# Siedlce **Siedlce** – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, zlokalizowane na Południowym Podlasiu. Miejscowość stanowi historyczną część Ziemi Łukowskiej (Małopolski) i jest najważniejszym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym, edukacyjnym oraz kulturalnym tego regionu. Roztańczona między rzekami Muchawką i Helenką, Siedlce od wieków pełnią rolę kluczowego węzła łączącego Mazowsze z Podlasiem. ## Geografia i środowisko naturalne Miasto położone jest na Wysoczyźnie Siedleckiej, będącej fragmentem Niziny Południowopodlaskiej, na powierzchni 3186 hektarów. Ze względu na dogodną infrastrukturę drogową i kolejową, Siedlce stanowią naturalny przekaźnik między Warszawą (92 km na zachód), Lublinem (125 km na południe) a Białymstokiem (160 km na północny wschód). ### Przyroda i tereny zielone Zieleń miejska w Siedlcach zorganizowana jest wokół kilku głównych ośrodków: - **Park Miejski „Aleksandria”** – historyczny park w samym centrum miasta, będący niegdyś częścią zaplanowanego ogrodu rezydencji Ogińskich. - **Stary Park** – zlokalizowany na terenach między ul. B. Prusa a ul. gen. J. Bema. - **Las Sekulski (Sekuła)** – teren leśny zapewniający rekreację i kontakt z naturą. Poza tym miasto posiada liczne skwery (m.in. im. T. Kościuszki, Niepodległości, Wileński), Błonia Siedleckie, tereny rekreacyjne wokół Zalewu Miejskiego oraz rozległe osiedlowe ogrody działkowe. Na terenie miasta znajduje się 15 uznanych pomników przyrody. ### Klimat Charakterystyczną cechą klimatyczną Siedlec jest występowanie silnych mrozów zimowych. Historycznym, tragicznym w skutkach dla całej Polski, dniem dla regionu był **11 stycznia 1940 r.**, kiedy to w Siedlcach odnotowano najniższą w historii kraju minimalną temperaturę dobową powietrza na poziomie **-41 °C**. ## Historia Pierwszy zachowany w piśmie przekaz o miejscowości Siedlce pochodzi z 1448 r. W XV wieku Siedlce stanowiły najbardziej wysunięty na północ punkt Małopolskiej Ziemi Łukowskiej, wchodzącej w skład województwa sandomierskiego, a od 1474 r. – lubelskiego. Prawa miejskie na prawie magdeburskim nadano miastu 15 stycznia 1547 r. Przez pierwsze stulecie swego istnienia Siedlce rozwijały się dynamicznie, gospodarczy i demograficzny boom przerwały jednak wojny w połowie XVII wieku. Wielki rozkwit miasta przypada na czasy **Aleksandry Ogińskiej z rodu Czartoryskich**. Dzięki jej działalności Siedlce stały się ważnym ośrodkiem życia towarzyskiego i kulturalnego Rzeczypospolitej. W mieście budowano imponujący zespół pałacowo-ogrodowy, a na spektakle teatralne zapraszano elity z całego kraju, w tym samego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. ### Zaborcze czasy i odrodzenie Pod zaborami Siedlce pełniły funkcję stolice administracyjne na różnych szczeblach: - departamentu siedleckiego (1810–1815), - województwa podlaskiego (1816–1837), - guberni podlaskiej (1837–1844), - guberni siedleckiej (1867–1912). Mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w powstaniach narodowych. Odzyskanie niepodległości w 1918 r. pozwoliło miastu na dalszy rozwój. W II Rzeczypospolitej Siedlce były głównym ośrodkiem handlu i rzemiosła (m.in. krawiectwa i szewstwa) województwa lubelskiego oraz dysponowały solidnym zapleczem oświatowym. ### Druga wojna światowa Pod koniec września 1939 r. Siedlce były na krótko zajęte przez wojska sowieckie, jednak w czasie II wojny światowej stały się areną działań partyzanckich AK, BCh i NSZ. 2 sierpnia 1941 r. Niemcy utworzyli w mieście getto, do którego z okolic zmuszono około 13 tysięcy Żydów. 25 listopada 1942 r. większość z nich została wywieziona do Treblinki i zamordowana. W mieście istniał również obóz dla jeńców radzieckich. Podczas walk toczonych w dniach 24–31 lipca 1944 r. miasto zostało wyzwolone przez wojska radzieckie I Frontu Białoruskiego. Konsekwencje wojenne były dramatyczne – niemal połowa budynków legła w gruzach, w tym cały śródmieście. Zniszczono m.in. nowy ratusz, synagogę i przedwojenny dworzec PKP. ### Okres powojenny W 1969 r. na bazie Wyższej Szkoły Nauczycielskiej powstał obecny **Uniwersytet w Siedlcach**, który mocno ukształtował współczesny profil miasta. W latach 70. budowano tu liczne zakłady przemysłowe. Siedlce odwiedzali m.in. papież Jan Paweł II (1999), prezydent Lech Kaczyński (2009) oraz Lech Wałęsa (2017). ## Zabytki i dziedzictwo kulturowe Siedlecka przestrzeń miejska bogata jest w obiekty wpisane do rejestru zabytków, świadczące o różnorodności historycznych uwarunkowań: - **Zespół pałacowo-ogrodowy (Aleksandria)** z Pałacem Ogińskich z połowy XVIII wieku, oficyną i pawilonem ogrodowym. - **Park Miejski „Aleksandria”**. - **Ratusz miejski Jacek** oraz **Klasycystyczny budynek teatru** (obecnie Urząd Stanu Cywilnego). - **Kościół katedralny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP** oraz **Barokowo-klasycystyczny kościół pw. Św. Stanisława BM**. - **Późnobarokowa plebania** z XVIII wieku oraz **Kaplica pw. św. Krzyża**. - **Siedziba Kurii Biskupiej**, **Garnizonowy Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa**. - **Odwach**, **Kolumna toskańska**, **Obelisk z popiersiem T. Kościuszki**. - **Pomnik Niepodległości** poświęcony pamięci Marszałka J. Piłsudskiego i zrekonstruowany w 2010 r. **Pomnik Wolności**. - Zabytkowa architektura użytkowa (m.in. budynek NBP, Poczty Polskiej, kamienica przy ul. Floriańskiej). *Uwaga: Warto zaznaczyć, że Siedlce posiadały w przeszłości obiekty o znaczeniu ponadlokalnym, takie jak Nowy Ratusz, synagoga czy przedwojenny dworzec PKP, które zginęły w pożarach wojennych.* ## Gospodarka Miasto charakteryzuje się zdywersyfikowaną gospodarką, silnie opartą na lokalnych przedsiębiorstwach, rozwiniętym sektorze usługowym oraz przemysłowym. ### Charakterystyka sektora prywatnego i przemysłu Na przełomie 2006 r. w mieście zarejestrowanych było ponad 7,7 tys. podmiotów gospodarczych, z czego 96,6% stanowią firmy prywatne. Dominuje tu sektor handlowy i usług (ok. 2600 podmiotów), a także działalność deweloperska, w tym prężnie działające firmy budowlane (ponad 500). Siedlce mają wiodące pozycje w regionie jako rynek pracy i centrum usług. Kluczowymi filarami lokalnego przemysłu i nowoczesnych technologii są: - **Polimex-Mostostal S.A.** – producent lekkich konstrukcji stalowych i wykonawca zaawansowanych robót budowlanych operujący w skali międzynarodowej. - **Stadler Polska** – produkcja zaawansowanych technologicznie zespołów trakcyjnych (m.in. FLIRT, GTW). ### Energetyka, gospodarka komunalna i strefy ekonomiczne Na przestrzeni dziesięcioleć w Siedlcach wykształciły się potężne zakłady zasilania oraz nowoczesne spółki komunalne: - **Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (PEC)** posiada potężną ciepłownię centralną o mocy ponad 156,5 MW oraz elektrociepłownię gazową (14,6 MW mocy elektrycznej, 22,4 MW cieplnej). - **PWiK** i **PUK** zapewniają kompleksową infrastrukturę wodno-kanalizacyjną, oczyszczalnie ścieków i zaawansowane usługi. - Na terenie miasta funkcjonuje **Specjalna strefa ekonomiczna** (podstrefa Tarnobrzeskiej SSE Euro-Park Wisłosan) obejmująca blisko 58 ha. ### Handel i usługi Siedlce to potężny węzeł handlowy Subregionu Siedleckiego, zdominowany przez liczne centra handlowe, z których największymi są m.in. Galeria Siedlce, Centrum Handlowe Arche oraz 9 domów handlowych. Rozbudowana jest także gastronomia, w tym 11 hoteli i ponad 160 podmiotów gastronomicznych. ### Budżet Budżet miasta na lata 2010. (w latach 2017 r. planowano blisko 460 mln zł dochodów z nakładem ok. 439,5 mln zł wydatków) jest w znacznej mierze reinwestowany w społeczność. Główne wydatki celowane są w oświatę (największa pozycja – ponad 39%), wsparcie rodzin, transport, ochronę środowiska a także szeroko pojętą gospodarkę mieszkaniową. ## Infrastruktura transportowa Siedlce są ważnym węzłem drogowym i koleiowym. Miasto przecinają trasy krajowe nr 63 i 92 oraz wojewódzkie nr 698 i 803. Nieco ponad 3,5 km od centrum przebiega autostrada A2. Miasto jest obsługiwane przez trzy linie kolejowe: - 2 (Warszawa Zachodnia – Terespol), - 31 (Siedlce – Siemianówka), - 55 (Sokołów Podlaski – Siedlce, obecnie zamknięta dla ruchu pasażerskiego). Dla poprawy komunikacji funkcjonuje nowoczesne, sanitarne lądowisko dla śmigłowców. Rozbudowana jest także linia autobusowa (PKS, MPK Siedlce) oraz bogata sieć przewozów prywatnych. ## Edukacja Siedlce to cenony ośrodek akademicki i szkół ponadpodstawowych. Funkcjonują tu dwie główne szkoły wyższe: 1. **Uniwersytet w Siedlcach** – powstały z inicjatywy i wieloletniej działalności Wyższej Szkoły Nauczycielskiej. 2. **Akademia Nauk Stosowanych Mazovia** (dawniej m.in. Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania). Oprócz tego istnieją tu 4 licea ogólnokształcące, 6 zespołów szkół ponadpodstawowych oraz **Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia**. Sieć przedszkoli i szkół podstawowych jest szeroko rozwinięta. ## Kultura, media i sport ### Dziedzictwo kulturowe i sztuka Siedlecka scena kulturowa jest niezwykle bogata, a miasto pełni funkcję ponadlokalnego ośrodka sztuki i nauki. Znajduje się tu m.in. **jedyny w Polsce obraz przypisywany El Greco** – *Ekstaza świętego Franciszka*. Działają trzy muzea (regionalne, diecezjalne i Jan Pawła II), trzy główne biblioteki (Miejska, Uniwersytecka, Pedagogiczna) oraz imponujący, wielosalowy kompleks kinowy (m.in. Helios i Novekino). Miasto gości tysiące imprez rocznie, w tym prestiżowe festiwale muzyczne, literackie („Pióro i Pazur”), teatralne (Teatr ES, Caro Dance, Luz) oraz jarmarki (m.in. Jarmark Św. Stanisława). ### Społeczność religijna Miasto jest siedzibą rzymskokatolickiej kurii diecezji siedleckiej (katedra Niepokalanego Poczęcia NMP). Funkcjonują tu 11 parafii rzymskokatolickich, parafia prawosławna, wspólnoty protestanckie oraz dwa zbory Świadków Jehowy. Działalność duszpasterską uzupełniają liczne zgromadzenia zakonne męskie i żeńskie. ### Sport i rekreacja Kompleks sportowy na Błoniach obejmuje nowoczesny stadion na 3000 trybun, boiska treningowe i planowane obiekty hali widowiskowej oraz aquaparku. Na terenie miasta istnieją kryte pływalnie, hala sportowa, lodowisko, korty tenisowe oraz zaplecze do sportów ekstremalnych i akrobacji. Funkcjonują tu m.in. MKP Pogoń Siedlce (piłka nożna), MKS Pogoń Siedlce (rugby, lekkoatletyka) oraz dziesiątki mniejszych, niezależnych klubów sportowych. ## Społeczność i przywódcy Z Siedlec pochodzi m.in. **Bernard Goldstein** (ur. 1889 r.), polski pisarz żydowski i jeden z liderów lewicowej partii Żydowska Organizacja Pracy (Bund). W 1889 r. urodził się tu również prof. **Stanisław Kutrzeba** (historyk, prawnik, wybitny badacz historii ustroju i prawa w Polsce). ## Miasta partnerskie W 2022 r., w związku z rosyjską agresją na Ukrainę, Siedlce zerwały współpracę z rosyjskim miastem Kirow, które było miastem partnerskim od 2008 r. Obecnie miasto rozwija współpracę międzynarodową w ramach Unii Miast Polskich, współpracując m.in. z takimi ośrodkami jak Kłodzko czy Tarnowskie Góry.