Stalownik – opuszczony kompleks sanatoryjno-szpitalny na zboczu Łysej Góry w Bielsku-Białej (Mikuszowice Krakowskie), przy ul. Stalowej 10. Powstał w latach 60. XX w. jako inwestycja resortu hutnictwa dla pracowników zakładów metalurgicznych i ich rodzin. Ośrodek działał od 1967 do 2001 r., pełniąc funkcję sanatorium, a następnie szpitala specjalistycznego. Od ponad 20 lat pozostaje opuszczony i stopniowo niszczeje, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych „straszydeł” w regionie. == Historia == Pomysł budowy sanatorium dla hutników pojawił się pod koniec lat 50. XX w., w związku z dużą zachorowalnością na gruźlicę i choroby płuc wśród pracowników przemysłu ciężkiego. Inwestycję realizowano w latach 1963–1967. Kompleks powstał w malowniczej scenerii, na wysokości ok. 500 m n.p.m., na zboczu Łysej Góry. Sanatorium uroczyście otwarto w listopadzie 1967 r. i przeznaczono głównie dla dorosłych pacjentów z chorobami płuc, w tym gruźlicą. Dysponowało 320 łóżkami w trzyosobowych salach, dwiema salami operacyjnymi, własną kuchnią, stołówką, kawiarnią i salą kinowo-widowiskową. W 1982 r. placówkę przekształcono w Specjalistyczny Szpital Miejski „Stalownik”, który przez blisko 20 lat był jednym z ważnych ośrodków leczniczych w Bielsku-Białej. Z powodu zmian w systemie ochrony zdrowia, rosnących kosztów utrzymania i trudnej lokalizacji (stroma droga dojazdowa, utrudniony dostęp karetek), szpital zamknięto w 2001 r. Pacjentów i oddziały przeniesiono do nowo powstałego Szpitala Wojewódzkiego. == Po 2001 r. == W 2005 r. obiekt został sprzedany inwestorowi Tomaszowi Żarneckiemu z Podhala za około 2 mln zł. Nowy właściciel w 2006 r. rozpoczął nielegalną rozbiórkę budynku. W 2017 r. przeprowadzono wycinkę kilkuset drzew wokół obiektu, a w 2018 r. rozebrano część administracyjną i przewiązkę z wieżowcem. W 2019 r. na nieruchomości ustanowiono hipotekę w wysokości 70 mln zł na rzecz spółki Pekabex Bet, jako zabezpieczenie kontraktu na inwestycję w Nowym Targu. Po zerwaniu umowy w 2020 r. spółka uzyskała prawo do dochodzenia roszczeń. W 2024 r. Żarnecki trafił do więzienia, a media informowały o groźbie przejęcia budynku przez wierzycieli. == Stan techniczny == Z biegiem lat obiekt ulegał postępującej degradacji: dach zaczął przeciekać, woda zalewała ściany, a korozja zbrojenia doprowadziła do pęknięć stropów. W 2023 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał właścicielowi wykonanie ekspertyzy technicznej, lecz dokumentów nie złożono. W efekcie PINB ogłosił konkurs na jej opracowanie. == Zdarzenia i bezpieczeństwo == Ruiny Stalownika stały się miejscem eksploracji i także tragedii. We wrześniu 2019 r. zginęła 18-letnia dziewczyna, która spadła z wysokości. W grudniu 2020 r. w podobnych okolicznościach zginął 26-latek. W czerwcu 2022 r. ofiarą upadku został 17-letni chłopiec. == Projekty architektoniczne == W 2022 r. studentka Politechniki Krakowskiej Agnieszka Kępa przygotowała pracę dyplomową pt. Archiwum utopii racjonalizmu w architekturze. Adaptacja ruin sanatorium Stalownik w Mikuszowicach Krakowskich. Projekt, wykonany pod kierunkiem dr hab. Marcina Charciaka, zdobył główną nagrodę Dorocznej Polsko-Niemieckiej Nagrody Integracyjnej BDA–SARP. == Przypisy ==