Wojna libańska 1982–1985 (hebr. ‏מלחמת לְבָנוֹן‎, Milchemet Lewanon; arab. ‏الاجتياح‎, Al-Idżtiah) nazywana przez Izrael operacją „Pokój dla Galilei” (hebr. ‏ מבצע שלום הגליל‎, lub מבצע של"ג; Miwca Szalom HaGalil lub Miwca Szeleg; później przyjęto nazwę I wojna libańska) rozpoczęła się 6 czerwca 1982 roku, od izraelskiej inwazji na południowy Liban. Rząd Izraela jako usprawiedliwienie agresji przedstawił ją jako odwet za nieudany zamach na izraelskiego ambasadora Szelomo Argowa w Londynie (4 czerwca 1982). Zamach przeprowadziła Organizacja Abu Nidala z Libanu. Izraelczycy rozbili siły OWP, wojska syryjskie i muzułmańskie oddziały libańskie, po czym otoczyli Bejrut. Dalsze starcia doprowadziły do eskalacji wojny domowej w Libanie, w którą zaangażowały się międzynarodowe siły pokojowe, Druzowie, Islamski Dżihad, Hezbollah oraz Partia Pracujących Kurdystanu po ewakuacji z Turcji. Wojna zakończyła się w wyniku zawartego porozumienia, 10 czerwca 1985 na mocy którego wojska izraelskie wycofały się z Libanu. Jednak starcia w przygranicznej strefie bezpieczeństwa trwały jeszcze do połowy roku 2000. == Wprowadzenie == Po powstaniu państwa żydowskiego w Palestynie w 1948, żadne arabskie państwo nie uznało jego istnienia. Arabowie podjęli wówczas próbę zniszczenia Izraela, decydując się na I wojnę izraelsko-arabską, której konsekwencją były kolejne wojny. Łączną liczbę uchodźców w 1948 szacuje się na ok. 750 000 osób, z których 100 000 znalazło schronienie w Libanie. Państwa arabskie uniemożliwiały Palestyńczykom absorpcję na swoim terytorium, wykorzystując ich niezadowolenie do wywierania nieustannego nacisku na Izrael. W licznych obozach uchodźców powstawały komórki nielegalnie działających organizacji terrorystycznych, których działalność okresowo uzyskiwała akceptację i wsparcie ze strony różnych arabskich rządów. Jedną z najważniejszych palestyńskich organizacji terrorystycznych była Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP). Początkowo koncentrowała ona swoją działalność w Jordanii, jednak od 1968 rozpoczęła zakładanie swoich baz na południowo-zachodnich stokach góry Hermon w południowym Libanie. Rząd libański w pełni akceptował obecność palestyńskich terrorystów i popierał ich międzynarodową działalność terrorystyczną. Izraelska armia przeprowadzała odwetowe akcje. Między innymi 28 grudnia 1968 izraelscy komandosi przeprowadzili desant z helikopterów na międzynarodowym lotnisku w Bejrucie. Sposobem ukarania Libańczyków za wspieranie palestyńskiego terroryzmu było wysadzenie 13 samolotów pasażerskich Lebanese Middle East Airline. === Wzrost wpływów OWP === W 1969 Organizacja Wyzwolenia Palestyny umocniła swoje pozycje na południowo-zachodnich stokach góry Hermon. Bazy szkoleniowe były połączone liniami komunikacyjnymi z wioskami zaopatrzeniowymi. A na granicy z Izraelem umieszczono punkty obserwacyjne, ukryte w niedostępnej górzystej okolicy. W ten sposób powstało swoiste państwo w państwie, nazywane „Fatahland” (od nazwy Al-Fatah, który odgrywał dominującą rolę w OWP). Palestyńczycy stopniowo przejmowali kontrolę nad południowym Libanem, dążąc do coraz większego zaangażowania się w libańskie życie polityczne i wywołania nowej wojny izraelsko-arabskiej, licząc na zniszczenie Izraela. Jasir Arafat osobiście koordynował ataki przeciwko Izraelowi. W samym tylko 1969 palestyńscy terroryści przeprowadzili z południowego Libanu 97 akcji zbrojnych na terytorium Izraela. Groźba izraelskiego odwetu wywołała zaniepokojenie libańskiego rządu, który skierował na południe Libanu armię. Doszło wówczas do krwawych walk palestyńsko-libańskich i poważnego kryzysu politycznego. W październiku 1969 doszło w Kairze do zawarcia tajnego porozumienia pomiędzy rządem Libanu i przedstawicielami Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Palestyńczycy uznali zwierzchność rządu libańskiego nad „Fatahlandem”, w zamian otrzymali zgodę na swobodne działania swoich sił na południu Libanu. W ten sposób rząd libański zezwolił na wykorzystanie swojego terytorium do prowadzenia działalności terrorystycznej przeciwko Izraelowi. W Libanie nastąpiła jednak wyraźna polaryzacja społeczeństwa na dwie grupy: muzułmańską i chrześcijańską. Stało się to zarzewiem przyszłej wojny domowej, ponieważ rządzące w Libanie elity chrześcijańskie nie przyznały Palestyńczykom praw obywatelskich. === Usunięcie OWP z Jordanii === We wrześniu 1970 Organizacja Wyzwolenia Palestyny podjęła próbę przejęcia władzy w Jordanii. Jordański król Husajn I ogłosił stan wojenny i skierował przeciwko Palestyńczykom armię. W walkach, określonych następnie mianem Czarnego Września, zginęło 3 tys. osób. 31 października 1970 Jaser Arafat podpisał ugodę zwracając wszystkie prawa królowi Jordanii. Arafat zgodził się na likwidację wszystkich obozów szkoleniowych OWP w Jordanii, zabraniając swoim członkom noszenia broni. W rezultacie ok. 300 tys. palestyńskich uchodźców wyjechało z Jordanii, osiedlając się w większości w Libanie. Nastąpiła wówczas znaczna rozbudowa infrastruktury „Fatahlandu” w Libanie. W obozach szkoleniowych na granicy z Izraelem znajdowało się ok. 15 tys. uzbrojonych ludzi. Korzystając z pomocy radzieckich ekspertów szkolono tam terrorystów z Czerwonych Brygad, Frakcji Czerwonej Armii i innych. OWP dysponowało rocznym budżetem 400 mln $ (od państw Zatoki Perskiej) i dzięki temu stworzono cały system opieki społecznej ze szpitalami i przychodniami lekarskimi. Tworzono palestyńskie przedsiębiorstwa, agencje prasowe, urzędy pocztowe, banki i rozgłośnie radiowe. Główna kwatera OWP znajdowała się w Dolinie Bekaa i w zachodniej części Bejrutu. === Wzrost wewnętrznego napięcia === W 1972 zaczęła się komplikować sytuacja wewnętrzna w Libanie. Zwalczające się ugrupowania polityczne zaczęły tworzyć własne milicje, które miały służyć samoobronie. We wszystkich grupach etniczno-religijnych społeczeństwa libańskiego narastały obawy przed coraz silniejszymi wpływami Organizacji Wyzwolenia Palestyny. W 1973 armia libańska podjęła próbę zbrojnego przejęcia kontroli nad południową częścią Libanu. Doszło do gwałtownych starć i wojska libańskie wycofały się na północ od rzeki Litani. W ten sposób OWP tylko umocniła swoją pozycję w Libanie. Po klęsce państw arabskich w wojnie Jom Kipur w 1973 swoją aktywność zwiększyła Organizacja Wyzwolenia Palestyny w Libanie. Doszło do licznych ataków, podłożeń min lądowych, porwań i morderstw cywilów w Izraelu. === Wybuch wojny domowej === 13 kwietnia 1975 wybuchły ciężkie starcia we wschodnim Bejrucie, które rozpoczęły pierwszą fazę wojny domowej w Libanie. Konflikt rozpoczął się od zabójstwa propalestyńskiego parlamentarzysty libańskiego, Marufa Sada. Konflikt narósł, gdy członkowie Falang Libańskich zabili 27 Palestyńczyków jadących autobusem. W rezultacie starcia oddziałów OWP z chrześcijańskimi Falangami objęły swoim zasięgiem cały Bejrut. Słaby rząd libański nie interweniował. Zginęło ok. 600 osób. W 1976 walki stopniowo objęły terytorium całego Libanu, przyjmując postać najbardziej krwawych masakr i pogromów. W maju 1976 libański prezydent Sulajman Farandżijja zwrócił się do Izraela z prośbą o udzielenie pomocy wojskowej. Izrael zaczął wówczas dostarczać sprzęt wojskowy i amunicję do oddziałów chrześcijańskich maronitów. W czerwcu 1976 do Libanu wkroczyła syryjska armia, wymuszając na wszystkich stronach przyjęcie zawieszenia broni. Dodatkowo w październiku 1976 Liga Arabska wysłała do Libanu Arabskie Siły Odstraszające (Arab Deterrent Force), które miały nadzorować zawieszenie broni. W odwecie na liczne palestyńskie ataki terrorystyczne, w marcu 1978 Siły Obronne Izraela zajęły na tydzień południowy Liban. Wycofując się pozostawiono strefę buforową, którą patrolowały oddziały chrześcijańskich milicji (Armia Wolnego Libanu, od maja 1980 Armia Południowego Libanu) – uzbrojone i szkolone przez Izrael. Dodatkowy nadzór nad granicą izraelsko-libańską sprawowały międzynarodowe siły UNIFIL. === Zaostrzenie walk === W kwietniu 1981 oddziały chrześcijańskiej Armii Południowego Libanu przeprowadziły ofensywę próbując opanować Dolinę Bekaa i zmusić wojska syryjskie do opuszczenia Libanu. Podczas walk dowódca chrześcijańskich milicji Baszir al-Dżumajjil zwrócił się do Izraela o pomoc wojskową. W odpowiedzi izraelskie siły powietrzne wielokrotnie przeprowadziły bombardowania syryjskich pozycji oraz baz OWP w Dolinie Bekaa. Natomiast przeciwko chrześcijańskim falangom wystąpiły radykalne muzułmańskie organizacje. W rezultacie pomocy izraelskiej udzielonej Siłom Libańskim podczas oblężenia Zahle, atakujące miasto wojska syryjskie utraciły 2 śmigłowce i kilka wozów pancernych. Dzięki międzynarodowej mediacji 24 lipca 1981 Philip Habib wynegocjował zawieszenie broni. Rozejm był jednak nieustannie łamany przez wszystkie strony konfliktu. Od sierpnia 1981 do maja 1982 doszło do 270 incydentów granicznych, w których zginęło 29 Izraelczyków, a ponad 300 zostało rannych. W ramach operacji odwetowych izraelskie wojska 2125 razy naruszyły przestrzeń powietrzną i 625 razy wody terytorialne Libanu. === Zwrot ku wojnie === 4 czerwca 1982 palestyński terrorysta z Organizacji Abu Nidala ciężko zranił ambasadora Izraela w Wielkiej Brytanii, Szelomo Argowa. Aresztowani terroryści pochodzili z Libanu, a dowody wskazywały na finansowanie operacji przez wywiad iracki. 4 i 5 czerwca izraelskie siły powietrzne przeprowadziły odwetowe bombardowanie baz OWP w południowym Libanie. Zginęło 45 ludzi, a 150 osób zostało rannych. Palestyńczycy odpowiedzieli z Libanu ostrzałem artyleryjskim przygranicznych wiosek na terytorium Izraela. Eskalacja przemocy była tak wielka, że 5 czerwca Rada Bezpieczeństwa ONZ pośpiesznie przyjęła Rezolucję nr 508 wzywającą do natychmiastowego przerwania działań zbrojnych na granicy izraelsko-libańskiej do godz. 6:00 rano 6 czerwca 1982. Jednak o owym czasie w izraelskich sztabach przygotowywano już plan błyskawicznej inwazji na Liban. Opracowany przez gen. Ariela Szarona plan wojny zakładał błyskawiczne zajęcie południowego Libanu i zniszczenie całej inf