# Czterdziestolatek **Czterdziestolatek** – polski serial komediowy w reżyserii Jerzego Gruzy, wyprodukowany przez Telewizję Polską w latach 1974–1977. Pierwszy odcinek wyemitowano 16 maja 1975 roku. Tytułową rolę inżyniera Stefana Karwowskiego odegrał Andrzej Kopiczyński. ## Charakterystyka Serial przedstawia losy warszawskiej rodziny inżyniera Stefana Karwowskiego, który idealnie wpisuje się w rzeczywistość Polski lat 70. i propagandy sukcesu (m.in. budowa Trasy Łazienkowskiej, Dworca Centralnego czy Trasy Toruńskiej). Równocześnie serial eksponuje wątki związane z kryzysem wieku średniego: romans na boku, próby rzucenia palenia, obsesja na punkcie utraty włosów, próba zadbania o kondycję fizyczną, duma z dorobku życiowego i zawodowego, chęć samorealizacji przez działalność społeczną itp. Pierwsza 7-odcinkowa seria cieszyła się tak wielką popularnością, że z powodzeniem ją kontynuowano i zrealizowano też film pełnometrażowy **Motylem jestem, czyli romans 40-latka** oraz wielogodzinny telewizyjny program sylwestrowy „Sylwester Rodzinny – program z rodziną Czterdziestolatka” (31 grudnia 1975 od 22:20). W latach 1993–1994 TVP wyemitowała kontynuację serialu zatytułowaną **Czterdziestolatek. 20 lat później**. Do obsady dołączyli m.in.: Joanna Kurowska, Wojciech Mann i Wojciech Malajkat. ## Lista odcinków W nawiasach podano rok produkcji danego odcinka. - Toast, czyli bliżej niż dalej (1974) - Walka z nałogiem, czyli labirynt (1974) - Wpadnij kiedy zechcesz, czyli bodźce stępione (1974) - Portret, czyli jak być kochanym (1974) - Kondycja fizyczna, czyli walka z metryką (1974) - Włosy Flory, czyli labirynt (1974) - Judym, czyli czyn społeczny (1974) - Otwarcie trasy, czyli czas wolny (1975) - Rodzina, czyli obcy w domu (1975) - Pocztówka ze Spitsbergenu, czyli oczarowanie (1975) - Cudze nieszczęście, czyli świadek obrony (1975) - Nowy zastępca, czyli meteor (1975) - Kozioł ofiarny, czyli rotacja (1976) - Sprawa Małkiewicza, czyli kamikadze (1976) - Kosztowny drobiazg, czyli rewizyta (1976) - Gdzie byłaś, czyli Szekspir (1976) - Cwana bestia, czyli kryształ (1977) - Gra wojenna, czyli na kwaterze (1977) - Z dala od ludzi, czyli coś swojego (1977) - W obronie własnej, czyli polowanie (1977) - Smuga cienia, czyli pierwsze poważne ostrzeżenie (1977) ## Obsada ### Główni bohaterowie - **Andrzej Kopiczyński** – mgr inż. Stefan Karwowski, bohater tytułowy - **Anna Seniuk** – mgr Magda Karwowska, z domu Sławek, z wykształcenia hydrolog - **Irena Kwiatkowska** – „Kobieta Pracująca” - **Leonard Pietraszak** – doktor Karol Stelmach, przyjaciel Stefana - **Roman Kłosowski** – technik Roman Maliniak - **Janusz Kłosiński** – Wincenty Wardowski, dyrektor Rawsko-Mazowieckiego Przedsiębiorstwa Robót Mostowych, przełożony Stefana - **Piotr Kąkolewski** – Marek Karwowski, syn Karwowskich - **Grażyna Woźniak** – Jagoda Karwowska, córka Karwowskich (do odc. 13) - **Mirella Olczyk** – Jagoda Karwowski, córka Karwowskich (od odc. 15) - **Wojciech Pokora** – inżynier Mieczysław Gajny, przełożony Magdy ### Drugoplanowe role Serial liczył ogółem ponad 100 aktorów w różnych rolach, w tym m.in. Zofia Czerwińska, Jan Gałązka, Bohdan Ejmont, Ryszard Pietruski, Janusz Gajos, Ewa Milde-Prus, Władysław Hańcza, Leon Niemczyk, Wojciech Pszoniak, Krystyna Feldman, Hanna Skarżanka i wielu innych. ## Konteksty kulturowe i społeczno-polityczne Głównych bohaterów filmu przedstawiono jako przeciętną rodzinę warszawiaków z wyższym wykształceniem technicznym uzyskanym w pierwszym pokoleniu. Rodzina Karwowskich mieszka w samym centrum Warszawy w bloku przy ulicy Pańskiej. W filmie pokazano wiele elementów działania systemu nomenklatury w PRL. Główny bohater filmu wspinał się po jej niższych szczeblach i napotykał w związku z tym wiele nieznanych mu zwyczajów, kodów kulturowych, a nawet pojęć. Serial nie tylko pokazywał mody, ale je także tworzył. Półokrągły łuk w otworze drzwiowym, jaki Karwowskiemu zalecił projektant wnętrz Iwo Czarnecki (postać i jej nazwisko to aluzja do znanego w latach 70. scenografa TVP, Wowo Bielickiego), stał się popularnym elementem wystroju polskich mieszkań w latach 70. i 80. Również samochód Fiat 126p, jakim poruszał się inżynier Karwowski, został podobno nazwany w języku koneserów polskiej motoryzacji „Karwowskim”. ## Upamiętnienie W marcu 2014 Rada miasta stołecznego Warszawy nadała nazwę skrzyżowaniu ulicy Tytusa Chałubińskiego, alei Jana Pawła II i Alej Jerozolimskich nazwę rondo Czterdziestolatka. Uchwała weszła w życie 18 kwietnia 2014 roku. Mural autorstwa Bartka Podlewskiego przedstawiający Romana Maliniaka i inż. Stefana Karwowskiego odsłonięty w 2020 na ścianie szybu windowego przy stacji metra Ursynów w Warszawie. ## Zobacz też - Motylem jestem, czyli romans 40-latka - Czterdziestolatek. 20 lat później - Kobieta Pracująca ## Linki zewnętrzne - [Czterdziestolatek w bazie IMDb](https://www.imdb.com/title/tt0073166/) - [Czterdziestolatek w bazie Filmweb](https://www.filmweb.pl/film/Czterdziestolatek-1975-1337) - [Czterdziestolatek w bazie filmpolski.pl](https://www.filmpolski.pl/fp/index.php/1113310) - [Czterdziestolatek w Internetowej Bazie Filmowej](https://fdb.pl/film/2167-czterdziestolatek) - [Zdjęcia z filmu Czterdziestolatek w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”](https://fototeka.fn.org.pl/search?qt=%C4%85%C4%87%C4%99%C5%84%C5%82%C4%85%C5%85%C4%87%C3%B3wka) - [Czterdziestolatek – odcinki serialu do obejrzenia w serwisie TVP VOD](https://vod.tvp.pl/serial/czterdziestolatek) Mija 40 lat od premiery „Czterdziestolatka”. Tak dziś wygląda mieszkanie inżyniera Karwowskiego