Adam Bernard Mickiewicz (ur. 13 grudnia?/24 grudnia 1798 w Zaosiu lub Nowogródku, zm. 26 listopada 1855 w Stambule) – polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki. Obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw. trzech wieszczów) oraz literatury polskiej, a nawet za jednego z największych na skalę europejską. Określany też przez innych jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek i założyciel Towarzystwa Filomatycznego, mesjanista związany z Kołem Sprawy Bożej Andrzeja Towiańskiego. Jeden z najwybitniejszych twórców dramatu romantycznego w Polsce, zarówno w ojczyźnie, jak i w zachodniej Europie porównywany do Byrona i Goethego. W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą w Collège de France. Autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Narodowy poeta Polski, Litwy i Białorusi. Działacz niepodległościowy, organizator polskich oddziałów do walki z Rosją, bonapartysta, poliglota (znał język polski, łaciński, francuski, włoski, angielski, niemiecki i rosyjski). Jego dzieła L’Église officielle et le messianisme (Kościół oficjalny i mesjanizm) oraz L’Église et le Messie (Kościół i Mesjasz) umieszczone zostały w Indeksie ksiąg zakazanych Kościoła katolickiego dekretami z 1848, zaś sam indeks został zniesiony po soborze watykańskim II. == Życiorys == === Dzieciństwo i młodość === === Wywód genealogiczny === Wywód genealogiczny sporządzony na podstawie informacji zawartych w wydawnictwach: Mickiewicz. Encyklopedia (Warszawa, 2001) oraz Pamiętnik Literacki (Rocznik CXIII, z. 3, Warszawa, 2022). Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798. Został ochrzczony 12 lutego 1799 w kościele Przemienienia Pańskiego w Nowogródku. Był synem Mikołaja Mickiewicza herbu Poraj, adwokata sądowego w Nowogródku i komornika mińskiego, oraz Barbary z Majewskich, córki ekonoma z pobliskiego Czombrowa. Miał czterech braci rodzonych: starszego Franciszka i trzech młodszych Aleksandra, Jerzego oraz Antoniego, który zmarł w wieku 5 lat. W latach 1807–1815 uczęszczał do dominikańskiej szkoły powiatowej w Nowogródku. Był przeciętnym uczniem, choć aktywnie uczestniczył w grach, przedstawieniach teatralnych i innych tego typu zajęciach. W 1812 miały miejsce dwa ważne wydarzenia w jego życiu: ciężko rozchorował się i w połowie maja umarł jego ojciec, a latem przez Nowogródek przeszły wojska napoleońskie (oddziały pod dowództwem cesarskiego brata i króla Westfalii Hieronima oraz korpus księcia Józefa Poniatowskiego) maszerujące na Rosję. W domu Mickiewiczów prawdopodobnie zatrzymał się szef poczty polowej. Kilka miesięcy później ta sama Wielka Armia, pokonana przez Rosjan, zatrzymała się również w Nowogródku. W 1815 Mickiewicz wyjechał do Wilna w celu podjęcia studiów. Studiował nauki humanistyczne na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim – czołowej uczelni dla ziem Rzeczypospolitej zajętych przez Imperium Rosyjskie. Studia podjął na Wydziale Nauk Fizycznych i Matematycznych, uczęszczając jednocześnie na wykłady Wydziału Nauk Moralnych i Politycznych oraz Literatury i Sztuk Wyzwolonych. Trudna sytuacja materialna rodziny po śmierci ojca skłoniła go do podjęcia nauki w uniwersyteckim Seminarium Nauczycielskim, co gwarantowało później zatrudnienie w szkołach carskich. Studia ukończył w 1819 ze stopniem magistra. Jeszcze w czasie studiów, w 1817, wraz z Tomaszem Zanem i grupą przyjaciół założył Towarzystwo Filomatyczne, które z czasem przekształciło się w spiskową organizację narodowo-patriotyczną. Towarzystwo Filomatyczne, założone w 1822 Zgromadzenie Filaretów oraz Promieniści służyły organicznej pracy edukacyjno-patriotycznej polskiej młodzieży wileńskiej tamtego okresu. Organizacje te w 1822 roku liczyły już ponad 200 członków. Ich aktywność, cele i coraz wyraźniejsze proniepodległościowe aspiracje nie uszły czujnej uwadze carskich służb policyjnych. Okres końca lat 20. XIX wieku był też świadkiem niespełnionej wielkiej młodzieńczej miłości Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny z Tuhanowicz w powiecie nowogródzkim. Młoda Maryla pochodziła z zamożnej i wpływowej szlachty litewskiej, zaś młody Adam ze szlachty zaściankowej. Mimo ich wzajemnego uczucia i przyjacielskich stosunków Mickiewicza z rodziną Maryli, rodzice wymogli na niej wypełnienie wcześniej zawartych zaręczyn z hr. Puttkamerem. Ślady tej niespełnionej miłości znaleźć można w znanych wierszach Mickiewicza: Do M... („Precz z moich oczu...”) i Do przyjaciół, posyłając im balladę „To lubię” („Ja na dobranoc żegnając Marylę, taką straszyłem balladą” w jednej z dwu wersji ostatniej zwrotki). Związek Mickiewicza i Wereszczakównej obfitował w wiele dramatycznych wydarzeń. Kobieta, nie mogąc znieść rozstania z poetą, próbowała popełnić samobójstwo, zażywając śmiertelną dawkę laudanum (nalewki z opium). Natomiast Mickiewicz nosił się z zamiarem zabicia jej męża. Do końca życia poeta przechowywał jednak pamiątki po niej, w tym miniaturowy portret kochanki. === Więzienie, zesłanie i emigracja === W 1819 Mickiewicz rozpoczął pracę jako nauczyciel w gimnazjum w Kownie, gdzie mieszkał do 1823, początkowo w domu dyrektora szkoły Stanisława Kostki Dobrowolskiego, w folwarku Kartofliszki, a następnie na kwaterze w budynku szkoły; w gimnazjum uczył literatury, historii i prawa. Napisał wówczas rozprawę, za którą w 1822 otrzymał tytuł magistra filozofii. Do końca wakacji 1821 roku miał romans z mężatką Karoliną Kowalską. Często chodził na spacery do doliny na Zielonej Górze, którą później nazwano Doliną Mickiewicza. Wówczas też został zainicjowany w stopniu czeladnika do masonerii. W 1823 został aresztowany i uwięziony w klasztorze bazylianów w Wilnie (od jesieni 1823 do marca 1824), a następnie skazany za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji na posadę nauczyciela z prawem wyboru miejsca pobytu. W latach 1824–1827 przebywał w Petersburgu, Odessie, Moskwie oraz na Krymie. Z Litwy do Petersburga trafił w listopadzie 1824, trafiając na powódź. Opisał ją w wierszu Dzień przed powodzią petersburską 1824. Oleszkiewicz umieszczonym w Dziadach. Towarzyszył mu Jan Sobolewski. Zetknął się z dekabrystami, przede wszystkim Kondratijem Rylejewem i Aleksandrem Bestużewem. W styczniu 1825 otrzymał nakaz opuszczenia Petersburga i wyjazdu na Południe. Do Odessy po krótkim pobycie w Kijowie trafił w lutym 1825 z Franciszkiem Malewskim i Józefem Jeżowskim w celu nauczania w tamtejszym liceum Richelieu’go, jednak ostatecznie nie dostał na to zgody. Tam podtrzymał kontakt ze środowiskiem dekabrystów. Jednocześnie był pod obserwacją Iwana de Witta i jego szpiegów Aleksandra Boszniaka i Karoliny Sobańskiej. De Witt prowadził inspekcję ówczesnej Noworosji, podczas której towarzyszyli mu Sobańska z mężem i bratem, Henrykiem Rzewuskim, pod którego wrażeniem wówczas był Mickiewicz. Mickiewicz, wówczas romansujący z Sobańską, również towarzyszył w tej wyprawie, czego efektem były Sonety krymskie i Sonety odeskie, w tym erotyki. Po wyprawie krymskiej de Witt przedstawił Aleksandrowi I raport z obserwacji Mickiewicza. Ostatecznie Sobańska i de Witt nie uznali go za niebezpiecznego i ułatwili znalezienie pracy w Moskwie. W Moskwie został przypisany jako urzędnik generał-gubernatora Dmitrija Golicyna. Nauczał polskiego u kilku moskiewskich rodzin, wśród jego uczniów była poetka Karolina Jaenisch, której talent docenił polski poeta. Para zaręczyła się w 1827 (Mickiewicz zerwał zaręczyny w 1829, oferując w zamian „wieczną przyjaźń”). Mickiewicz utrzymywał kontakty z poetami rosyjskimi: Aleksandrem Puszkinem, Aleksiejem Chomiakowem oraz Wasilijem Żukowskim. W Rosji zetknął się ze środowiskiem przyszłych dekabrystów, poznał Bestużewa i Rylejewa. Zmuszony przez rosyjską cenzurę do poczynienia pewnych skreśleń w Konradzie Wallenrodzie, w przedmowie do drugiego wydania nazwał cara Mikołaja I Ojcem tylu ludów. Cały okres patriotycznej młodości wileńsko-kowieńskiej i zesłania w głąb Rosji zaowocował później, napisanymi podczas pobytu w Dreźnie, Dziadami cz. III. Szczególnie końcowy Ustęp Dziadów części III (Do przyjaciół Moskali) miał charakter osobisty. Mickiewicz zwrócił się w nim bezpośrednio do poznanych w Rosji dekabrystów oraz przypuszczalnie Aleksandra Puszkina. Następnie Mickiewicz podróżował po Europie – początkowo w 1829 roku udał się do Niemiec (między 24 a 31 sierpnia widywał się codziennie z Goethem i słuchał w Berlinie wykładów Hegla), Szwajcarii, potem do Włoch i ponownie do Szwajcarii. 1 lipca 1830 roku poznał w Genewie Zygmunta Krasińskiego. Tak pisał o nim Krasiński w liście do ojca: W grudniu 1830, będąc w Rzymie dowiedział się o wybuchu powstania listopadowego. Rzym opuścił 19 kwietnia 1831 w towarzystwie swoich rosyjskich przyjaciół, przez Genuę i Genewę dotarł w maju do Paryża. Z Paryża udał się do Drezna, gdzie przebywał w sierpniu 1831. Gościł tam m.in. u Karola i Klementy Hoffmanów, gdzie ich dom stał się ośrodkiem inteligencji polskiej. W drugiej połowie 1831 przyjechał do Wielkopolski z najprawdopodobniej pozorowanym zamiarem przekroczenia granicy i udania się do ogarniętego powstaniem Królestwa Polskiego. Ostatecznie Konstancja Łubieńska, z którą się zaprzyjaźnił, wywiozła go do Drezna, gdzie pozostał do 1832. === Pobyt w Paryżu === Z Drezna udał się do Paryża, gdzie osiadł na stałe i spędził ponad 20 lat. Był członkiem Towarzystwa Litewskiego i Ziem Ruskich w Paryżu w 1832. W 1834 ożenił się z Celiną Szymanowską, z którą miał sześcioro dzieci – córki Marię i Helenę oraz czterech synów: Władysława (1838–1926), Józefa (1850–1938, urzędnika Assistance Publique w Paryżu), Aleksandra i Jana. Prawnukiem Adama Mickiewicza był dziennikarz francuski, Jerzy Górecki. Z powodu choroby psychicznej żony Mickiewicz miewał myśli samobójcze, a w grudniu 1838 problemy małżeńskie skłonił