# Waszyngton, D.C. – Stolica Stanów Zjednoczonych Waszyngton, Dystrykt Kolumbii (Washington, D.C.), to stolica Stanów Zjednoczonych, położona na północnym brzegu rzeki Potomak. Jako terytorium federalne, nie leży w granicach żadnego stanu, granicząc z Wirginią i Maryland. Miasto jest siedzibą władz federalnych, organizacji międzynarodowych i wielu muzeów. ## Historia ### Początki i Ustanowienie Dystryktu Tereny, na których leży Waszyngton, oryginalnie zamieszkiwali Nacotchtank, lud Algonkinów. Miasto zostało założone 16 lipca 1790 roku, a w 1871 roku połączono je z Terytorium Kolumbii, tworząc Dystrykt Kolumbii. Celem było stworzenie niezależnej stolicy federalnej, zgodnie z Konstytucją Stanów Zjednoczonych. ### Kompromis i rozwój Kompromis z 1790 roku, zawarty między Madisonem, Hamiltonem i Jeffersonem, ustalił, że stolica powstanie na terenach południowych w zamian za przejęcie długów stanowych przez rząd federalny. Residence Act z 1790 roku określił, że stolica znajdzie się nad Potomakiem, a jej lokalizację wyznaczy prezydent Waszyngton. Plan miasta opracował Pierre Charles L’Enfant, a pierwsze posiedzenie Kongresu w nowej siedzibie odbyło się 17 listopada 1800 roku. ### Spalenie Waszyngtonu i Retrocesja W 1814 roku, podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej, Brytyjczycy spalili Waszyngton w odwecie za zniszczenie Yorku (Toronto). W 1846 roku obszary na południe od Potomaku (Hrabstwo Alexandrii) zwrócono Wirginii w procesie retrocesji. ### Zniesienie Niewolnictwa i Modernizacja W 1850 roku zakazano handlu niewolnikami w Dystrykcie, a w 1862 roku zniesiono niewolnictwo. W 1871 roku zlikwidowano odrębne miasta, tworząc jedną jednostkę administracyjną – Dystrykt Kolumbii. W latach 70. XIX wieku miasto zostało zmodernizowane, ale skutkowało to zadłużeniem, co doprowadziło do bezpośredniego zarządu Kongresu. ### XX wiek i Samorząd Wielki Kryzys i II Wojna Światowa spowodowały rozrost administracji państwowej. W 1961 roku Dystrykt otrzymał trzy głosy w Kolegium Elektorskim. Po zamieszkach w 1968 roku po zabójstwie Martina Luthera Kinga, w 1973 roku przyznano Dystryktowi samorząd z obieranym burmistrzem i radą miejską. ### XXI wiek i Terroryzm 11 września 2001 roku terroryści staranowali budynek Pentagonu, leżący w pobliskim Arlington. Dziś Waszyngton jest kwitnącą metropolią, centrum władzy i kultury. ## Warunki Naturalne Dystrykt Kolumbii zajmuje powierzchnię 177 km², z czego 159 km² to ląd, a 18 km² to woda. Otaczają go stany Wirginia i Maryland. Występują tu trzy główne cieki wodne: Potomak, Anacostia River i Rock Creek. Najwyższe wzniesienie to Point Reno (125 m n.p.m.). Około 19,4% obszaru zajmują parki. ### Klimat Waszyngton leży w strefie klimatu wilgotnego subtropikalnego. Charakteryzuje się wyraźnymi porami roku. Lata są gorące i wilgotne, a zimy chłodne. Roczny opad śniegu wynosi 420 mm. Ekstremalne temperatury to 41 °C i -26,1 °C. ## Urbanistyka Plan miasta stworzył Pierre Charles L’Enfant, wzorując się na barokowych rozwiązaniach. Charakteryzuje się szerokimi alejami i placami. Na początku XX wieku przeprowadzono reorganizację terenów przy Kapitolu i National Mall, budowę nowych obiektów oraz usunięcie slumsów. ### Ograniczenia wysokości zabudowy Prawo ogranicza wysokość budynków, co sprawia, że panorama miasta jest niska i rozległa. Dystrykt podzielony jest na cztery kwadranty: NW, NE, SW i SE. Ulice oznaczane są literami i numerami. Pennsylvania Avenue łączy Biały Dom z Kapitolem, a K Street jest centrum lobbingu. ## Architektura Architektura miasta to mieszanka różnych stylów: klasycystycznego, georgiańskiego, neogotyckiego i modernistycznego. Poza śródmieściem dominują style królowej Anny, Châteauesque, neoromański i wiktoriański. Najstarszy budynek to Old Stone House (1765). Największy budynek to Ronald Reagan Building. ## Demografia W 2019 roku Waszyngton liczył 705 749 mieszkańców. Struktura rasowa: Afroamerykanie (55,6%), biali (36,3%), Azjaci (3,1%). Odsetek Latynosów wynosi 8,3%. Znaczną część stanowią imigranci, głównie z Salwadoru, Wietnamu i Etiopii. W Dystrykcie mieszka duży odsetek osób LGBT. ### Religia Struktura religijna (2014): protestanci (42%), katolicy (19%), prawosławni (2%), bez religii (24%), żydzi (4%), pozostałe religie (9%). ### Przestępczość We wczesnych latach 90. Waszyngton miał wysoki wskaźnik przestępczości, ale od tego czasu znacznie spadł. Najwięcej przestępstw występuje na obszarach związanych z gangami i handlem narkotykami. ## Gospodarka Gospodarka Waszyngtonu jest zdywersyfikowana i ma dodatnie tempo wzrostu. Rząd federalny zapewnia 27% miejsc pracy. Siedziby wielu organizacji mają swoją siedzibę w Waszyngtonie. Bezrobocie jest niskie w porównaniu do innych obszarów metropolitalnych w USA. Wzrasta rola sektorów niezwiązanych z administracją rządową. ## Transport Obszar metropolitalny Waszyngtonu jest jednym z najbardziej zakorkowanych w USA, ale korzystanie z transportu publicznego jest wysokie. Washington Metropolitan Area Transit Authority (WMATA) zarządza metrem (Metrorail) i autobusami (Metrobus). Union Station to drugi najbardziej obciążony dworzec kolejowy w USA. Waszyngton obsługują trzy lotniska: Ronald Reagan Washington National Airport, Washington Dulles International Airport i Baltimore-Washington International Thurgood Marshall Airport. ## Kultura ### Miejsca Historyczne i Obiekty Wystawowe National Mall z Pomnikiem Waszyngtona, Pomnikiem Lincolna, Pomnikiem Weteranów Wojny w Wietnamie. Tidal Basin z Pomnikiem Roosevelta i Jeffersona oraz drzewami wiśniowymi. Archiwum Narodowe z Deklaracją Niepodległości i Konstytucją. Instytut Smithsona z licznymi muzeami i galeriami. ### Kultura i Sztuka John F. Kennedy Center for the Performing Arts. U Street Corridor (Czarny Broadway Waszyngtonu) z klubami jazzowymi. Waszyngton wykształcił własny gatunek muzyczny – go-go. Stolica jest ważnym ośrodkiem muzyki i kultury niezależnej. ## Media Waszyngton to ważny ośrodek mediów krajowych i międzynarodowych. The Washington Post to najstarsza i najbardziej poczytna gazeta codzienna. Washington Post Company wydaje również Express i El Tiempo Latino. Wiele przedsiębiorstw mediowych i operatorów sieci kablowych ma swoje siedziby w regionie. ## Władze Kongres ma najwyższą jurysdykcję nad Waszyngtonem. Od 1973 roku Dystrykt posiada samorząd z obieranym burmistrzem i radą miejską. Kongres zachowuje prawa do opiniowania i anulowania uchwał. Mieszkańcy Dystryktu Kolumbii nie mają pełnej reprezentacji w Kongresie. ## Oświata Sieć państwowych szkół zarządzana jest przez DCPS. Waszyngton ma jeden z najdroższych systemów oświaty. W Dystrykcie działa wiele renomowanych uniwersytetów prywatnych i publicznych: George Washington University, Georgetown University, American University, Catholic University of America, Howard University, Gallaudet University, University of the District of Columbia. ## Opieka Zdrowotna W Waszyngtonie znajduje się szesnaście centrów medycznych i szpitali. Washington Hospital Center jest największym szpitalem. W Dystrykcie występuje wysoki wskaźnik zakażeń HIV/AIDS. ## Sport W Waszyngtonie działają drużyny sportowe w głównych dyscyplinach: Washington Wizards (NBA), Washington Capitals (NHL), Washington Nationals (MLB), D.C. United (MLS), Washington Redskins (NFL).