Perseusz (także Perseus; gr. Περσεύς Perseús, łac. Perseus) – w mitologii greckiej heros, syn królewny Danae i Zeusa, mąż Andromedy. Przodek Amfitriona, Alkmeny, Heraklesa, Eurysteusza. Pogromca Meduzy, tytana Atlasa, króla Serifos Polidektesa i nieświadomie własnego dziadka Akrizjosa. Założyciel Myken i Tirynsu. Po śmierci przeniesiony na sklepienie niebieskie jako gwiazdozbiór. == Geneza mitu o Perseuszu == Istnieje przypuszczenie, że znane współcześnie mity o Perseuszu stanowią fałszywą interpretację mitów o Hermesie, określanym przymiotem Pterseus – niszczyciel. To Hermes posiadał przypisywane Perseuszowi atrybuty – skrzydlate sandały, hełm – i przedmioty, które heros zdobył podczas swoich wędrówek – oko, wieszczy ząb, diamentowy sierp, torbę ze skóry żurawia, maskę Gorgony i lustrzaną tarczę. Oko i ząb Hermes dostał od Park, dzięki czemu zdobył możliwość opanowania tajemnego alfabetu drzew w świętym zagajniku Gorgon w Tartessos. Sierpem mógł ścinać gałęzie i chować je do torby. Za pomocą maski Gorgony odstraszał niewtajemniczonych w misteria księżycowe. == Rodowód == Perseusz był potomkiem Danaosa i Ajgyptosa oraz Lynkeusa i Hypermestry. Zaliczał się do rodu Abantydów. Jego przodków prezentuje następujące drzewo genealogiczne: == Pochodzenie Perseusza == Akrizjos, władca Argos, usłyszał od wyroczni, że nie będzie miał syna, a jego jedynym męskim potomkiem będzie syn jedynej córki Danae, a co gorsza zginie z ręki swojego wnuka. Nie chcąc dopuścić by Danae zaszła w ciążę, zamknął córkę w podziemnej spiżowej komnacie. Jednak pod postacią złotego deszczu, padającego na łono księżniczki, do komnaty przeniknął Zeus. Wniknięcie Zeusa do spiżowej, podziemnej komnaty pod postacią złotego deszczu może wedle Grimala stanowić symbol potęgi pieniądza, mającej otwierać każde drzwi, a nawet ludzkie serca. Akrizjos nie chciał uwierzyć, że ojcem dziecka jest Zeus, oskarżał swego brata-bliźniaka Projtosa, że to on zapłodnił Danae, co zaostrzyło, trwający od dzieciństwa, konflikt między nimi. Podobne motywy pojawiają się w Księdze Rodzaju (Ezaw i Jakub, Farez i Zarah), mitologii ugaryckiej (Mot i Alejn) i celtyckiej (Gwyn i Gwythur). W dwóch ostatnich przypadkach bracia, podobnie jak greccy bliźniacy, dodatkowo walczyli o kobietę – kapłankę księżyca, posiadanie jej zapewniało im prawo do tronu. Zgodnie z praktykowanym wówczas kultem lunarnym starszy bliźniak zostawał świętym królem i po letnim przesileniu miał ustąpić miejsce swojemu zastępcy. W przypadku Akrizjosa i Projtosa starszy Akrizjos nie przekazał władzy, więc Projtos uwiódł jego kapłankę i córkę Danae, która później utrzymywała, że poczęła syna z Zeusem (w najstarszej wersji mitu o poczęciu Perseusza to Projtos jest ojcem dziecka). Rytualne obcowanie kapłanki z bóstwem odzwierciedlało symboliczne zaślubiny księżyca i słońca oraz rozpoczęcie nowego roku. Owocem tego związku miał być kolejny święty król – Perseusz. == Mit o Danae, Perseuszu i skrzyni == Gdy Danae urodziła syna imieniem Perseusz, monarcha zamknął matkę razem z dzieckiem w skrzyni, którą wrzucono do morza. Wedle innej wersji królewnie razem z towarzyszącą jej piastunką udawało się przez wiele miesięcy ukrywać urodzone w tajemnicy dziecko. W końcu jednak płacz niemowlęcia doszedł uszu dziadka, który pozbawił piastunkę życia, widząc w niej pośredniczkę, a Danae rozkazał zamknąć razem z potomkiem w skrzyni i wrzucić do morza. Dzięki opiece boskiej skrzynia dotarła z wiatrem na wyspę Serifos, rządzoną przez Polidektesa. Rozbitków oswobodził rybak Diktys, brat władcy, i dał im schronienie we własnym domu. Najstarsza wersja mitu o zamknięciu Danae i Perseusza w skrzyni wykazuje podobieństwa i wspólne cechy z egipskim mitem o poszukiwaniach przez Izydę zwłok Ozyrysa. W tej opowieści Projtos jest Ozyrysem, zaś Danae – Izydą, jego siostrą i żoną. Projtos-Ozyrys został zgładzony przez brata Akrizjosa-Seta, zaś jego siostra-małżonka wraz z synem Perseuszem-Horusem poszukują jego ciała i mszczą się na krzywdzicielu. Skrzynia z mitu o zamknięciu Danae i Perseusza – to łódź z akacji, którą podróżowała Izyda wraz z synem Horusem w poszukiwaniu zwłok Ozyrysa. == Perseusz i Polidektes == Perseusz rósł i mężniał, stając się pięknym i dzielnym młodzieńcem. Władca wyspy Polidektes zakochał się w Danae i planował pojąć ją za żonę, jednakże ona nie zgadzała się wyjść za niego. Małżeństwu sprzeciwiał się także Perseusz. Władca obawiał się dzielnego chłopaka, w związku z czym stronił od użycia siły. Zamiast tego uknuł plan mający na celu pozbycie się młodzieńca. Traktował go z pozorną miłością i przywiązaniem. Perseusz stał się częstym gościem na dworze króla, gdzie władca zabawiał go opowieściami o herosach, pragnąc rozbudzić w młodym człowieku chęć pójścia w ich ślady. W kulminacyjnym punkcie spisku wyjawił gronu znajomych swe plany ożenku z królewną Elidy, Hippodameją. Przyjaciele władcy poczęli wymieniać prezenty, jakie obiecywali dać mu z okazji zawarcia małżeństwa, a które władca chciał podarować swej wybrance. Wszyscy uznali, że powinni uczcić władcę rumakiem. Tylko ubogiego Perseusza nie stać było na kupno podarku. Wstawszy więc, obiecał władcy głowę Meduzy. Następnego dnia pozostali goście pojawili się z przyrzeczonymi Polydektesowi końmi. Tylko Perseusz nie miał nic dla władcy, choć niektóre wersje mitu wspominają, że również on przyszedł ze zwierzęciem. Wobec tego tyran powiedział, że jeśli nie spełni obietnicy, odbierze mu matkę. W żądaniu Polidektesa, by Perseusz dostarczył mu głowę Gorgony, znalazło odzwierciedlenie dążenie Hellenów do ostatecznego rozprawienia się z kultem księżyca po upadku Knossos na przełomie XV–XIV wieku p.n.e. Cywilizacja minojska nie zanikła jednak od razu. Jej wierzenia nadal były silne w Argos i jej koloniach. Jedna z nich, Karia, wyrosła na potęgę morską na Morzu Śródziemnym. Poskromienie jej symbolicznie wyrażało się w zabiciu Meduzy – kapłanki księżyca. == Wyprawa do Graj == Syn Danae nie wiedział, gdzie mieszka Meduza, ale z pomocą przyszła Atena, w zależności od wersji mitu sama bądź od początku wspólnie z Hermesem (niektóre wersje to syna Mai stawiają w roli głównego pomocnika Perseusza). Zabrała także herosa do Dejterjon na Samos, gdzie pokazała mu wizerunki Gorgon i udzieliła wskazówek, w jaki sposób odróżnić Meduzę od jej nieśmiertelnych sióstr. Poradziła mu również, by odwiedził najpierw Graje, znające trasę do Gorgon. Graje, nazywane też starkami bądź Staruszkami, były to trzy siostry mieszkające w jaskini, do której nigdy nie dochodził najmniejszy promień słońca. Były córkami Forkysa. Nosiły imiona Dejno, Enyo i Pemfredo. Od urodzenia były siwe, wszystkie trzy miały tylko jedno oko i ząb, którymi w razie potrzeby się wymieniały. Perseusz ukradł im oko i ząb, a oddał dopiero wówczas, gdy wyjawiły mu drogę do Gorgon, dały mu też hełm Hadesa, czyniący niewidzialnym i skrzydlate sandały. Zaś Hermes przyniósł mu ostry diamentowy sierp lub zakrzywiony nóż, którym syn Zeusa miał odciąć głowę potworowi. Wedle innej zaś wersji, podawanej m.in. przez Ferecydesa, wskazały mu drogę do nimf stygijskich posiadających uskrzydlone sandały, sakwę kibisis i hełm Hadesa i to od rzeczonych nimf heros otrzymał magiczne przedmioty. == Zwycięstwo nad Meduzą == Dzięki pomocy Graj młody heros zdołał dotrzeć na wyspę Gorgon, leżącą na zachodzie świata – w krainie Hiperborejczyków, jak podaje Hezjod, u brzegów nocy, za rzeką okrążającą cały świat, gdzie planety i gwiazdy zanurzały się, by się odrodzić. Perseusz odnalazł śpiące Gorgony nad brzegiem oceanu. Uznawane były za jedne z najbardziej przerażających potworów mitologii greckiej, nie można było ich pokonać bez boskiej pomocy. Posiadały ręce z brązu, dłonie ze spiżu i skrzydła ze złota, dzięki którym potrafiły latać. Szyje ich pokrywała smocza łuska. W ich ustach sterczały straszliwe kły jak u dzikiej świni. Zamiast włosów z głów wyrastały im kłębowiska węży. Najstraszniejsza z nich była najmłodsza z trzech Gorgon, Meduza, jedyna śmiertelna spośród sióstr (wyobrażana była również jako piękna kobieta z wężowymi włosami). Samo spojrzenie na nią zamieniało patrzącego w kamień lub, wedle innej wersji mitu, to jej spojrzenie zamieniało wszystko, co żyło, w kamień. Według niektórych źródeł właściwość taką posiadały również pozostałe siostry, Euryale i Steno. Nie chcąc ulec skamienieniu, syn Danae ustawił się tyłem do potwora, widząc jego odbicie w tarczy z miedzi, wedle niektórych źródeł trzymała ją dlań sama Atena. Dzięki skrzydlatym sandałom wzbił się w górę i podarowanym mu zakrzywionym orężem uciął córce Forkosa głowę, po czym schował ją do torby i odleciał z wyspy. Z szyi Gorgony wydostał się skrzydlaty koń, Pegaz, oraz olbrzym Chryzaor. Wtedy też obudziły się dwie pozostałe Gorgony, siostry zabitej. Poczęły szukać mordercy, jednak dzięki hełmowi był on niewidzialny, nie mogły go więc ujrzeć ani zabić dla pomszczenia siostry. Pokonanego przez Perseusza potwora, Meduzę, interpretowano rozmaicie, jako erupcję wulkaniczną, ryk oceanu czy fale morskie, Księżyc w pełni, chmury burzowe, ideę gniewu, furii i pogardy, jako goryla czy ośmiornicę. Uważano ją też za uosobienie ciemnej strony kobiecości Ateny, której pochodzenie wiązano z egipską Neit, znaną w Libii jako Atena właśnie (a wedle Pauzaniasza Atena pochodzi z tego właśnie kraju, do Grecji mieli przynieść ją libijscy uciekinierzy pod imieniem Anatha). Z kolei narodziny Pegaza i Chryzaora przypominają przyjście na świat Ateny, która wyskoczyła z głowy Zeusa po tym, jak połknął swą żonę Metis, najmądrzejszą wśród bogów i bogiń. Istnieje inna wersja mitu, według którego Perseusz zabił nie Gorgonę, lecz królową libijską. Jej głowę przywiózł do Argos i zakopał na rynku. Opowieść ta nawiązywała do końcowego etapu rywalizacji systemów matriarchalnego i patriarchalnego. Argiwowie poprzez zabicie królowej przyczynili się do utraty znaczenia misteriów bogini Neit. Pochówki w rynku oznaczały, że grób jest święty. Prawdopodobnie na umieszczoną w skrzyni głowę założono odstraszającą maskę Gorg