Czterdziestolatek lub 40-latek – polski serial komediowy w reżyserii Jerzego Gruzy. Premierowy odcinek wyemitowano 16 maja 1975. Tytułową rolę zagrał Andrzej Kopiczyński. == Charakterystyka == Serial został wyprodukowany przez Telewizję Polską w latach 1974–1977. Pierwsza 7-odcinkowa seria cieszyła się tak wielką popularnością, że z powodzeniem ją kontynuowano i zrealizowano też film pełnometrażowy Motylem jestem, czyli romans 40-latka oraz wielogodzinny telewizyjny program sylwestrowy „Sylwester Rodzinny – program z rodziną Czterdziestolatka” (31 grudnia 1975 od 22:20). Obrazuje losy warszawskiej rodziny inżyniera Stefana Karwowskiego, które idealnie wkomponowały się w rzeczywistość lat 70. i propagandy sukcesu (m.in. budowa Trasy Łazienkowskiej, Dworca Centralnego czy Trasy Toruńskiej). Równocześnie – zgodnie z założeniami autorów, którzy sami w okresie pracy nad serialem przekroczyli 40. rok życia – serial eksponował wątki związane z kryzysem wieku średniego: romans na boku, próby rzucenia palenia, obsesja na punkcie utraty włosów, próba zadbania o kondycję fizyczną, duma z dorobku życiowego i zawodowego, chęć samorealizacji przez działalność społeczną itp. W latach 1993–1994 TVP wyemitowała kontynuację serialu zatytułowaną Czterdziestolatek. 20 lat później. Do obsady dołączyli m.in.: Joanna Kurowska, Wojciech Mann i Wojciech Malajkat. 10 maja 2014 z inicjatywy Amadeusza Szklarza-Habrowskiego z Instytutu Kultury Polskiej UW odbyły się obchody jubileuszu 40-lecia serialu. Odsłonięto tablicę Miejskiego Systemu Informacji na rondzie Czterdziestolatka w centrum Warszawy, któremu serial patronuje od 18 kwietnia 2014. Odbyło się spotkanie z twórcami i aktorami serialu (Jerzym Gruzą, Anną Seniuk, Mirellą Olczyk-Kurkowską i Piotrem Kąkolewskim) oraz premiera niepublikowanego, pilotażowego odcinka kontynuacji przygód rodziny Karwowskich pt. Studenci Trzeciego Wieku. Czterdzieści lat minęło, jak jeden dzień w Domu Spotkań z Historią w Warszawie. == Lista odcinków == W nawiasach podano rok produkcji danego odcinka. Toast, czyli bliżej niż dalej (1974) Walka z nałogiem, czyli labirynt (1974) Wpadnij kiedy zechcesz, czyli bodźce stępione (1974) Portret, czyli jak być kochanym (1974) Kondycja fizyczna, czyli walka z metryką (1974) Włosy Flory, czyli labirynt (1974) Judym, czyli czyn społeczny (1974) Otwarcie trasy, czyli czas wolny (1975) Rodzina, czyli obcy w domu (1975) Pocztówka ze Spitsbergenu, czyli oczarowanie (1975) Cudze nieszczęście, czyli świadek obrony (1975) Nowy zastępca, czyli meteor (1975) Kozioł ofiarny, czyli rotacja (1976) Sprawa Małkiewicza, czyli kamikadze (1976) Kosztowny drobiazg, czyli rewizyta (1976) Gdzie byłaś, czyli Szekspir (1976) Cwana bestia, czyli kryształ (1977) Gra wojenna, czyli na kwaterze (1977) Z dala od ludzi, czyli coś swojego (1977) W obronie własnej, czyli polowanie (1977) Smuga cienia, czyli pierwsze poważne ostrzeżenie (1977) == Obsada == === Obsada === Andrzej Kopiczyński – mgr inż. Stefan Karwowski, bohater tytułowy Anna Seniuk – mgr Magda Karwowska, z domu Sławek, z wykształcenia hydrolog Irena Kwiatkowska – „Kobieta Pracująca” Leonard Pietraszak – doktor Karol Stelmach, przyjaciel Stefana Roman Kłosowski – technik Roman Maliniak Janusz Kłosiński – Wincenty Wardowski, dyrektor Rawsko-Mazowieckiego Przedsiębiorstwa Robót Mostowych, przełożony Stefana Piotr Kąkolewski – Marek Karwowski, syn Karwowskich Grażyna Woźniak – Jagoda Karwowska, córka Karwowskich (do odc. 13) Mirella Olczyk – Jagoda Karwowska, córka Karwowskich (od odc. 15) Wojciech Pokora – inżynier Mieczysław Gajny, przełożony Magdy === Drugoplanowe role === Zofia Czerwińska – pani Zosia Nowosielska, kreślarka z budowy Jan Gałązka – przewodniczący komitetu blokowego, Tosiek Walendziak Bohdan Ejmont – inżynier Bek, zastępca Karwowskiego Ryszard Pietruski – dyrektor Mietek Powroźny (w odc. 6 także jako mechanik samochodowy) Janusz Gajos – brat Madzi, Antek Sławek (odc. 9 i 19) Ewa Milde-Prus – żona Antka, Bożena (odc. 9 i 19) Władysław Hańcza – ojciec Magdy, emerytowany leśniczy (odc. 9, 19 i 20) Mieczysław Waśkowski – nauczyciel Marka (odc. 4, 5, 13) Saturnin Żórawski – wiceminister Stanisław Zawodny (odc. 3, 6, 13) Stefan Friedmann – Cywiński, robotnik na budowie (odc. 1–6) Stanisław Tym – robotnik na budowie (odc. 4–6) Piotr Skarga – robotnik na budowie (odc. 10, 12, 13) Wacław Kowalski – Wacław Popielak, robotnik na budowie (odc. 1–6, 9, 10, 14, 18) Jerzy Karaszkiewicz – Franek Maciaszek, robotnik na budowie (odc. 2, 4, 5, 13) Jerzy Cnota – robotnik na budowie (odc. 9, 12, 13) Zdzisław Szymański – robotnik (odc. 12, 15, 17, 20) Jarosław Skulski – Rozpiór, robotnik na budowie (odc. 12, 13) Grzegorz Warchoł – inżynier Celej (odc. 14, 17, 19, 21, w odc. 8 także jako kelner Stasio w piwiarni nad Wisłą) Leon Niemczyk – inżynier Małkiewicz (odc. 14–17, 19, 20) Andrzej Chrzanowski – inżynier Morszczuk (odc. 2, 7, 10, 11, 13, 15; również w Motylem jestem) Grażyna Szapołowska – inżynier Urszula Nowowiejska, zastępca Stefana (odc. 12, 15) Janusz Cywiński – pan Marian, kierowca dyrektora (odc. 12–15) Walentyna Jendrych (Mołdawanowa) – pani Danusia, sekretarka dyrektora (odc. 6, 13, 14, 18, 19, 21) Elżbieta Wieczorkowska – Ryszarda Puciata, starsza koleżanka Madzi z pracy Grażyna Lisiewska – Mariolka, koleżanka Magdy z pracy Antonina Girycz – koleżanka Magdy z pracy Ilona Stawińska – koleżanka Magdy z pracy Anna Wróblówna – koleżanka Magdy z pracy Alicja Wolska – koleżanka Magdy z pracy Andrzej Stockinger – pan Stasiek, sąsiad Karwowskich, ojciec Zosi (odc. 7, 11, 16) Włodzimierz Boruński – sąsiad Karwowskich (odc. 1, 4, 11, 16) Paweł Unrug – Władeczek, sąsiad Karwowskich (odc. 2, 4) Zdzisław Maklakiewicz – kolega szkolny Jodłowski, ps. „Dżuma” (odc. 5 i 18) Hanna Orsztynowicz – pielęgniarka Krysia (odc. 1, 3, 4) Tomasz Witt – doktor Marcin Bodzianowicz (odc. 1, 5, 8, 21) Bohdan Łazuka – różne role, m.in. pijany robotnik, pijany kierowca w komisariacie w odc. 8, oficer rezerwy na odprawie w odc. 18, zniewieściały tancerz w Motylem jestem === Pozostałe role === Kazimierz Rudzki – profesor Karwowskiego (odc. 1) Joanna Szczepkowska – Joasia, licealna miłość Karwowskiego (odc. 1) Wiesław Gołas – Ziemia, dowódca plutonu SP w Nowej Hucie, w której służył Stefan (odc. 1) Krzysztof Sierocki – Piotrek Włodkowski (odc. 1) Krystyna Kołodziejczyk – sąsiadka (odc. 1) Cezary Julski – sąsiad Karwowskich (odc. 2) Irena Laskowska – kioskarka (odc. 2) Jerzy Turek – milicjant (odc. 2) Helena Kowalczykowa – matka Władeczka (odc. 2) Janusz Bukowski – milicjant (odc. 3) Krystyna Maciejewska-Zapasiewicz (odc. 3) Józef Nalberczak – sąsiad parkujący samochód (odc. 4) Wiesław Nowosielski – dziennikarz „Życia Warszawy” (odc. 4) Adam Pawlikowski – dziennikarz z Polskiego Radia (odc. 4) Jerzy Dobrowolski – fotoreporter „Życia Warszawy” (odc. 4) Jan Kobuszewski – Jasio, bufetowy w klubie sportowym (odc. 5) Juliusz Lubicz-Lisowski – uczestnik pogrzebu (odc. 5) Andrzej Krasicki – brydżysta w klubie przyzakładowym (odc. 5), uczestnik odprawy w dyrekcji zjednoczenia (odc. 13) Bernard Michalski – brydżysta w klubie przyzakładowym (odc. 5) Aleksander Sewruk – trener Michalak (odc. 5) Jan Kociniak – jeden z trenerów sekcji lekkoatletycznej (odc. 5) Wojciech Skibiński – Rubinowicz, kolega Karwowskiego ze szkoły (odc. 5) Karol Strasburger – pracownik w przyzakładowym klubie sportowym (odc. 5) Jerzy Tkaczyk – działacz klubu sportowego (odc. 5) Andrzej Grąziewicz – tyczkarz na drzewie (odc. 5) Rajmund Jakubowicz (odc. 5) Hanna Skarżanka – pani Flora, specjalistka od porostu włosów (odc. 6) Krzysztof Kumor – robotnik na budowie (odc. 6) Andrzej Gawroński – malarz odnawiający mieszkanie Flory (odc. 6) Maria Filipek – magister Kulesza (odc. 7) Jan Tadeusz Stanisławski – mgr Kulesza, socjolog (odc. 7) Bożena Dykiel – żona Walendziaka (odc. 7) Bogumił Kłodkowski – sierżant, komendant posterunku (odc. 8) Lech Sołuba – milicjant zapisujący dane Karwowskiego (odc. 8) Edward Wichura – „specjalista” na Trasie Łazienkowskiej (odc. 8) Katarzyna Łaniewska – żona Maliniaka (odc. 8) Lech Ordon – „prawdziwy generał, który wynalazł laser” (odc. 8) Piotr Fronczewski – bywalec z kawiarni (odc. 8) Tadeusz Czechowski – bywalec z kawiarni (odc. 8) Tadeusz Pluciński – bywalec z kawiarni (odc. 8) Lidia Stanisławska – wokalistka zespołu, wykonuje piosenkę „Nie zaczynaj...” (odc. 8) Edward Rauch – sprzedawca na giełdzie samochodowej (odc. 9), Kołodziej – właściciel wytwórni pustaków (odc. 14) Jan Nowicki – prof. Zygmunt Koziełło (odc. 10) Krzysztof Majchrzak – inżynier Szczygieł (odc. 10) Wiktor Zborowski – inżynier Maliszewski (odc. 10) Tu Minh-Chanh – prof. Akki San-Oki, glacjolog z Laponii (odc. 10) Edward Dziewoński – adwokat (odc. 11) Seweryn Butrym – adwokat żony inżyniera Beka (odc. 11) Jan Himilsbach – pan Skorupko, klient mecenasa (odc. 11) Krzysztof Kowalewski – Benek, znajomy pielęgniarki Krystyny (odc. 3, 11) Bogdan Baer – dyrektor Antek Pociecha Zofia Sykulska-Szancerowa – pani Maria, sekretarka ministra Zawodnego (odc. 13, 17) Witold Gałązka – Witek Walendziak, handlarz kryształami, brat Tośka Barbara Bargiełowska – Maria Bekowa (odc. 11) Barbara Drapińska – sędzia (odc. 11) Jerzy Januszewicz – mężczyzna w sądzie rozmawiający z Benkiem (odc. 11) Andrzej Bogucki – profesor Aleksander Nowowiejski (odc. 12) Mieczysław Kalenik – przewodniczący zebrania (odc. 12) Zofia Niwińska – profesorowa Nowowiejska (odc. 12) Irena Oberska – Katarzyna, gosposia Nowowiejskich (odc. 12) Jerzy Obłamski – nauczyciel Jagody (odc. 12) Bogdan Łysakowski – uczestnik odprawy w dyrekcji zjednoczenia (odc. 13), podwładny Powroźnego (odc. 17), urzędnik w przedsiębiorstwie Karwowskiego (odc. 21) Stenia Kozłowska – piosenkarka (odc. 14) Joachim Lamża – robotnik na budowie (odc. 14) Jan Pietrzak – towarzysz Iwanicki z Wydziału Kadr (odc. 14, 15) Józef Kalita – naczelnik Gęsiarek (odc. 14) i jako kadrowiec Łysiak (19) Danuta Wodyńska – gość na przyjęciu (odc. 15) Andrzej Samson – gość na przyjęc