Agnieszka Duczmal-Jaroszewska (ur. 7 stycznia 1946 w Krotoszynie) – polska dyrygentka, założycielka i dyrygentka Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia Amadeus, występująca również z innymi orkiestrami symfonicznymi w kraju i za granicą. Jako pierwsza kobieta-dyrygent wystąpiła na scenie mediolańskiej La Scali. == Życiorys == Urodziła się 7 stycznia 1946 w Krotoszynie, w rodzinie o tradycjach muzycznych. Córka dyrygenta Henryka Duczmala i polonistki Leokadii z domu Surdyk. Jej rodzice po wybuchu II wojny światowej zostali wywiezieni z Poznania do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie urodził się brat Agnieszki, Wojciech (profesor nauk chemicznych). Duczmalowie trafili na front wojenny w okolice Berlina, a stąd przyjechali do Krotoszyna, gdzie mieszkali do 1949. Naukę gry na fortepianie rozpoczęła jako 5,5-latka. Będąc w drugiej klasie szkoły podstawowej, po wysłuchaniu koncertu w Filharmonii Poznańskiej – poematu symfonicznego „Figle Dyla Sowizdrzała” Richarda Straussa – postanowiła zostać dyrygentką. Uczęszczała do dwóch szkół: V Liceum Ogólnokształcącego im. Klaudyny Potockiej oraz Średniej Szkoły Muzycznej w Poznaniu. Jej pierwszym nauczycielem, w średniej szkole, był prof. Stanisław Kulczyński. Śpiewała w chórze, który prowadził profesor Stefan Stuligrosz. Po ukończeniu liceum podjęła w 1966 studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu. Studiowała dyrygenturę pod kierunkiem Witolda Krzemieńskiego. W czasie studiów utworzyła w 1968 orkiestrę kameralną Pro Musica. Po skończeniu studiów, w latach 1971–1972 pracowała jako asystent dyrygenta w Filharmonii Poznańskiej, a od 1972 w Teatrze Wielkim w Poznaniu, gdzie przygotowała m.in. polską prapremierę opery Benjamina Brittena „Sen nocy letniej”, premierę opery „Rigoletto” Giuseppe Verdiego oraz baletu „Romeo i Julia” Siergieja Prokofjewa. Cały czas starała się godzić pracę w operze z pracą w orkiestrze, by ostatecznie dokonać wyboru – zrezygnować z pracy w operze i poświęcić się orkiestrze i muzyce kameralnej. W 1977 utworzona i kierowana przez nią orkiestra kameralna Pro Musica została przekształcona w etatowy zespół Polskiego Radia i Telewizji, który od 1988 występuje jako Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus. Duczmal pozostaje dyrektorem i kierownikiem artystycznym tej orkiestry, koncertowała z nią po wielu krajach na świecie i brała udział w festiwalach europejskich (m.in. Warszawska Jesień). Z orkiestrą koncertowała z wieloma solistami, m.in. z pianistką Marthą Argerich, wiolonczelistą Mischą Maiskym, skrzypkami: Henrykiem Szeryngiem, Wadimem Brodskim i Konstantym Andrzejem Kulką, grającym na fletni Pana Gheorghe Zamfirem, pianistą Jeremym Menuhinem, kontrabasistą Garym Karre, wiolonczelistą Davidem Geringasem czy gitarzystą jazzowym Al Di Meola. Współpracowała z wieloma rozgłośniami radiowymi (polskimi, niemieckimi, belgijskimi, angielskimi, kanadyjskimi, meksykańskimi i japońskimi) oraz telewizją w Polsce (m.in. cykle Stereo i w kolorze oraz Goście Agnieszki Duczmal), Francji, Meksyku i Japonii. Jako pierwsza kobieta-dyrygent wystąpiła na scenie mediolańskiej La Scali, a także w Teatrze Królewskim w Madrycie i w Teatrze Królewskim w Belgii. Była członkinią jury ogólnopolskich i międzynarodowych konkursów muzycznych, takich jak: konkurs Młody Muzyk Roku, Konkurs Eurowizji dla Młodych Muzyków 2012, Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Josepha Joachima, Konkurs Kompozytorski im. Tadeusza Ochlewskiego w 2012 czy XVI Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu. Do 2013 wraz z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus nagrała przeszło 50 płyt, ponad 10 tys. minut muzyki dla Polskiego Radia, zarejestrowała 112 koncertów i programów muzycznych dla Telewizji Polskiej, pięć godzin muzyki dla Télévision Française 1 oraz godzinny program z muzyką polską dla Telewizji Japońskiej. Współpracowała także z wieloma wytwórniami płytowymi (Polskie Nagrania, ASV Records, WERGO, ADDA, Canyon Classics, AMF, Europa Musica, Vienna Modern Masters), nagrywając m.in. serenady i divertimenta Wolfganga Amadeusa Mozarta (1990) oraz 12 symfonii młodzieńczych Feliksa Mendelssohna-Bartholdy’ego (1991). W jej dorobku artystycznym znajduje się wiele prawykonań, m.in. pierwsze światowe nagranie „Wariacji Goldbergowskich” Johanna Sebastiana Bacha w transkrypcji na orkiestrę kameralną Józefa Kofflera. Dla swojej orkiestry dokonała wielu transkrypcji arcydzieł muzycznych, m.in. Obrazki z wystawy Modesta Musorgskiego oraz utworów kameralnych Johannesa Brahmsa, Claude’a Debussy’ego, Franza Schuberta. W 2013 wraz z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus obchodziła jubileusz 45-lecia pracy artystycznej. Uświetniły go dwa koncerty Per la Maestra (podczas którego orkiestrę poprowadziła jej córka, Anna Jaroszewska-Mróz) oraz Per la Orchestr, w którym dyrygowała jubilatka. 29 czerwca 2015 podczas uroczystej sesji rady miasta odebrała w poznańskim ratuszu tytuł honorowego obywatela miasta, który otrzymała „w uznaniu dla wybitnych osiągnięć muzycznych ze szczególnym uwzględnieniem dorobku Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia Amadeus, oraz doceniając zasługi dla kształtowania artystycznego oblicza Poznania”. 10 stycznia 2016 z okazji swoich 70. urodzin zagrała w Poznaniu koncert z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus. 1 września 2024 po 56 latach prowadzenia Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia Amadeus ustąpiła z funkcji dyrektora artystycznego i pierwszego dyrygenta przekazując ją swojej córce, Annie Duczmal-Mróz pełniącej od 2009 funkcję drugiego dyrygenta w Orkiestrze. == Nagrody i odznaczenia == 1970 – laureatka I Ogólnopolskiego Konkursu Dyrygentów w Katowicach 1975 – wyróżnienie na IV Międzynarodowym Konkursie Dyrygentów Fundacji Herberta von Karajana w Berlinie Zachodnim 1976 – srebrny medal Fundacji Herberta von Karajana (wraz ze swoją orkiestrą) podczas Międzynarodowych Spotkań Młodych Orkiestr w Berlinie Zachodnim 1982 – nagroda La Donna del Mondo (Kobieta świata) przyznana przez Międzynarodowe Centrum Kultury Saint Vincent w Rzymie (pod patronatem UNESCO i prezydenta Włoch) za wybitne w skali światowej osiągnięcia na polu kultury, nauki i działalności społecznej. Była czwartą w dziejach tej nagrody zdobywczynią tytułu. 1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia 1993 – Srebrna Batuta, symboliczna nagroda, którą otrzymała od Piotra Frydryszka, prezesa Radia Merkury podczas benefisu 25 lat pracy ze stworzoną przez siebie orkiestrą obchodzonego wspólnie z tancerką Ewą Wycichowską 1993 – medal „Ad Perpetuam Rei Memoriam” 1998 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski 2002 – Krzyż Oficerski Orderu Krzyża Południa (Brazylia) 2005 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2008 – tytuł Zasłużony dla Miasta Poznania (wraz ze swoją orkiestrą) w dowód uznania dla wybitnych dokonań w zakresie muzyki kameralnej, doceniając zasługi w rozsławianiu artystycznego oblicza Poznania na scenach świata w trakcie czterdziestu lat działalności 2008 – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii muzyka 2008 – Honorowy Złoty Mikrofon 2010 – tytuł Wybitna Wielkopolanka nadany przez Stowarzyszenie Ruch Regionalny Wielkopolan 2010 – tytuł Honorowego Obywatela Krotoszyna 2013 – statuetka Złotego Hipolita 2015 – tytuł Honorowego Obywatela Miasta Poznania jako wyraz uznania dla wybitnych dokonań artystycznych o randze międzynarodowej 2016 – Nagroda ZAiKS-u za propagowanie polskiej muzyki współczesnej 2018 – nagroda „Złotego Fryderyka” 2018 – Nagroda 100-lecia ZAiKS-u 2018 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2021 – Diamentowa Batuta 2024 – Koryfeusz Muzyki Polskiej – nagroda honorowa == Życie prywatne == Żona muzyka kontrabasisty w Orkiestrze Kameralnej Polskiego Radia „Amadeus” Józefa Jaroszewskiego, którego poślubiła w 1972. Ich córka Karolina Jaroszewska jest wiolonczelistką, ukończyła Juillard School of Music w Nowym Jorku. Od 2005 jest jednym z koncertmistrzów w Filharmonii Narodowej w Warszawie, sporo też koncertuje indywidualnie. Młodsza córka Anna Duczmal-Mróz jest dyrygentką, a syn Jakub, informatyk, zajmuje się działalnością reklamową. == Przypisy == == Bibliografia == Teresa Brodniewicz: Każde drgnienie jej batuty: Studio nr 3/1994, Prószyński i S-ka. Tadeusz Deszkiewicz: Agnieszka Duczmal i jej Amadeus: Polish Culture 1999 nr 2, s. 52–53. Kronika Wielkopolski, Wydanie 90: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1999. Halina Pianowska: Duczmal Agnieszka. w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd – suplement”, PWM, Kraków 2001. Beata Cynkier: Kto jest kim w Polsce, Tom 1: PAI, 2001, ISBN 83-223-2691-2, ISBN 978-83-223-2691-6, s. 1111. Elizabeth Sleeman: The International Who’s Who of Women 2002: ISBN 1-85743-122-7. Agnieszka Duczmal. Dyrektor i kierownik artystyczny. Orkiestra Kameralna Amadeus Polskiego Radia, Polskie Radio 2004, s. 69. Agnieszka Duczmal, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-22] . Ewa Kłodzińska, Życiorys niepospolity Agnieszki Duczmal, 17 sierpnia 2010. == Linki zewnętrzne == Oficjalna strona Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia AMADEUS Agnieszka Duczmal, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-10] . Agnieszka Duczmal w bazie filmpolski.pl Agnieszka Duczmal – Notacje [online], ninateka.pl [dostęp 2021-04-17] . Narodowy Instytut Audiowizualny: Agnieszka Duczmal. archiwum.nina.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-11)]. Agnieszka Duczmal: Uprawiam męski zawód, Polskie Radio, 2012 Dariusz Łukaszewski, Teatr rozmowy: Agnieszka Duczmal to wciąż ja. Agnieszka Duczmal. „Za moich muzyków dam się pokroić” polskieradio.pl, 2016 Sylwia Sałwacka: Agnieszka Duczmal – maestro z Poznania. poznan.wyborcza.pl, 2015-07-16. [dostęp 2018-03-02]. (pol.). Wywiad z Agnieszką Duczmal. Wielkopolska warta poznania: 28.09.2017. tvp.pl, 2017. [dostęp 2018-03-02].