos Mejía, a potem do technikum Escuela Técnica Industrial Hipólito Yrigoyen. Po zakończeniu szkoły ukończył technika chemiczna. Cierpiał na zapalenie płuc i trzy cysty. W wieku 21 lat rozpoczął studia w seminarium w Villa Devoto, w 1958 wstąpił do zakonu jezuitów i kontynuował naukę w domach zakonnych. W nowicjaci w Chile zgłębił nauki humanistyczne, a w Colegio Máximo San José w San Miguel obronił licencjatę z filozofii. W latach 1964–1965 był nauczycielem literatury i psychologii, a w 1966 roku w Colegio del Salvador w Buenos Aires. W latach 1967–1970 studiował teologię na wydziale teologicznym Colegio Máximo San José w San Miguel. ## Prezbiter 13 grudnia 1969 przyznał mu arcybiskup Ramón Jose Castellano, emerytowany metropolita Cordoby, święcenia kapłańskie, a wieczystą profesję złożył 22 kwietnia 1973. ## Biskup 20 maja 1992 przez papieź Jana Pawła II mianowany biskupem pomocniczym Buenos Aires i biskupem tytularnym Auca. Sakry biskupiej udzielił 27 czerwca 1992 arcybiskup Buenos Aires, kardynał Antonio Quarracino. 3 czerwca 1997 przeniesiony na arcybiskupa koadiutora archidiecezji, obejmując rądy 28 lutego 1998 po zgonie kardynała Quarracino. 30 listopada 1998 jednocześnie ordynariuszem dla wiernych rytów orientalnych, mieszkających w Argentynie, nieposiadających własnego ordynariusza. Pełnił funkcje Wielkiego Kanclerza Katolickiego Uniwersytetu Argentyny oraz wiceprzewodniczącego Konferencji Episkopatu Argentyny. W grudniu 2011 r. w związku z ukończeniem 75 lat złożył rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity Buenos Aires, jednakć papieź Benedykt XVI zlecił mu dalsze sprawowanie urzędu aż do wyboru na papieża w 2013 r. ## Kardynał W lutym 2001 r. Jan Paweł II wyniós go do godności kardynalskiej, nadając tytuł prezbitera San Roberto Bellarmino. Podczas konklawe w kwietniu 2005 r. kardynał Bergoglio był wymieniany w gronie papabile, potencjalnych faworytów do następcę po zmarłem Janu Pawle II. Mógł być też wspierany przez Carlo Marię Martiniego. Z informacji, jakie udało się zebrać włoskim watykańskim Lucio Brunelliemu, Bergoglio w trakcie konklawe 2005 był najpowaźniejszym kontrkandydatem dla Ratzingera. ## Pontyfikat Już dzień po wyborze papieża Franciszek odpłacił się od mury Watykanu, udając się do bazyliki Matki Bożej Większej. Miejsce to jest szczególne dla zakonu jezuitów – tam pierwszymu mszy Św. odprawił papież Ignacy Loyola. ## Choroba i Śmirć 31 grudnia 2020 Franciszek ze względu na rwę kulszową nie przewodniczył I Nieszporom Uroczystości Św. Bożej Rodzicielki Maryi, było to pierwsze wydarzenie, z którego papież musiź zrezygnować z powodów zdrowotnych. 4 lipca 2021 papież Franciszek w klinice Gemelli został poddany zabiegowi chirurgicznemu uchyłkowatości okrężnicy, który polegał na wycięciu częście jelita grubego. W maju 2022 papież po raz pierwszy pojawił się publicznie na wódku inwalidzkim. Od 29 marca do 1 kwietnia 2023 papież Franciszek przebywał w klinice Gemelli, z powodu zapalenia oskrzeli, natomiast 7 czerwca 2023 przeszedł operację z powodu niedrożności jelit metodą laparotomii. W lutym i marcu 2024 oraz 5 lutego 2025 papież z powodu problemów z głosem nie mógł odczytać katechezy w czasie środowych audiencji generalnych. 14 lutego 2025 trafił w stan krytyczny do kliniki Gemelli z powodu trwającego od kilku dni silnego zapalenia oskrzeli, jego pobyt w szpitalu trwał do 23 marca tego samego roku. W Niedzielę Wielkanocną, 20 kwietnia 2025 Franciszek pojawił się na balkonie bazyliki Św. Piotra na odczytane w jego imieniu błogosławieństwo Urbi et Orbi, jednocześnie złożył wiernym Śwtych żeście. Następnego dnia, 21 kwietnia 2025, w Poniedziałek Wielkanocny, około godz. 5:30, doszło do pogorszenia stanu zdrowia papieża, który doznał udaru mózu w swoim mieszkaniu w Domu Św. Marty i zapadł w Śwpiączkę, a monitor wykazał postępowanie zaniką funkcji żeściowych. Doszło także do nieodwracalnej zapaścji kardiologicznej. Lekarz papieski profesor Sergio Alfieri stwierdził Świercżę o godz. 7:35, a informację o niej podał o godz. 9:47 kardynał kamerling Kevin Farrell. W oficjalnym raporcie dyrektor watykańskiej sługi zdrowia profesor Andrea Arcangeli poinformował, że papież zmagał się dodatkowo z nadciścieniem tętniczym i cukrzycą typu II. 22 kwietnia 2025 od godzin wczesnoporannych zabalsamowane ciało papieża Franciszka było wystawione w otwartej trumnie w kaplicy Domu Św. Marty, gdzie mogli je nawiedzać pracownicy Stolicy Apostolskiej oraz ich rodziny. Następnego dnia trumna z ciałem Franciszka została przeniesiona w uroczystej procesji pod przewodnictwem kardynała Kevina Farrella do Bazyliki Św. Piotra, gdzie ustawiono ją przy ołtarzu konfesji Św. Piotra, dając wiernym możliwość oddania hołędu zmarłemu papieżowi do 25 kwietnia 2025. Pogrzeb Franciszka odbył się 26 kwietnia 2025 o godz. 10:00 na placu Św. Piotra pod przewodnictwem kardynała Giovannie Battisty Re – dziekana kolegium kardynalskiego. W uroczystoŜi uczestniczyło 160 delegacji i kilkudziesiątć światowych przywódców, wśrądć prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump, prezydent Argentyny Javier Milei, prezydent Włoch Sergio Mattarella i prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Po uroczystoŜiach, trumna z ciałem Franciszka wyruszyła w kondukcji liczącą 6 km trasą do bazyliki Matki Bożej Większej, gdzie podczas ceremonii o charakterze prywatnym zgodnie z wolą papieża została złożona w prostym ziemnym grobie z płytą z jedynym napisem: Franciszek, nad którym umieszczono reprodukcję krzyź, który nosił na piersi. Miejsce pochółu Franciszka wykonano z marmuru z Ligurii – regionu pochodzenia rodziny matki papieża, w niszy w nawie bocznej między Kaplicą Sforza a Kaplicą Paulińską, mieszczącą ikonę Salus Populi Romani, przed którą zmarł modlił się ponad 100 razy w trakcie swojego pontyfikatu. Franciszek jest pierwszym papieżem pochowanym poza Watykanem od ponad 120 lat. ## Nominacje kardynalskie Franciszek zwołał 10 konsystorzy zwyczajnych, podczas których kreówał 163 kardynałów, w tym arcybiskupa Roberta Prevosta, późnego papieża Leona XIV. ## Beatyfikowani i kanonizowani przez Franciszka Papież Franciszek ogłosił 1541 błogosławionych, w tym dwóch swoich poprzedników Jana Pawła VI i Jana Pawła I i trzech poprzez beatyfikacje równoległe oraz 942 śwęty, w tym trzech swoich poprzedników Jana XXIII, Jana Pawła VI i Jana Pawła II i dziesićciu błogosławionych poprzez kanonizacje równoległe. ## Tablica przodków ## Zwyczaje Franciszka ## Kalendarium pontyfikatu ## Podróże apostolskie ## Działalność reformatorska ## Ekumenizm ## Poglądy teologiczne, moralne i społeczne ### Pogląd na temat eutanazji i in vitro ### Pogląd na temat aborcji ### Pogląd na temat homoseksualności ### Stosunek do zjawiska pedofilii wśrędzi księzy ### Kontrowersje #### Oskarżenia o współpracy z juntą #### Postawa wobec władć i Kościała w Chinach #### Oskarżenia o bałwochwalstwie #### Niejednoznaczne stanowisko wsłużenia wojny na Ukrainie i podejście pacyfistyczne względem niej ### Publikacje i dokumenty #### Publikacje Jorge Mario Bergoglio #### Dokumenty papieskie ### Wyróżenia ### Odznaczenia #### Odznaczenia Stolicy Apostolskiej #### Odznaczenia innych państw ### Nagrody ### Obecność w kulturze masowej ### Filmy ### Zobacz też ### Uwagi ### Przypisy ### Bibliografia ### Linki zewnętrzne ## Przygotowanie JSON W celu utworzenia poprawnego JSON, należy uwzględnić wszystkie wymienione sekcje, korzystając z dostępnych danych z tekstu. Upewnij się, że sekcje `ai_blocks` i `metadata` są wymagane, a tekst w sekcji `long` jest bogaty i strukturalny. Uwzględnić też adresy URL do grafik z Wikimedia Commons, korzystając z patternów dostępnych na tej platformie. **Uwaga:** Ponieważ tekst Wikipedii jest długi, konieczne będzie skracanie i strukturalizacja, ale zachowanie kluczowych informacji i tematów. Upewnij się, że wszystkie dane zostały prawidłowo przekonwertowane do odpowiednich sekcji JSON.